Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жылан түрлері
Species of snake
Батыс жасыл мамбасы (Dendroaspis viridis) – мамба туысына жататын, Dendroaspis туысына жататын, ұзын, жұқа және өте улы жылан түрі. Бұл түрді алғаш рет 1844 жылы американдық герпетолог Эдвард Холлоуэлл сипаттады. Батыс жасыл мамбасы – өте үлкен және негізінен ағаштарда тіршілік ететін, ағаштарды жылдам және әдемі түрде кезіп өте алатын түр. Сонымен қатар, ол кеміргіштер және басқа да ұсақ сүтқоректілер сияқты жемді қуу үшін жерге де түседі. Батыс жасыл мамбасы – ұялшақ және епті жылан, ол негізінен Батыс Африканың жауын-шашынды тропикалық ормандарында, бұталы және орманды аймақтарында мекендейді. Оның уысы – тез әсер ететін пресинаптикалық және постсинаптикалық нейротоксиндер (дендротоксиндер), кардиотоксиндер және фасцикулиндердің өте күшті қоспасы. Кейбіреулер бұл түрді аса агрессивті емес деп санайды, бірақ басқалары олардың өте сезімтал екенін және қоршауға түскенде агрессивті шабуыл жасауға бейім екенін айтады. Бұл аймақта кездесетін басқа түрлермен салыстырғанда адамдармен қақтығыс аз. Адамдарды осы түрдің шағуы сирек кездеседі. Дегенмен, өлім-жітім көрсеткіші жоғары; тістеген көптеген жағдайлар өлімге әкеп соқтырған. Мэмбаның шағуының белгісі – қауіпті, өмірге қауіп төндіретін симптомдардың жылдам күшеюі. Уытты шағу тез өлімге әкелуі мүмкін.
The western green mamba (Dendroaspis viridis) is a long, thin, and highly venomous snake species of the mamba genus, Dendroaspis. This species was first described in 1844 by American herpetologist Edward Hallowell. The western green mamba is a fairly large and predominantly arboreal species, capable of navigating through trees swiftly and gracefully. It will also descend to ground level to pursue prey such as rodents and other small mammals. The western green mamba is a shy and agile snake that lives mainly in the coastal tropical rainforest, thicket, and woodland regions of western Africa. Its venom is a highly potent mixture of rapid acting presynaptic and postsynaptic neurotoxins (dendrotoxins), cardiotoxins and fasciculins. Some consider this species not to be a particularly aggressive snake, but others have suggested that they are extremely nervous and are prone to attack aggressively when cornered. Conflict with humans is low compared to some other species found in the region. Bites to people by this species are quite uncommon. Their mortality rate, however, is high; many of the recorded bites have been fatal. Rapid progression of severe, life threatening symptoms are hallmarks of mamba bites. Bites with envenomation can be rapidly fatal.
Таксономия
Батыс жасыл мамбаны алғаш рет 1844 жылы америкалық герпетолог және дәрігер Эдвард Халлоуэлл Либерияда табылған бір данасынан Leptophis viridis деп сипаттады. Viridis деген атау латын тіліндегі "жасыл" деген сөзден алынған. 1852 жылы Халлоуэлл Либерияда табылған батыс жасыл мамбаның екі данасынан Dinophis hammondii деп сипаттады және оны Оңтүстік Каролиналық досы Огден Хаммондтың құрметіне атады. Кейіннен британдық-бельгиялық зоолог Джордж Альберт Буленгер оларды бір түр деп саптап, жатқызды. Барлық мамбалардың уының құрамын талдау нәтижесінде батыс жасыл мамба Джеймсон мамбасымен туыс екендігі анықталды, сондай-ақ бұрынғы Халлоуэллдің жасыл мамбасы да осы туысқа жатады. Барлық мамбалардың уының компоненттерін талдау батыс жасыл мамбаның Джеймсон мамбасына (Dendroapsis j. jamesoni және j. kaimosae) жақын екенін көрсетеді, бұл төмендегі кладограммада көрсетілген.
The western green mamba was first described by the American herpetologist and physician Edward Hallowell in 1844 as Leptophis viridis, from a specimen collected in Liberia. The specific name viridis is the Latin adjective "green". In 1852, Hallowell described Dinophis hammondii from two specimens of western green mambas collected in Liberia, naming it for his friend Ogden Hammond of South Carolina. These were later deemed by Belgian British zoologist George Albert Boulenger to be the same species. Analysis of the components of the venom of all mambas places the western green mamba as sister species to Jameson's mamba. and formerly Hallowell's green mamba. Analysis of the components of the venom of all mambas places the western green mamba sister to Jameson's mamba (Dendroapsis j. jamesoni and j. kaimosae), as shown in the cladogram below.
