Кіріспе

Баттамбанг (, UNGEGN: ) – Баттамбанг провинциясының астанасы және Камбоджадағы үшінші ірі қала. 11 ғасырда Кхмер империясы құрған Баттамбанг елдегі күріш өндіретін жетекші провинция болып табылады. Шамамен 100 жыл бойы, ол маңызды сауда орталығы және Сиам провинциясының Ішкі Камбоджаның (1795–1907) астанасы болды, бірақ онда әрқашан кхмер халқы, сондай-ақ вьетнамдықтар, лаостар, тайлар және қытайлар тұрды. Баттамбанг Камбоджаның солтүстік-батысының орталығы болып қала береді, аймақты Пномпень және Таиландпен байланыстырады. Қала Сангае өзенінің жағасында орналасқан, бұл өзен Баттамбанг провинциясы арқылы иіліп өтеді. Камбоджаның көп бөлігі сияқты, Баттамбангта да француз колониялық архитектурасының ерекше үлгілері сақталған, олар елдегі ең жақсы сақталған мысалдардың бірі болып табылады. 2023 жылдың 31 қазанында Баттамбанг ЮНЕСКО-ның Шығармашылық қалалар желісіне гастрономия, қолөнер және халық өнері, дизайн, кино, әдебиет, медиа өнері және музыка салаларында қосылған 55 қаланың бірі ретінде жарияланды. 2025 жылдан бастап келесі кезеңде Кратье, Сием Рип және Кампот сияқты басқа қалалар да қосылуы мүмкін.

Тарих

Батамбанг 18 ғасырда шамамен 2500 тұрғыны бар маңызды сауда қаласы ретінде құрылды. Халық Сангкае өзеніне (Стунг Сангкае) параллель бір жол бойында шоғырланған. 1795 жылы Сиам (қазіргі Таиланд) Камбоджаның солтүстік-батысының көп бөлігін, соның ішінде қазіргі Бантей-Мянчей, Баттамбанг, Оддар-Мянчей, Пайлин және Сием-Рип провинцияларын Ішкі Камбоджа провинциясына қосып алды. Сиамдықтар Баттамбангты тай тілінде сөйлейтін кхмерлік Абхайвонгсе әулеті арқылы провинциялық астана ретінде басқарды, бұл кхмер патшалық отбасының тармағы, ол 1907 жылға дейін алты буын бойы билік жүргізді. Одан кейін провинция француздарға беріліп, француз Индокитай колониясының бөлігі ретінде Камбоджамен қайта біріктірілді. Француздардың отарлауынан кейін қала құрылысы дамыды, нәтижесінде француз отарлық қаласы кеңейді. Бұл жаңғыртудың алғашқы әрекеті, дұрыс жоспарланған көшелерді салуға, қалалық құрылыстарды тұрғызуға, Сангкае өзеніне параллель үш негізгі көшені жасауға және 1917 жылы екі көпір салу арқылы екі жағалауды байланыстыруға әкелді. Әскери және түрме мекемелері де салынды. Он тоғыз жыл өткен соң, екінші қалалық даму жоспары іске асырылды, нәтижесінде Баттамбанг пен Пномпеньді байланыстыратын жаңа темір жол салынды. Қалалық құрылыстар қаланың батыс жағына қарай кеңейтіліп, теміржол станциясы төңірегінде қалалық орталықтар құрылды. Осы француз даму кезеңінде салынған ірі тұрғын үйлер мен қоғамдық ғимараттар бұрынғы шалғай қаланың бейнесін өзгертіп жіберді. Баттамбангтың үшінші қалалық даму жоспары қаланың солтүстік, шығыс және оңтүстік бөліктерін қамтыды. Бұл ауқымды жоба, барлық бұрынғы жұмыстарды біріктіру үшін ұзақ мерзімді жоспарлауды қажет етті, нәтижесінде Пномпеннен тыс Камбоджаның ең дамыған аймағы болған қазіргі заманғы провинциялық астана құрылды. Кейіннен, Камбоджа үкіметінің, князь Нородом Сианук басқаруымен жаңғырту бағдарламасы аясында инфрақұрылым мен қоғамдық нысандар көптеп салынды. Өзеннің екі жағында бірнеше провинциялық департаменттер, сот ғимараты және басқа да қоғамдық ғимараттар бой көтерді. Француз және қытай инвесторлары тоқыма және киім фабрикаларын салды, Баттамбанг әуежайы салынды, теміржол Поипеттегі Тайланд шекарасына дейін созылды. Халықтың мәдени қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін көптеген мектептер мен университет, сондай-ақ спорт орталығы, мұражай және көрме залы салынды.

Көлік

Баттамбангқа автомобиль және теміржол арқылы баруға болады. Қала мен Бангкок, Пномпень және Сием Рип қалалары арасында автобустар қатынайды. Пномпень мен Пойпет арасындағы теміржол желісі жаңартылды, бұл Баттамбанг Корольдік теміржол станциясы арқылы өтуге мүмкіндік береді. Баттамбанг әуежайы бұрын әскери мақсатта пайдаланылған, бірақ 2018 жылы шағын ұшақтар мен тікұшақтарға арналған шектеулі қызметпен ашылды. Сонымен қатар (құрғақ маусымдағы су деңгейі ең төмен болған кезде басқа), Баттамбанг пен Сием Рип арасында Сангкае өзені арқылы күнделікті қайық қатынасы бар. Автобустар жылдамырақ және арзанырақ болғандықтан, қазіргі уақытта бұл көркем саяхатты көбінесе туристер мен өзен бойында тұратын жергілікті тұрғындар пайдаланады.