Кіріспе

Филаггрин (талшықтарды біріктіретін ақуыз) – эпителий жасушаларындағы кератин талшықтарына байланысатын талшықтармен байланысты ақуыз. Эпидермалық жасушалардың соңғы дифференциациясы кезінде ірі профилаггрин алдынғы ақуызынан 10-12 филаггрин бірлігі посттрансляциялық гидролизденеді. Адамдарда профилаггрин FLG генімен кодталады, ол 1q21 хромосомасындағы эпидермалық дифференциациялық кешендегі S100 біріктірілген типті ақуыз (SFTP) отбасының бір бөлігі болып табылады. Киттер мен сиреналарда FLG отбасы өз функциясын жоғалтқан, бірақ соңғы кластағы мантилерде ерекше жағдай байқалады: мантилер әлі де кейбір функционалды FLG гендерін сақтайды.

Профильдеу

Филаггрин мономерлері тізбектеліп, 350 кДа салмақтың ірі протеин прекурсоры – профилаггрин құрайды. Эпидермисте бұл құрылымдар түйіршікті қабаттың жасушаларындағы кератогиалин түйіршіктерінде кездеседі. Профилаггрин, түйіршікті қабаттан мүйізді қабатқа өтетін кезеңде протеолиздік өңдеуге ұшырап, жеке филаггрин мономерлерін бөліп шығарады, бұл процеске кальцийге тәуелді ферменттер көмектесуі мүмкін.

Құрылымы

Филаггрин өзінің бастапқы құрылымында гистидиннің салыстырмалы түрде көп мөлшерде болуына байланысты ерекше жоғары изоэлектрлік нүктеге ие. Сонымен қатар, оның құрамында күкірт қоршайтын метионин және цистеин аминқышқылы аз.

Функция

Филагрин эпидермалық гомеостазды реттеу үшін маңызды. Мүйіз қабатының ішінде филагрин мономерлері тері кедергісі функциясына жауапты липидтік қабықшаға енуі мүмкін. Сондай-ақ, бұл ақуыздар кератин аралық жіпшелерімен өзара әрекеттесе алады. Филагрин мүйіз қабатының жоғарғы қабаттарында суды сақтауға көмектесетін бос аминқышқылдарын шығарады. Дегенмен, басқа зерттеулер филаггрин-гистидин-урокан қышқылы тізбегі теріні қышқылдандыру үшін қажет емес екенін көрсетті.

Клиникалық маңызы

Филаггринды кодтайтын гендегі тоқтау мутациялары бар адамдар қатты құрғақ теріге, иктиоз вульгарисіне және/немесе экземаға күшті бейімділікке ие. Экземаның ауыр жағдайларының шамамен 50% кем дегенде бір мутацияланған филаггрин генін қамтиды екені көрсетілген. R501X және 2284del4 мутациялары еуропалық емес нәсілдегі адамдарда көбінесе кездеспейді, бірақ жапондық популяцияларда осыған ұқсас әсер ететін жаңа мутациялар (3321delA және S2554X) анықталған. R501X және 2284del4 тоқтау мутациялары еуропалық нәсілде ең көп таралған мутациялар болып табылады, олардың 7-10% кем дегенде осы мутациялардың бір данасын алып жүреді. Ревматоидты артритте цитруллинді пептидтердің эпитопын танитын аутоантителолар филаггринмен қиылысқан реакцияға түседі. Филаггриннің жоқтығын көтерушілерде байқалатын бөгеттік ақаулар астмаға сезімталдықты және оның күшеюін де арттырады. Филаггрин жетіспеушілігі – ORMDL3 экспрессиясын реттейтін варианттармен қатар, астманың геномдық деңгейдегі генетикалық детерминанттарының бірі болып табылады. Ерте балалық шақта, филаггрин мутацияларының көрінуі үй шаруасындағы мысықтардың болуымен күшейеді.