Кіріспе
Ливанның орталық банкі Banque du Liban (مصرف لبنان; ағылшын тілінде: Bank of Lebanon) – Ливанның орталық банкі. Ол 1963 жылғы 1 тамызда құрылып, 1964 жылғы 1 сәуірде толыққанды жұмыс істеуге кірісті. 2023 жылы Вассим Мансури Ливан Банкінің уақытша басқарушысы болып тағайындалды, себебі Ливан 2023 жылғы шілдеде мерзімі біткен Риад Саламехтің орнына жаңа үміткерді таба алмады. Банктің басты міндеттерінің бірі – Ливанның валютасы, Ливан фунтын шығару. Басқа міндеттеріне валюта тұрақтылығын сақтау, ақша аударымдарын реттеу және банк секторының қауіпсіздігін қамтамасыз ету кіреді. Банк ісі Ливан экономикасының өте маңызды бөлігі болып табылады, онда 100-ден астам түрлі банк бар, бұл BdL-дің рөлін ерекше маңызды етеді. Қазіргі уақытта ол Ливанның ұлттық әуе тасымалдаушысы Middle East Airlines акцияларының 99,37%-ына ие. BdL сонымен қатар Intra Investment Company (IIC) компаниясының басты акционері болып табылады, ол өз кезегінде Casino du Liban-ның 53%-ын иеленеді, бұл оны Лас-Вегас стиліндегі құмар ойындарының казиноын басқаратын әлемдегі жалғыз орталық банк етеді. Бейруттегі бас кеңсесінен басқа, оның Алей, Баальбек, Бикфая, Жуние, Набатие, Сидон, Триполи, Тир және Захле қалаларында филиалдары бар.
Banque du Liban (مصرف لبنان; English: Bank of Lebanon) is the central bank of Lebanon. It was established on August 1, 1963, and became fully operational on April 1, 1964. In 2023, Wassim Mansouri stepped up as interim governor of the Banque du Liban after Lebanon failed to name a successor to Riad Salameh, whose term finished in July 2023. One of the main responsibilities of the bank is issuing Lebanon's currency, the Lebanese Pound. Other responsibilities include maintaining monetary stability, regulation of money transfers, and maintaining the soundness of the banking sector. Banking is a very important part of Lebanon's economy with over 100 different banks, which makes the role of BdL particularly important. It currently owns 99.37% of the shares of Lebanon's national carrier, Middle East Airlines. The BdL is also the dominant shareholder of the Intra Investment Company (IIC), which in turn owns 53% of Casino du Liban, making it the only central bank worldwide to rule over a Las Vegas–style gambling casino. Besides the main branch in Beirut, it has branches in Aley, Baalbeck, Bikfaya, Jounieh, Nabatiye, Sidon, Tripoli, Tyre, and Zahlé.
Өмірбаян
Ливанға төрт ғасырдан астам билік еткен Осман империясының үстемдігі 1918 жылдың 6 қазанында Левант теңіз бөлімінің Бейрутке кіргенімен аяқталды. Түрік қазынасы шығарған қағаз ақша да соның салдарынан қолданыстан шықты. Оккупацияланған аумақтардағы экономикалық жағдайды қалыпқа келтіру және одақтас күштердің шығындарын жабу мақсатында британдық билік Египет Ұлттық банкінің банкноттарын енгізді. Египет валютасы 1916 жылдың 30 қазанынан бастап фунт стерлингке тікелей байланысты болды және толығымен фунт стерлингте шығарылған құнды қағаздармен қамтамасыз етілді. 