Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бельгияның неміс оккупациясына қарсылық көрсеткен қарсылық қозғалыстары. Бельгиялық қарсылық күштерінің мүшелері канадалық әскери қызметкермен Брюггеде, 1944 жылдың қыркүйегінде. (Сол жақтағы) екі қарсылық күштерінің мүшелері де 1944 жылы «Армэ секрете (Бельгия)» қозғалысының ресми формасы ретінде қабылдаған қара-ақ комбинезон мен арқалық тағады. Көптеген деректерге сәйкес, 19 мыңнан астам қарсылық күштерінің мүшесі қаза тапқан, бұл олардың «белсенді» мүшелерінің шамамен 25 пайызын құрайды.
[[File:Belgian res. jpg|thumb|250px|right|Members of the Belgian resistance with a Canadian soldier in Bruges, September 1944efn|Both resistance members (left) wear the black and white overalls and armband adopted by the ''[[Armée secrète (Belgium) in 1944 as an official uniform of the movement. while some estimates put the number of resistance members killed at over 19,000; roughly 25 percent of its "active" members.
Неміс басқыншылығы мен оккупациясы
1940 жылғы 10 мамырда бейтараптық саясатын ұстанған Бельгияны неміс әскерлері басып алды. 18 күндік шайқастан кейін Бельгия армиясы 28 мамырда капитуляциялады және ел неміс әскери оккупациясына түсті. Шайқас кезінде 600 000-ден 650 000-ға дейін бельгиялық ер адам (елдің еркек халқының шамамен 20 пайызы) әскерде қызмет етті. Көптегендері соғыс тұтқынына алынып, Германиядағы лагерьлерде ұсталды, бірақ кейбіреулері соғыс аяқталғанға дейін босатылды. Армияның бас қолбасшысы және король Леопольд III 28 мамырда әскерімен бірге немістерге капитуляциялады және ол да немістер тарапынан тұтқынға алынды. Германияның Ұлыбританияны басып алуға сәтсіздігі, сонымен қатар оккупацияланған Бельгиядағы неміс саясатының күшеюі, әсіресе бельгиялық еврейлерді қуғындау және бельгиялық азаматтарды мәжбүрлі еңбек бағдарламаларына жұмылдыру, либералды немесе католиктік көзқарастағы патриоттық бельгиялық азаматтарды неміс режиміне қарсы және қарсылық қозғалысына итермеледі. 1941 жылғы маусымда Германияның Кеңес Одағына басып кіруімен, бұрын одақтастар мен Орталық державалар тарапына бейтарап қараған Коммунистік партия мүшелері де қарсылыққа жаппай қосылып, нацистік үкімге қарсы "ұлттық көтеріліс" шақыратын жеке топтар құрды. Жерасты газеттерінің 70 пайызы француз тілінде, ал саяси тұтқындардың 60 пайызы валлондықтар еді. Бұл көбінесе неміс әскери үкіметінің атынан аумақты басқаруға міндеттелген бельгиялық мемлекеттік мекемелер арқылы жүзеге асырылды. 1941 жылғы маусымда Брюссель қалалық кеңесі неміс үкіметінің тапсыруымен бельгиялық еврейлерге Давид жұлдызы таңбаларын таратудан бас тартты. Пассивті қарсылықтың ең көп таралған түрі ереуіл болды және көбінесе 10 мамыр (неміс басқыншылығының жылдығы), 21 шілде (Ұлттық күн) және 11 қараша (Бірінші дүниелік соғыста немістердің капитуляциясының жылдығы) сияқты символдық күндері өтті. Немістер жұмысшылардың жалақысын сегіз пайызға арттырды, нәтижесінде ереуіл тез аяқталды. Осылайша олар 20 000-нан астам хатты ұстап алды. Бұл кейбір ұяшықтардың өте кішкентай және жергілікті екенін көрсетті, және бүкіл ел бойынша топтар болғанымен, олар саяси және идеологиялық бағыттар бойынша бөлінді. Олар Коммунистік партизандық жасақтар немесе Социалистік тәуелсіздік фронты сияқты солшыл қанаттан, монархистік Ұлттық Корольдік қозғалысы және соғысқа дейінгі фашистік Ұлттық легион қозғалысының мүшелері құрған [[Бельгия легионы (қарсылық)]] сияқты оңшыл қанатқа дейін жетеді. Алайда, G тобы сияқты, нақты саяси байланысы жоқ, бірақ өте нақты демографиялық топтардан ғана жұмысқа алған басқа да топтар болды.
