Леңгонг: Малайзия тарихы мен мәдениетінің алтын қазынасы

Кіріспе

Dewan Rakyat-та өкілдік етілген федералды сайлау округі

Ленггонг (жави: لڠڬوڠ) – Малайзияның Перак штатындағы Хүлү Перак ауданындағы қала, муким және парламенттік сайлау округі.

География

Ленггонг Ленггонг аңғарында, Бинтанг және Титивангса тауларының арасында жатыр. Бұл – көгалды өсімдіктермен және көптеген үңгірлері бар әктас тауларымен қоршалған шағын ауылдардың орналасқан жері. Ленггонг аңғары Малайзия түбегіндегі археология үшін ең маңызды аймақтардың бірі болып табылады, себебі қазба жұмыстары Малайзияның тарих алды дәуіріне қатысты көптеген іздерді ашты, мысалы, үңгір суреттері, әшекейлер, қыш ыдыстар, қару-жарақ және тас құралдар. Бұл – түбектегі адамның белсенді қызметінің ең ежелгі орындарының бірі. Ленггонг аңғары 2012 жылғы 30 маусымда ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді.

Ленггонг қаласы

Ленггонгқа көршілес қалалармен байланыстыратын негізгі жолдар арқылы жетуге болады. Ленггонг қаласы Ипохтан солтүстікке шамамен 100 километр қашықтықта, Куала Кангсар – Грик тас жолында (76 тас жолы) орналасқан. Ленггонгқа баратын жолдың екі жағын көбінесе пальма алқаптары мен жартастар қоршап тұрады. Мал өсірудің бір бөлігі болғандықтан, сиыр мен қара буқаларды жол бойында жиі кездестіруге болады. Миллион жылға жуық жасқа толуы мүмкін жартастар қазір ауыр заңсыз ағаш кесу қатеріне тап болды. Ленггонгқа сапар үшін Солтүстік-Оңтүстік тас жолынан Куала Кангсар маңындағы 143 нөмірлі шығуға түсіңіз – ол Куала-Лумпурдан шамамен 3 сағаттық жерде. Содан кейін 76-шы тас жолымен Ленггонгқа барыңыз. Жаңа тас жол ашылды және бұрынғы көрнекті ауылдық жолдың орнын басты.

Ленггонг федералды сайлау округі және автономиялық шағын округ

Ленггонг федералды сайлау округі Малайзия Парламентінің Деван Раяқында Датто Шамсул Ануар бин Хаджи Насара (UMNO) өкілімен ұсытылады. Ленггонг сонымен қатар Перак штатының заң шығарушы жиналысына Кота Тампан және Кенринг есімді екі орын қосады, бұл орындар да UMNO-ға тиесілі болған. Ленггонг – автономиялы кіші аудан (daerah kecil) болып табылады, оған Ленггонг қаласы және жақын орналасқан Дюриан Пипит және Темелонг елді мекендері кіреді.