1919 жылдың 15 қыркүйегінде француз және британ үкіметтері арасында жасалған келісімге сәйкес Ливанды жаңа оккупациялық билік басқара бастады. Француз әскері британдықтардың орнына келді, олар генерал Гуроның басшылығымен болды. Ол 1919 жылдың 12 қазанында «Француз Республикасының Сирия және Киликиядағы Жоғары комиссары және Левант армиясының Бас қолбасшысы» болып тағайындалды. Осының нәтижесінде британдық қазынаға ыңғайлы болған египет валютасын пайдаланудың қажеттілігі туды. Египет фунттарын алу үшін Франция, жалғыз оккупациялық держава ретінде, франктың көлемін арттыруға мәжбүр болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз франкі Ұлыбритания және АҚШ қазыналарынан алған қаржылық көмек арқасында құндылығын сақтап тұрды. Алайда 1919 жылы британ үкіметінің осы көмекті тоқтату туралы шешімі салдарынан француз франкі құлдырады, бұл франк, фунт стерлинг және доллар арасындағы одақты бұзды. Сонымен қатар, АҚШ үкіметінің байланысты айырбас бағамдарын реттеуден бас тартуы да осы құлдырауға себеп болды. Египет фунтын алмастыру үшін француз үкіметі 1920 жылдың 13 наурызында Жоғары комиссардың № 129 жарлығымен Сирияға ұлттық валюта беру туралы шешім қабылдады. 1920 жылдың 1 қыркүйегінде Франция өкілі Ұлы Ливанды жариялады. 1920 жылы француз бақылауындағы Осман банкі осы мақсатта құрылған «Сирия және Ливан банкі» (Banque de Syrie et Liban) 1920 жылдың 1 мамырында қолданысқа енген сириялық-ливандық валютаны шығаруға лицензия алды. Бұл банк шығарған банкноттар иесіне немесе Парижге аударылған чектер арқылы төленуге жарамды болды, 1 фунт стерлингке 20 франк мөлшерінде. Осының нәтижесінде «Сирия және Ливан банкінде» тәуелсіз валюта шығару бөлімі құрылды. Ол банкноттарды айналымға шығару және қайтару үшін жауапты болды. Шығарылымдар Париждегі қазынашылықтың немесе Банктің өзінің атынан жасалды. Коммерциялық операциялар үшін шығару бөлімі «Сирия банкіне» банкноттарды тек шетелдік валюталар немесе шетелдік құнды қағаздармен алмастыру арқылы ұсынуға міндетті болды. Бұл, Париждегі қазынашылықтан алынған кредиттермен бірге, айналымдағы валютаның қамтамасыз етілуін құрады. «Сирия және Ливан банкінің» шығару бөлімі кейіннен Ливан банкінің құрылуына негіз болды.
As a consequence, an independent, currency issuing department was established at the Banque de Syrie et Liban. It was responsible for putting in circulation and withdrawing banknotes. Issuances were made either on behalf of the Treasury in Paris or on behalf of the Bank itself. Concerning commercial operations, the Issuing Department was to provide the Banque de Syrie with banknotes only in exchange of foreign currencies or foreign securities, which constituted, together with the credits granted by the Treasury in Paris, the coverage of the currency in circulation. The Banque de Syrie et du Liban's Issuing Department would later form the basis for the establishment of the Banque du Liban.
Орындауы мен қызметі
Ливан банкі 1963 жылғы 1 тамызда №13513 жарлықпен жарияланған Ақша және несие кодексімен құрылды. 1964 жылғы 1 сәуірден бастап толыққанды жұмыс істей бастады. BDL – қаржылық және әкімшілік дербестікке ие заңды мемлекеттік мекеме. Ол мемлекеттік секторға қолданылатын әкімшілік және басқару ережелері мен бақылауларына бағынбастанды. Оның капиталы толығымен мемлекетке тиесілі.