Саботаж және өлтіру
Бельгияның стратегиялық орналасуы оның Солтүстік Еуропадағы, әсіресе Солтүстік Франциядағы неміс армиясының барлық әскерін жабдықтау үшін маңызды хаб екенін білдірді. Сондықтан саботаж – қарсылық қозғалысының маңызды міндеті болды. 1944 жылдың маусым айында одақтастардың бұйрығымен Нормандияға түскен соң, бельгиялық қарсылық күштері ел бойынша неміс әскерін жабдықтау жолдарына қарсы саботажын күшейтті. Тек маусым мен қыркүйек аралығында бельгиялық қарсыластар 95 теміржол көпірін, 285 локомотивті, 1365 вагонды және 17 туннельді жарылыспен жойды. Телеграф желілері де кесілді, материал тасымалдауға қолданылатын көпірлер мен каналдар бүлінді. Арденндердегі Ла Глейзе мен Стоумонт арасындағы теміржол көпірін 40 қарсыластың мүшелері, оның ішінде жазушы Герман Бодсон, жарылтып, 600 неміс әскерін қаза таптырды. 1941 жылы Бельгияда неміс әскерлерінің саны оккупацияланған Францияның барлық аймағындағыдан көп болды. Тек саботаж әрекеттері арқылы бір қарсылық тобы – G тобы, немістердің 20-25 миллион адам-сағат еңбегін жұмсауын қажет етті, оның ішінде 1944 жылдың 15-16 қаңтары түнінде 10 миллион сағат жұмыс істеуге тура келді. 1944 жылы неміс және коллаборационисттік иерархиядағы маңызды тұлғаларды өлтіру жиіледі. 1944 жылдың шілдесінде Бельгия легионы Рексист партиясының басшысы Леон Дегрельдің бауырын өлтірді. Ақпарат берушілер және күдікті қос агенттер де нысанаға алынды; Коммунистік Партизандық Армия 1944 жылдың маусым мен қыркүйек аралығында 1000-нан астам сатқынды өлтіргенін мәлімдеді. Қарсылық қозғалысының баспасөздерінің көп бөлігі француз және голланд тілдерінде Le Soir сияқты коллаборационисттік газеттерге балама ретінде газет шығаруға бағытталды. Ең жақсы күндері жасырын «La Libre Belgique» газеті жаңалықтарды 5-6 күн ішінде жеткізіп, BBC-дің француз тіліндегі радио хабарларынан озып кетті, себебі олардың хабарлары бірнеше айға қалып қойды. Жерасты газеттерінің көшірмелері жасырын түрде таратылды, кейбіреулері пошта жәшіктеріне салынып немесе пошта арқылы жіберілді. Әдетте тегін болғандықтан, басып шығару шығындары қолдау білдіргендердің қайырымдылықтарымен қаржыландырылды. Газеттер кең таралды, «La Libre Belgique» 1942 жылдың қаңтарына қарай 40 000 тиражға жетіп, кейін 70 000-ға дейін өсті, ал коммунистік «Le Drapeau Rouge» газеті 30 000 тиражға жетті. Көптеген түрлі газеттер болды, олардың көпшілігі әртүрлі қарсылық топтарымен байланысты болды немесе саяси көзқарасы бойынша ерекшеленді, олар ұлтшыл, коммунистік, либералды немесе тіпті феминистік болды. Жерасты баспасөзіне қатысқан бельгиялықтардың саны 40 000-ға жуық деп есептеледі. Оккупация кезеңінен барлығы 567 жеке тақырып белгілі. Қарсылық қозғалысы сонымен қатар әзілді жарияланымдар мен насихаттық материалдарды да басып шығарды. 1943 жылдың қарашасында Бірінші дүниежүзілік соғыста Германияның капитуляциясының жылдығында «Front de l'Indépendance» тобы коллаборационисттік «Le Soir» газетінің пародиалық нөмірін шығарды, ол Остің насихатын және цензура рұқсат еткен бұрмаланған ақпаратты сатираға айналдырды, содан кейін ол Брюссельдегі газет стендтеріне таратылып, газеттің ресми көшірмелерімен әдейі араластырылды. «Faux Soir» (немесе «Фейк Соир») деп аталған бұл пародиалық нөмірдің 50 000 данасы таратылды.