Сипаттама
Батыс жасыл мамбасының денесі ұзын және жұқа, ал құйрығы ұзын және біртіндеп жіңішкерейеді. Ересегендерінің орташа ұзындығы аралығында, ал ірілері 2,5 метрге жетеді. Қауіп төндірілгенде немесе қозғанда батыс жасыл мамбасы мойын аймағын сәл кеңейтіп, қапшықтай жасай алады. Жыланның түсі жарық жасыл, құйрығына қарай сары немесе қызғылт түске өтеді. Оның қабықтарында айқын қара жиектері бар, бұл түрге желілі бейне береді.
The western green mamba has a long and slender body with a long tapering tail. The average length of an adult is between and , with large approaching long. When threatened or otherwise aroused, the western green mamba is capable of flattening its neck area into a slight hood. The snake is bright green fading to yellow or orange towards the tail. Its scales have prominent black margins, giving the species a networked pattern.
Үдемелі өсу
Жыланның денесіндегі қабықшалардың саны мен орналасуы түр деңгейінде анықтаудың маңызды факторы болып табылады. Батыс жасыл мамбасының денесінің орта тұсында 13 қатар ұзын, жіңішке арқалық қабықшалары бар, бұл басқа ұқсас түрлерге қарағанда аз. Әрбір қабықша құрсақ қабықшаларынан екі есе ұзын. 211-ден 225-ке дейін құрсақ қабықшалары, 105-тен 128-ге дейін бөлінген құйрық асты қабықшалары және бөлінген аналь қабықшасы бар. Оның аузы жоғары жағынан 7-9 супралабиальды қабықшалармен, төртіншісі және кейде бесіншісі көзге астында орналасқан, ал төменгі жағынан 9-10 сублабиальды қабықшалармен қапталған.
The number and pattern of scales on a snake's body are a key element of identification to species level. The western green mamba has 13 rows of long and thin dorsal scales at midbody, fewer than any similar species. Each is double the length of the ventral scales. There are 211 to 225 ventral scales, 105 to 128 divided subcaudal scales, and a divided anal scale. Its mouth is lined with 7 to 9 supralabial scales above, the fourth and sometimes fifth one located under the eye, and 9–10 sublabial scales below.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Батыс жасыл мамба Батыс Африкаға, Гамбиядан және оңтүстік Сенегалдан Бенинге дейін, аралық елдерде (батыстан шығысқа қарай) – Гвинея-Бисау, Гвинея, Сьерра-Леоне, Либерия, Кот-д'Ивуар, Гана және Тогода таралған. Батыс жасыл мамбалар Африканың батысындағы ылғалды тропикалық орманды, бұталы және орманды аймақтарда негізгі ортада тіршілік етеді. Батыс жасыл мамба туралы көптеген мәліметтер бір жазықты орманнан алынған, бірақ Гамбия мен Гвинея-Бисаудағы мәліметтер оқшауланған орманнан түскен. Бұл түр ағаштардың жабыны алынған жерлерде де тіршілік ете алады, егер жеткілікті қоршаулар мен бұталар сақталса. Кейбір өсімдігі жақсы дамыған қала маңындағы елді мекендерде және саябақтарда кездеседі. Тогода болса, оның таралған аймағы солтүстіктегі құрғақ ашық ормандарға, батыстағы Гвинея саванналарына және жағалау аймағына дейін созылады.
The western green mamba is native to West Africa from Gambia and southern Senegal to Benin, including the intervening countries (from west to east) Guinea Bissau, Guinea, Sierra Leone, Liberia, Cote d'Ivoire (Ivory Coast), Ghana, and Togo. Western green mambas live mainly in the coastal tropical rainforest, thicket, and woodland regions of western Africa. The majority of records of the western green mamba are from within the continuous forest, but the Gambia and Guinea Bissau records are from isolated forests. The species persists in areas where the tree cover has been removed, providing that sufficient hedges and thicket remain. Found in some suitably vegetated suburbs and towns and parklands therein. In Togo, however, its range extends into the drier open forests of the north, the Guinean savannas of the west, and the littoral zone.