Ақша-кредит саясаты
2003 жылы Ливан экономикасы үшін жағдайлар жағымды болды. Ливан валюта бағамының тұрақтылығын және банк секторының салауаттылығын сақтауға, сондай-ақ ауқымды бюджеттік түзету бағдарламасын іске асыруға өзінің міндеттемесін жалғастыруда. 2002 жылдың қараша айында бірқатар елдер мен халықаралық ұйымдардың қатысуымен өткен Париж II конференциясының сәтті аяқталуы сенімді арттырды. Үкіметтің экономикалық реформа жоспарын қолдау үшін, мемлекеттік қарыздың қызмет көрсету шығындарын төмендету мақсатында 15 жылдық жеңілдетілген сыйақымен 4,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде несие берілді, бұл қарыз жылдар бойындағы қымбатты қайта құру шараларының нәтижесінде жинақталған. Бұл жағдайлар Ливандық банктердің сыйақы мөлшерлемелерінің айтарлықтай төмендеуіне, содан кейін коммерциялық банктердің ливан фунтында (LBP) және шетел валютасындағы депозиттер мен несиелердің орташа сыйақы мөлшерлемелерінің төмендеуіне әкелді. Сонымен қатар, АҚШ долларының үлкен бөлігі ливан фунтына (LBP) айырбасталды. Бұдан бұрын, 2002 жылдың мамыр айынан бастап жақсара бастаған төлем балансы (BOP) көрсеткіштері де осы тенденцияны сақтады, 2003 жылдың сәуір айының соңында жинақталған профицит 2 миллиард доллардан асты, ал Ливанның Орталық Банкінің (BDL) шетел валютасындағы активтері алтынды есептемегенде 10 миллиард доллардан асты. Соңғы айларда Ливан үкіметтік облигацияларына жергілікті және шетелдік валютада сұраныс артты, бұл сенімнің артуына байланысты болды, ал сәуір айында Үкіметтің қазынадан 500 миллион долларлық еурооблигацияны бұрынғыдай қайта қаржыландыруға жүгінбестен төлеу қабілеті осы сенімді күшейтті. Халықаралық Валюта Фонды (ХВФ) және ірі халықаралық рейтингтік агенттіктер де бұл оқиғаны оң бағалады, Ливанның экономикалық және қаржылық қиындықтарды жеңуге тырысуда дұрыс жолда екенін, ал Ирактағы соғыстың салдарымен күресудегі нәтижелері аймақтағы ең жақсы көрсеткіш екенін атап өтті. Банк секторындағы капитал көлемі 3,5 миллиард долларға жетіп, өсуін жалғастырды, бұл капиталдың жеткіліктілігінің орташа коэффициентін 18%-ға дейін көтерді. Жеке секторға берілген несиелердің шамалы өсуіне қарамастан, олардың көлемі ЖІӨ-нің 100%-ын құрады, бұл өзіндік көрсеткіш. Депозиттер жылдық 11% өсіммен 47 миллиард долларға жетті, бұл ЖІӨ-нің екі еседен астам, ал долларлану деңгейі 2002 жылдың мамырындағы 74%-дан төмендеп 68%-ға дейін түсті. Бұл табысқа BDL-дің сақтық қадағалау жүйесін күшейту шаралары ықпал етті, бұл салауатты банк секторының Базель II талаптарына сәйкес келуіне жол ашты, операциялық тәуекелдерді тиімді басқаруға және ашықтықты және жақсы басқаруды жақсартуға дайындық жасады. Үкіметтің мемлекеттік қарыздың өсуін тежеуге және оны қызмет көрсету шығындарын төмендетуге бағытталған міндеттемесі 2002 және 2003 жылдардың консервативті бюджеттерінде көрініс тапты. Бұл стратегия жекешелендіру және активтерді бағалаудан (секуритизация) мүмкіндігінше көп пайда табу шараларымен бірге орта мерзімде жалғастырылады деп күтілуде, бұл мемлекеттік қаржыны жақсартуға әкеледі. Үкімет елдің қарызын азайту мақсатында жақында бес жылдық экономикалық реформалар бағдарламасын іске қосты. Реформа бағдарламасының нәтижесі көбінесе Ливанның Орталық Банкіне (Banque du Liban) байланысты болады.
Басқарушы орган
Ливан банкіне губернатор басшылық етеді, оған төрт вице-губернатор мен Орталық кеңес көмек көрсетеді. Ливан банкінің губернаторы дәстүр бойынша әрқашан маронит христиан болып табылады. Губернатор – Ливан банкінің заңды өкілі және банк басқару құқығында кең өкілеттіктерге ие. Оған Ақша және несие кодексін сақтау және Орталық кеңестің шешімдерін іске асыру тапсырылған. Қаржы министрінің ұсынысымен губернатор Министрлер кеңесінің бекіткен жарлығымен қайта тағайындалатын алты жылға тағайындалады. Губернатормен кеңескеннен кейін және Қаржы министрінің ұсынысы бойынша вице-губернаторлар Министрлер кеңесінің бекіткен жарлығымен қайта тағайындалатын бес жылға тағайындалады. Олар губернаторға банк басқаруда көмек көрсетеді және губернатор белгілеген функцияларды орындайды. Бұдан өзге, олар Орталық кеңестің мүшелері ретінде өздеріне жүктелген міндеттерді атқарады.