Ақпарат жинау
Ақпарат жинау Бельгия жеңілісінен кейін пайда болған қарсылықтың алғашқы түрлерінің бірі болды және ақырында күрделі және ұқыпты құрылымдалған ұйымдарға дамыды. Басқа да белгілі желілер "Люк" (1942 жылы "Марк" деп қайта аталды) және "Зеро" болды. Бельгиялық қарсылық қозғалысы одақтастарға Еуропадағы барлық қарсылық топтарынан түскен ақпараттың шамамен 80 пайызын жеткізді.
Холокостқа қарсылық
Бельгиялық қарсылық қозғалысы еврейлер мен ромаларды өлім лагерлеріне депортациялаудан құтқаруға зор үлес қосты. 1943 жылғы сәуірде қарсылық тобының мүшелері, Comité de Défense des Juifs, Польшадағы Освенцимге 1500 бельгиялық еврейді теміржолмен тасымалдап бара жатқан "Жиырмасыншы конвойға" сәтті шабуыл жасады. Көптеген бельгиялықтар еврейлерді және саяси оппозиционерлерді оккупация кезінде жасырды: бір есеп бойынша, соғыс жылдарында шамамен 20 000 адам жасырылды. Сондай-ақ, үлкен емес қарсылық та болды: мысалы, 1941 жылғы маусымда Брюссель қалалық кеңесі Дәуіт жұлдызы белгілерін таратудан бас тартты. Барлығы 1612 бельгиялық Израиль мемлекеті тарапынан оккупация кезінде еврейлерді қуғын-сүргіннен құтқару үшін өмірін қауіпке тіккені үшін "Ұлттардың арасындағы Адал" атағымен марапатталды.
Достасқан ұшқыштардың қашу жолдары
1941 жылдан бастап одақтастар стратегиялық бомбалау науқанын күшейткен кезде, қарсылық қозғалысы RAF және USAAF әуе күштерінен атып түсірілген, бірақ тұтқынға түспеген авиаторлардың санының айтарлықтай өскенін байқады. Қарсылық қозғалысының мақсаты, британдық MI9 ұйымының көмегімен, оларды басып алынған Еуропадан алып шығып, Пиреней таулары арқылы бейтарап Испанияға жеткізіп, содан Англияға қайтару болды. Осы желілердің ең танымалдарының бірі – Андре де Йонг ұйымдастырған Comet Line, оған шамамен 2000 қарсылық мүшесі қатысты және 700 одақтас авиаторын Испанияға сәтті жеткізді. Немістер Мехелен қаласына жақын орналасқан Бельгия армиясының бұрынғы Форт-Бреендонк бекінісін саяси тұтқындар мен қарсылық мүшелерін азаптап, тексеру үшін пайдаланды. Бреендонк лагерінен шамамен 3500 адам өтті, олардың барлығы өте төмендеу жағдайларда ұсталды. Лагерьде 300-ге жуық адам қаза табады, олардың кемінде 98-і ашаршылықтан немесе азаптаудан көз жұмды. Соғыстың соңына қарай, коллаборационисттік саяси партиялардың жасақтары да қарсылық қозғалысы жасаған шабуылдар мен кісі өлтірулерге (мысалы, 1944 жылдың ақпанында өлтірілген Société Générale басшысы Александр Галопин) немесе бейбіт тұрғындарға қарсы жаппай қырғындарға белсенді түрде қатыса бастады.
