А́рфак астрапиясы – құстар отрядындағы, жұмақтық құстар тұқымдастығына жататын сирек кездесетін құс. Гибридтік түрлері де бар, сипаттамасы мен тарихы туралы оқыңыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Арфак астрапиясы (Astrapia nigra) – жұмақ құстары тұқымдасына жататын астрапиялар тобының бір түрі. Табиғатта бұл құс қара шұбармен будандасып, бір кезде жеке түр деп есептелген ұрпақтарды дүниеге келтірген, Эллиот шұбарының ("Epimachus ellioti") пайда болуына себеп болды. Кейбір орнитологтар бұл құстың ерекше түр екеніне, мүмкін, аса қауіпті немесе тіпті жойылған болуы мүмкін деген сенімде болса, қазіргі таңда көптеген мамандар оның екі түрдің буданы екенін айтады.
The Arfak astrapia (Astrapia nigra) is a species of astrapia, a group of birds found in the birds of paradise family Paradiseidae. In the wild, the bird has hybridised with the black sicklebill creating offspring that were once considered a distinct species, Elliot's sicklebill "Epimachus ellioti". While some ornithologists still believe that this bird is a distinct species, possibly critically endangered or even extinct, many now think it was a hybrid between the two species.
Таксономия
Арфак астрапиясы 1788 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің «Жаратылыстың жүйесі» еңбегінің қайта қаралып, кеңейтілген нұсқасында ресми түрде сипатталған. Ол оны жұмақ құстарының Paradisea (қазір Paradisaea) туысына қосты және Paradisea nigra деген екі атаулы номенклатурасын берді. Гмелин өзінің сипаттамасын 1782 жылы ағылшын орнитологы Джон Латэмнің «Құстардың жалпы шолуы» атты кітабында сипатталған «Горжет жұмақ құсы» негізінде жасады. Латэм табиғатты зерттеуші Джозеф Бэнкстің коллекциясындағы бір дананы қарастырған. Типтік орны – Жаңа Гвинеяның солтүстік-батысындағы Бёрдс Хед түбегіндегі Арфак таулары. Арфак астрапиясы қазір 1816 жылы француз орнитологы Луи Пьер Вьейо енгізген Astrapia туысына жатқызылған. Туыс атауы ежелгі грек тіліндегі astrapios немесе astrapaios сөзінен шыққан, ол «найзағай» дегенді білдіреді. Nigra деген сөз латын тілінен алынған, «қара» деген мағынаны білдіреді. Бұл түр монотипті, яғни оның ішкі түрлері танылмайды.
The Arfak astrapia was formally described in 1788 by the German naturalist Johann Friedrich Gmelin in his revised and expanded edition of Carl Linnaeus's Systema Naturae. He placed it with the birds of paradise in the genus Paradisea (now spelled Paradisaea) and coined the binomial name Paradisea nigra. Gmelin based his description on the "Gorget paradise bird" that had been described in 1782 by the English ornithologist John Latham in his book A General Synopsis of Birds. Lathan had examined a specimen in the collection of the naturalist Joseph Banks. The type location is the Arfak Mountains in the Bird's Head Peninsula of northwest New Guinea. The Arfak astrapia is now placed in the genus Astrapia that was introduced in 1816 by the French ornithologist Louis Pierre Vieillot. The genus name is derived from Ancient Greek astrapios or astrapaios meaning "of lightning". The specific epithet nigra is from Latin niger meaning "black". The species is monotypic: no subspecies are recognised.
Сипаттама
Арфак астрапиясы - тұқымдасының үшінші ең ірі түрі, құйрығын қоса есептегенде шамамен ұзын. Аталықтарының басы қара, көкшіл-қызғылт жылтырмен, немесе көкшіл сәулемен, екі жағынан көзге дейін созылатын ұзын қара мойын қауырсындары, мантиядан мойынға дейін жалтырап тұратын металл жасыл-сары түсті қанаттары, өте қара, тығыз және ұзын жоғарғы кеуде қауырсындары, сондай-ақ денесінен екі есе ұзынға жуық созылған құйрығы болады. Аналықтары одан әлдеқайда қарапайым: дененің көп бөлігі қоңыр, басы қара, құйрық қауырсындары қысқа. Аналықтары аталықтарынан едәуір кішкентай. Франциялық Левальянт бұл құсты «L’Incomparable» немесе «Теңдесі жоқ жұмақ құсы» деп сипаттаған.
The Arfak astrapia is the third largest of its genus, being approximately long, including the tail. The male has a black head with a bluish purple sheen, or iridescence, an elongated jet black nape crests extending up along the sides of the up to the eyes on each side, a shiny, metallic greenish yellow cape from the mantle up to the nape, very black, dense and elongated upper breast feathers, and an almost exaggeratedly long tail almost two times the length of its body. The female is less appealing, being dark brown over most of its body and a blackish head, and sporting much shorter tail feathers. The female is also exceptionally shorter than the male. Levaillant of France described this bird as L’Incomparable or Incomparable bird of paradise.
Тарату
Астрапия нигра Батыс Папуадағы Вогелькоп түбегіндегі Арфак тауларына ғана тән.
Astrapia nigra is endemic to the Arfak Mountains in Vogelkop Peninsula, West Papua.
Мінез-құлық және экология
Арфак астрапиясының мінез-құлқы туралы аса көп мәлімет жоқ. Бұл құстар көбінесе Арфак тауларының ең биік нүктелеріндегі бұлтты ормандарда кездеседі. Байқалған тамақтану әдеттеріне құстардың жемістерді, әсіресе панданус жемістерін, таулы орманның шыбын-шіркейлері мен эпифиттерінен іздеуі жатады. Сонымен қатар, олардың рационында буынтық аяқтылар да кездеседі. Көбею мінез-құлқы көбінесе белгісіз; аналықтары, басқа жұмақ құстары сияқты, ұя салады және балапандарды күтеді, бірақ олардың өсіп-жетілу кезеңі нақты белгілі емес. Әзірге еркектердің қалай жұптасуға дайындалатыны ғана белгілі – олар мойын қауырсындарын жайып, кеудесінің тығыз қауырсындарын кеңейтіп, құйрықтарын тармақтан жоғары тік көтеріп, тармаққа басымен төңкеріліп орналасады. Басқа ешқандай ақпарат жоқ.
The habits of the Arfak astrapia are very little known. The birds are found mostly in cloud forests at at the apex of the Arfak Mountains. Foraging habits observed include the birds probing fruits, mostly pandanus fruits, off of moss and epiphytes in the montane canopy. Arthropods also recorded in the diet. Breeding habits mostly unknown; female definitely builds the nests and tend the chicks, as with most other birds of paradise, though the exact rearing period is unknown. All that is known about the courtship display is that the males display on a branch upside down with their nape crests spread out, dense breast feathers flared up, and tail standing vertically upwards above the branch. No other information.
Қорғау мәртебесі
Географиялық оқшаулануы және бұзылмаған ормандарының арқасында қорғалған Арфак астрапиясы IUCN қауіп төнген түрлердің Қызыл тізімінде "Тәуекел азаматтығы" санатында бағаланады. Ол CITES-тің II қосымшасына енгізілген.
Protected by its geographical isolation and undisturbed forests home, the Arfak astrapia is evaluated as Least Concern on the IUCN Red List of Threatened Species. It is listed on Appendix II of CITES.