Орталық кеңес
Орталық кеңес Банктің ақша-несие саясатын, соның ішінде ақша ұсынымын, дисконттық және несие ставкалары мен несие саясатын белгілейді. Ол, басқалармен қатар, банк және қаржы секторына қатысты мәселелерді, клиринг орталықтарын құруды, валюта шығаруды және мемлекеттік сектор ұйымдарының несие сұраныстарын талқылайды және шешеді. Кеңес Банктің қызметкерлері мен жұмысын басқаратын ережелер мен процедураларды, сондай-ақ оның жылдық бюджетін және есептерін де бекітеді. Орталық кеңестің құрамында: Губернатор – төраға. Төрт вице-губернатор. Қаржы министрлігінің бас директоры, лауазымы бойынша, бірақ кеңес мүшесі ретінде. Экономика және сауда министрлігінің бас директоры, лауазымы бойынша, бірақ кеңес мүшесі ретінде.
The Governor, as chairman. The four vice governors. The Director General of the Ministry of Finance, ex officio but strictly as member of the council. The Director General of the Ministry of Economy and Trade, ex officio but strictly as a member of the council.
Капитал нарығы органы
Капитал нарықтары жөніндегі органның (CMA) басқаруы жеті мүшеден тұратын кеңеске тапсырылған, оған Ливанның орталық банкі – Банк дю Ливанның губернаторы төрағалық етеді. Кеңеске капитал нарығы, банк және қаржы мәселелеріндегі сарапшылардан үш толық уақытты атқарушы кеңес мүшесі және CMA жұмысына тікелей қатысатын министрліктер мен басқа да органдардан үш жартылай уақытты мүше кіреді: Қаржы министрлігінің бас директоры, Экономика және сауда министрлігінің бас директоры және Банктік бақылау комиссиясының төрағасы. CMA кеңесі инвесторларды қорғауды күшейту және қаржы нарықтарында инвестицияларды ынталандыру мақсатындағы кең өкілеттіктерге ие. Ол қор биржаларын құру және басқару, сондай-ақ инвестициялық қорларды және халыққа арналған ұжымдық инвестиция схемаларын басқаратын қаржылық делдалдық мекемелерді құру және олардың қызметін реттеуге қатысты жалпы ережелерді белгілеуге құқылы. 161/2011 заңына сәйкес, CMA кеңесіне қор биржасы мекемелері мен олардың қызметкерлері, сондай-ақ қаржы қызметтері көрсететін ұйымдар мен олардың қызметкерлері үшін әрекет кодексін белгілеу міндеті жүктелген. CMA кеңесі басқаруға қатысты мәселелерді реттеуге құқылы, мысалы, қаржы құралдарын шығарушылардың бағаға әсер ететін ақпаратты жариялау және халыққа ашып беру міндеттемелері. Осыған байланысты, CMA кеңесі қаржылық делдалдық мекемелердің құрылуы мен қызметіне лицензия беруге, секьюритизация операцияларын мақұлдауға, әрбір қор биржасының басқармасы қабылдаған бағалы қағаздар мен қаржы құралдарын тіркеу туралы шешімдерді бекітуге (немесе бұрынғы бекітуді жоюға) және қор биржаларының басқармалары бекіткен осындай биржаларда жүзеге асырылатын операцияларға қатысты ережелерді мақұлдауға өкілеттік алған. Бұдан өзге, CMA кеңесі Ливандағы капитал нарықтарының жұмысы мен дамуына қатысты заң жобалары мен декреттерге консультация беруге және пікір білдіруге заңмен міндеттелген.