Бостандықтанудағы қарсылық
Антверпен маңында 1944 жылы шайқас кезінде қарсылық күштерінің медбикесі британдық сарбазға алғашқы жәрдем көрсетеді. 1944 жылдың маусым айында Нормандияға түскеннен кейін бельгиялық қарсылық күштерінің қатары күрт өсті. 1944 жылдың сәуірінде «Армэ секрет» (Бельгия) ұйымы өздеріне «ресми армия» мәртебесін беру үшін миссияларда тағайындалған ресми дәрежелік жүйе мен форма (ақ комбинезон және жеңдік) қабылдауға кірісті. Олар көбінесе Вермахтпен ашық күресуге қажетті жабдық пен дайындықтан мүресіз болғанымен, 1944 жылдың қыркүйегінде Бельгияны азат ету кезінде одақтастарға көмектесуде, неміс әскерлерінің қозғалысы туралы ақпарат беруде, неміс эвакуация жоспарларын қиындатуда және шайқастарға қатысуда маңызды рөл атқарды. Қарсылық, әсіресе Антверпен қаласын азат ету кезінде маңызды болды, онда жергілікті «Witte Brigade» және «Mouvement National Royaliste» ұйымдарының арасындағы беспрецедентті ынтымақтастық орын алды. Бельгияның еркін 5-ші SAS жасағы Арденнеге парашютпен жіберілді, онда ол жергілікті қарсылық күштерімен бірікті.
The Free Belgian 5th SAS was dropped by parachute into the Ardennes where it linked up with members of the local resistance during the liberation and the Battle of the Bulge.
Қарусыздану
Бостандыққа қол жеткеннен кейін көп ұзамай, Брюссельде қайта құрылған үкімет қарсылық қозғалысын қарусыздандыруға және демобилизациялауға тырысты. Әсіресе, үкімет бұл ұйымдардың қарулы саяси жасақтарға айналып, елдің саяси тұрақтылығына қауіп төндіруі мүмкін деп қорқып отырды. 1944 жылдың қазан айында үкімет қарсылық қозғалысының мүшелеріне қаруларын полицияға тапсыруды бұйырды, ал қараша айында қаруларын сақтап қалғандардың үйлерін тінтіп, айыппұл салуға уәде берді. Қарсылық қозғалысының «Бельгия демократиялық одағы» атты ресми партиясы арқылы басты саяси ағымға ену әрекеті Францияда және басқа елдердегі ұқсас партияларға қарағанда аз қолдау тапты. Ең ірі ұйым – «Жасырын армия» қоры қарсылық қозғалысының рөлі туралы тарихи зерттеулерді жүргізу және оның мүшелерінің мүдделерін қорғауды жалғастыруда. 1946 жылдың желтоқсанында Камилль Гюйсманс үкіметі қарсылық күресінің бұрынғы мүшелеріне арналған медальді тағайындады және зейнетақы, мемлекеттік қаржыландырылатын оқушылар бағдарламасы сияқты басқа да түрлі жеңілдіктер берді. Жеке тұлғаларға соғыс кезіндегі қозғалыстағы мәртебесіне сай әскери шен берілді, бұл оларға атақ және басқа да артықшылықтарды қамтамасыз етті. Бүгінде қарсылық қозғалысының рөлі ел бойынша орнатылған ескерткіштер, тақталар, көше аттарымен, сондай-ақ Андерлехттегі Қарсылық қозғалысының ұлттық мұражайымен еске алынады.