Қорғау мәртебесі
Бұл түр Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Қауіпке ұшыраған түрлердің қызыл тізімінде (v3.1, 2011) «Ең аз алаңдатушы» (LC) санатында тіркелген. Бұл түрдің сақталу статусы соңғы рет 2012 жылдың шілдесінде бағаланып, 2013 жылы жарияланды. Ол кең таралуы, бейімделгіш мінез-құлқы, тұрақты популяциясы және маңызды қауіптердің болмауы себепті осылай жіктеліпті. Дегенмен, оның мекен ету ортасы мен популяциясы жоғары деңгейде фрагменттелген.
This species is classified as Least Concern (LC) on the IUCN Red List of Threatened Species (v3.1, 2011). The conservation status of this species was last assessed in July 2012 and published in 2013, and it was classed as such due to a wide distribution, fairly generalist habits, stable population and the lack of major threats. However, its habitat and population is highly fragmented.
Мінез-құлық және экология
Көбінесе күндіз белсенді болатын батыс жасыл мамбасы уақытының көп бөлігін орманның жоғары жағында, кейде едәуір биіктікте өткізеді, бірақ көбінесе жерге де түседі. Ұйықтағанда тығыз жапырақтары бар ағаш бұтақтарын іздейді. Ол, әдетте, кездескенде қашқақтап кетеді. Тіркелген ең ескі батыс жасыл мамбасы 18,7 жыл тұтқындықta өмір сүрген.
Mostly diurnal, the western green mamba spends most of its time in the forest canopy, at times at considerable height, though on occasion commonly go to the ground. When it wants to sleep it seeks out tree branches that offer dense cover. It generally retreats if encountered. The oldest recorded western green mamba was a captive specimen that lived 18.7 years.
Өсіру
Бұл түр 6-дан 14-ке дейін жұмыртқа шашады. Алайда, осы түрдің шағуы сирек кездеседі, себебі ол сирек ұшырасады. Басқа мамбалардың уы сияқты, батыс жасыл мамбаның уы да негізінен үш саусақты токсиндерден тұрады. Бірақ қара мамбаның уында мұндай күшті альфа нейротоксин жоқ. Бұл, түрдің таңдаған жемі – құрлықта көбірек қоныстанған қара мамба үшін ұсақ сүтқоректілер, ал көбінесе ағаштарда мекендейтін басқа мамбалар үшін құстар болғанын көрсетеді деп есептеледі. Көптеген жылан түрлерінен айырмашылығы, мамба уында фосфолипаза А2 өте аз. Жалпы алғанда, батыс жасыл мамбаның уы шығыс жасыл мамбадан күштірек, Джеймсон мамбасынан ұқсас немесе сәл әлсіз, ал қара мамбадан әлдеқайда әлсіз. Удың құрамында негізінен пресинаптикалық және постсинаптикалық нейротоксиндер, кардиотоксиндер бар. Басқа бір сынақта, батыс жасыл мамба уы ішкі қуысқа (IP) енгізілген тышқандарда LD50 0,045 мг/кг болды. Тағы бір тәжірибелік IV LD50 токсикалық дозасы 0,5 мг/кг құрады, ал удың орташа ылғалдылығы 100 мг шамасында.
The species lays a clutch of 6 to 14 eggs. although bites from this species are rare as it is rarely encountered. Similar to the venom of most other mambas, the western green mamba's contains predominantly three finger toxin agents. The exception is the black mamba, whose venom lacks the potent alpha neurotoxin as well. It is thought this may reflect the species' preferred prey—small mammals for the mainly land dwelling black mamba, versus birds for the other predominantly arboreal mambas. Unlike that of many snake species, the venom of mambas has little phospholipase A2. Overall, the venom of the western green mamba is more potent than that of the eastern green mamba, similar or slightly less potent than that of Jameson's mamba, and much less potent than that of the black mamba. The venom consists mainly of both pre synaptic and post synaptic neurotoxins, cardiotoxins, In another test using mice that were administered the western green mamba's venom via the intraperitoneal (IP) route the LD50 was 0.045 mg/kg. Another experimental IV LD50 toxicity of 0.5 mg/kg has been reported, with an average wet venom yield of 100 mg.
Емдеу
Уланудың жылдам дамуы дереу медициналық көмек қажет екенін көрсетеді. Тетнас токсоиді кейде тағайындалады, бірақ басты ем – тиісті уқалау сарысуын (антидотты) енгізу.
The speed of onset of envenomation means that urgent medical attention is needed. Tetanus toxoid is sometimes administered, though the main treatment is the administration of the appropriate antivenom.