Арнайы тергеу комиссиясы
Арнайы тергеу комиссиясы (АТК) – сот құзыретіне ие, көп функциялы қаржылық барлау бөлімі (ҚББ). Ол Ливанның ақшаны жылысудан қорғау және терроризмді қаржыландыруға қарсы күрестің негізгі құралы, халықаралық ынтымақтастық аласы және тиісті секторларды заңсыз түсімдерден қорғауда маңызды рөл атқарады. АТК-нің міндеттеріне күдікті операциялар туралы хабарламаларды (ҚОХ) қабылдау және талдау, қаржылық тергеулер жүргізу, банктік құпияны алып тастау, шоттар мен/немесе операцияларды тоқтату және оларды тиісті сот органдарына жіберу кіреді. Терроризм және терроризмді қаржыландыру мәселелерінде АТК жылжымалы және жылжымайтын мүлікті пайдалануға жол бермеуге де уәкілетті. Ақшаны жылысу/терроризмді қаржыландыру туралы ақпаратты әріптестермен бөлісуден және шетелдік/жергілікті құзыретті органдармен көмек сұраулары бойынша келісуден басқа, АТК ақшаны жылысуға/терроризмді қаржыландыруға қарсы ережелерді ұсынады және мүдделі тараптарға жаңа ережелер мен ұсынымдар жасайды. Банктер мен басқа да есеп беруші ұйымдардағы сәйкестік тексерулері арқылы ақшаны жылысуға/терроризмді қаржыландыруға қарсы қадағалау да оның міндеттерінің бірі болып табылады. АТК-ны губернатор Риад Салама басқарады, оған Банктік бақылау комиссиясының төрағасы, Министрлер Кеңесі тағайындаған маман және Жоғары банктік комиссияға тағайындалған судья көмектеседі.
Стартаптарға арналған инвестициялық саясат
2013 жылдың 22 тамызында Ливанның Орталық банкі "№ 331 нөмірі бар бұйрық" жариялады. Бұл бұйрық Ливанның білім экономикасын қолдауға бағытталған, оның мақсаты – дамыған стартап экожүйесіне көмек көрсету. Ливанның Орталық банкі осы батыл қадам арқылы елдің ЖІӨ-ін арттырып, жұмыссыздықты азайтуға, сондай-ақ Ливанды Таяу Шығыстың технологиялық орталығы ретінде бекітуге үміттеніп отыр. Алайда, бұйрықтың нәтижелері күтілгендей болған жоқ. Ливанды бақылайтындардың көпшілігі бұл бастаманың ашықтығы жеткіліксіз екенін айтты: қанша стартапқа қаржыландыру берілген, қанша жұмыс орны құрылған және қанша ақша жұмсалғаны туралы нақты мәліметтер жоқ. Бұл бастама Ливан экономикасының басты мәселесін – банктердің инвестицияларға қатысты өте консервативті және тәуекелге қарсы көзқарасын жеңе алмады. "№ 331 бұйрық" коммерциялық банктерді стартаптарға инвестиция салуға ынталандырады. Орталық банк коммерциялық банктердің осы инвестициялардың құнының 75%-ға дейін кепілдік береді, егер стартаптар белгіленген талаптарға сай келсе. Келесі компаниялар – білім экономикасы саласында жұмыс істеп, жұмыс орындарын құруға үлес қосқан инновациялық ливандық компаниялар. MEVP – талантты кәсіпкерлер Валид Ханна мен Валид Мансур басқаратын, Таяу Шығыс аймағындағы, әсіресе GCC және Левант нарықтарындағы инновациялық компаниялардың бастапқы және даму кезеңдеріне инвестиция жасайтын тәуекелдік капитал фирмасы. Berytech – ливандық технологиялық бизнес-даму орталығы, жақында 50 миллион долларлық Berytech Fund II инвестициялық қорын жариялады. Berytech инкубаторының төрағасы – Марун Чаммас. Leap Ventures – Бейрут пен Дубайда орналасқан, Таяу Шығыс және Солтүстік Африкадағы даму сатысындағы венчурлық капитал фирмасы. Leap Ventures MENA аймағындағы инновациялық және технологиялық стартаптарға, әсіресе B кезеңіне жеткен компанияларға инвестиция салуды көздейді: нарықта орнығып, әлемдік нарыққа кеңіреюді және коммерцияландыруды жеделдетуге тырысатын стартаптар. Leap Ventures компаниясын Henri Asselly және Hala Fadel негізін қалаушы серіктестер басқарады. Presella – MENA аймағы үшін қағазсыз электрондық билеттер платформасын ұсынатын іс-шараларды басқару технологиясы стартапы. Платформаға соңғы минутта билеттерді алуға арналған мобильді қосымша және іс-шараларда қатысуды басқаруға арналған қосымша қолдау көрсетеді. APPS қазіргі уақытта Дубай мен Бейрутта жабық бета-тестілеуде. My ME – қонақтарға Жерорта теңізі мен Таяу Шығысқа саяхатты жоспарлауға және жүзеге асыруға көмектесетін, саяхат күндері, қалаулары мен жеке стильдеріне сәйкес жекелендірілген саяхатты ұйымдастыру қызметі. My Middle East – Мысыр, Ливан, Сирия, Түркия және Хорватияға (жақын арада басқа да елдерге) жеке саяхат жоспарларын әзірлейді. Kashida – араб әріптерін эстетикалық және функционалды 3D дизайн элементтеріне айналдырған әлемдегі алғашқы компания. Олар B2B және B2C клиенттері үшін жекелендірілген тұрғын үй және жұмыс кеңістіктерін жасауға арналған заманауи интерьердегі безендіру элементтерін, жиһаздарды, корпоративтік сыйлықтар мен іс-шараларға арналған естеліктерді ұсынады. Egnyt Technology инкубаторын Самир Чреим басқарады. Egnyt жақында Бейрутта технологияға бағытталған 2500 шаршы фут көлемді бизнес-инкубатор ашты. Бұйрыққа сәйкес, банктердің стартаптарға қатысу үлесі банктің капиталының 3%-ын аспауы керек, егер бір стартапқа қатысу үлесі жоғарыда аталған 3%-тың 10%-ын аспаса. Орталық банктың ұсынатын барлық мүмкіндіктерді пайдалану үшін коммерциялық банктер кем дегенде 10 стартапқа инвестиция салуы керек. UK Lebanon Tech Hub стартап акселераторы – Ливанның Орталық банкі мен Ұлыбритания үкіметі арасындағы бірлескен бастама.
Қылмыс жасады деген айыптар
2020 жылдың қарашасында The Wall Street Journal газеті АҚШ және басқа да батыс елдері Банк дю Ливанның (BDL) сот-сараптамалық аудитін талап еткенін жазды, себебі ол ақша жылысу, сыбайлас жемқорлық және «Хезболламен» байланыста деп айыпталды. 2023 жылы халықаралық қауымдастық пен Халықаралық валюта қорының басты талабы болған сот-сараптамалық аудит банктің бұрынғы басшысы Риад Саламехтің жылдар бойына жасаған бұзушылықтарын және 111 миллион долларлық «заңсыз комиссияларды» анықтады. Аудит 2015–2020 жылдарды қамтыды. Басқа нәрселермен қатар, аудит есебі BDL-дің қаржылық инженерия тәжірибесін егжей-тегжейлі сипаттайды, ол 2015 жылдан бастап жергілікті банктерге шетелден долларлық салымдарды тартуға мүмкіндік берді, содан кейін кредиторлар осы долларды BDL-ге салды. Жергілікті кредиторларға халықаралық нарықтағы пайыздық ставкадан жоғары мөлшерлемелер төленді. Аудит мәліметтері бойынша, орталық банк осы инженерия арқылы 76 миллиард долларлық залалды жасырды. Саламе банк орталық кеңесінің қаржылық инженерияны «төлем балансының нашарлауына ең тиімді жауап» деп тапқанын және ол инженерияға қатысты шешімдер қабылдауға «араласпағанын» айтты. BDL операциялардың заңды екенін мәлімдеді. 2023 жылдың 10 тамызында АҚШ, Ұлыбритания және Канада сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптаулар бойынша Саламеге және оның жақын туыстары мен байланысты адамдарына санкциялар салды. Сонымен қатар, Франция, Германия және Люксембург Саламе мен оның бірнеше жақын серіктестерін заңсыз байып алу және 330 миллион доллар ақша жылысу сияқты қаржылық қылмыстар бойынша тергеп жатыр. Франция мен Германия 2023 жылдың мамырында Саламеге қатысты Интерпол хабарламаларын жариялады; алайда Ливан өз азаматтарын шетелдік елдерге өткізбейді.