Археология

Малайзиядағы ең көне қалдық – Саравақтағы Ниа үңгірлерінен табылған адам бас сүйегі. Ленггонгта табылған археологиялық қалдықтардың көбісі үңгірлермен байланысты. Екі ерекшелік – Кота Тампан және Букит-Джава, олар Малайзия түбегіндегі жалғыз палеолиттік ескерткіштері. Кота Тампан – адамның мекендеген ең ерте заманғы орны. 1938 жылы басталған Кота Тампандағы қазба жұмыстары тас құралдарын өндірудің тоқталмаған аймағын ашты. Тас құралдар, мысалы, езбе және балға тастарды пайдалану арқылы жасалған. 50 мыңға жуық тас өнімдері табылып, тіркелді. Кота Тампандағы мәдениет Тампания деп аталады. Бұл шеберхананың жасы алғашқыда 30 мың жыл деп есептелсе, қазір бұл көрсеткіш 75 мың жылға түзетілді. Кота Тампан шеберханасы қазіргі уақытта төбеде және пальма майы плантациясында орналасқан болса да, бастапқыда көл жағалауында болған. Бұл шеберхана шамамен 75 мың жыл бұрын Суматрадағы Тоба көлінде болған жанартаулық жарылыс салдарынан таратылған деп есептеледі, бұл жарылыс шамамен 250 шақырым қашықтықта болған. Кота Тампан мен келесі археологиялық ескерткіш, Гуа Гунунг Рунту арасында 17 мың жылдық үзіліс бар, бұл Тоба жарылысының салдарынан туындаған. Гуа Гунунг Рунтух Букит Кепала Гаджах, яғни Фил Басы төбесінде орналасқан. Сол төбедегі басқа үңгірлерден тас құралдар мен тағам қалдықтары сияқты археологиялық қалдықтар табылған. Үңгірлер, әдетте, маусымдық немесе аң аулау лагерьлері ретінде уақытша баспана ретінде пайдаланылған, ал Гуа Гунунг Рунтухта ұзақ уақыт бойы тұрған. Гуа Харимау, яғни Тың Үңгірі, Гуа Гунунг Рунтухтан 3 шақырым қашықтықта орналасқан және шамамен 3000-5000 жыл бұрын жерлеу орны ретінде пайдаланылған болуы мүмкін. Бұл жерде жеті адамның қаңқасы, сондай-ақ қола балталар мен түрлі әшекей бұйымдары табылған. Қола балталар Малайзияда, сондай-ақ Таиландтың солтүстігінде және Қытайда ерте қола дәстүрі болғандығын көрсетеді. Бұл Оңтүстік-Шығыс Азияда металлдың ең ерте пайдаланылуы. Сондай-ақ, ет пен ұлудың қабықтары бар әр түрлі пішіндегі және өлшемдегі фарфор ыдыстар табылған. Археологиялық қазбалар барысында басқа үңгірлерде қыш ыдыстар, балталар, тас құралдар мен сынықтар табылған. Тағам қалдықтары, ал кейбір жерлерде адам сүйектері де кездеседі. Өкінішке орай, кейбір үңгірлер гуано қазушылардың салдарынан зардап шеккен, ал қалдықтар жоғалып кеткен. Жақында бір топ 200 мың жылға дейін соққан Букит-Джава ескерткішін қазып шықты. Осылайша, Букит-Джава 6 км қашықтықта орналасқан Кота Тампан шеберханасынан әлдеқайда көне. Негрито үңгірлеріндегі суреттер әр түрлі жерлерде табылған, бірақ олар 100 жылдай ғана болғандықтан, тарихқа дейінгі емес. Гуа Бадак Ленггонгтан солтүстікке қарай 10 шақырым қашықтықта орналасқан. Ланох негритолары өз өмірінің әрбір сәтін бейнелеген суреттерді жасаған. Көмір суреттерін алғаш рет 1920 жылдары Ивор Эванс анықтап, құжаттаған. Кейін олар карьерлерді қазу арқылы жоғалған деп есептелген, бірақ 1992 жылы қайта табылды. Қазіргі заманғы граффитилер түпнұсқа суреттердің кейбіреулерін жауып тастаған. Негритолар аң аулау кезінде осы үңгірлерді баспана ретінде пайдаланған. Суреттерде жануарлар, адамдар, ағаштар, кілемдер, велосипедтер мен көліктер бейнеленген. Көмір суреттерінен басқа, олар әк тасты алып тастап, ақ суреттер жасаған. Малай түбегіндегі ежелгі троглодиттердің немесе үңгір тұрғындарының көпшілігі үңгірлерде және жартастағы баспаналарда уақытша тұрған. Олар негізінен аң аулаумен айналысқан, бұл туралы жануарлар сүйектері мен моллюскалардың қалдықтары дәлелдейді. Адамдар өз денелерін қызыл темір оксидімен бояған болуы мүмкін. Олар тұз сияқты заттарды ұнтақтау үшін тас пен тақтаны қолданған, ал барлық құралдары тастан жасалған. Сынықтар пышақ немесе сыпырушы ретінде пайдаланылған. Осыдан Ленггонг аймағы Малайзияның тарихқа дейінгі кезеңдеріне қатысты көптеген дәлелдерді қамтитындықтан өте маңызды екені көрінеді. Бұл табылған ең көне аймақ, ал барлық ескерткіштер шағын аумақта ыңғайлы түрде орналасқан. Гуа Путери – Букит Кажангты тесіп өтетін табиғи туннель. Мұнда археологиялық табылған ештеңе жоқ, бірақ үңгір өзінің аңыздарымен танымал. Бұл үңгірде екі сталагмит – ханзада мен ханшайымды қорғап тұр деген сенім бар. Жергілікті тұрғындар балалар сталагмиттерге көтерілсе, ауырып қалады дейді.

In Malaysia, the earliest remains is a human skull found in the Niah Caves in Sarawak and dates back some 40,000 years. Almost all of the archaeological remains found in Lenggong have been associated with caves. The two exceptions are the Kota Tampan and Bukit Jawa sites, which are Peninsular Malaysia's only Palaeolithic sites. Kota Tampan is the earliest known site of human inhabitants. Excavations at Kota Tampan which began in 1938 revealed an undisturbed stone tool production area. Pebble tools were made using equipment such as anvils and hammer stones. Some 50,000 pieces of stone have been found and recorded. The culture at Kota Tampan is referred to as Tampanian. The workshop was initially dated at 30,000 years old, but this figure has now been revised to 75,000 years. Although the Kota Tampan workshop site is currently on a hillside, and in an oil palm plantation, the original site was on a lake shore. It is thought that the workshop was disbanded roughly 75,000 years ago due to a volcanic eruption at Lake Toba in Sumatra, approximately 250 kilometres away. There is a large gap of 17,000 years between Kota Tampan and the next archaeological site, Gua Gunung Runtuh, which has been attributed to the devastating effects of the Toba eruption. Gua Gunung Runtuh is situated in Bukit Kepala Gajah or Elephant's Head Hill. In the same hill other caves have yielded archaeological remains such as stone tools and food remnants. The caves were probably used as temporary shelters as seasonal or hunting camps, whereas Gua Gunung Runtuh was lived in for longer periods. Gua Harimau, or Tiger Cave, is a site about 3 kilometres away from Gua Gunung Runtuh which was probably used as a burial ground about 3,000 – 5,000 years ago as seven human skeletons have been found at the site along with bronze axes and various articles of jewellery. The bronze axes show that there was an early Bronze tradition in Malaysia, as well as in north Thailand and China. It is the earliest use of metal in south east Asia. Porcelain containers of various shapes and sizes were also found containing meat and snail shells. Archaeological digs in other caves have revealed pottery, axes stone tools and flakes. Food also remains, and in some sites, human bones. Unfortunately, some caves have been disturbed by guano diggers and any remains have been lost. More recently, a team excavated Bukit Jawa, which has been dated at 200,000 years old. Bukit Jawa is therefore far older than the Kota Tampan workshop, which is just 6 km away. Negrito cave drawings have been found at various sites but are not prehistoric, as they are only about 100 years old. Gua Badak is one of the main places for these drawings, situated about 10 kilometres north of Lenggong. The Lanoh Negrito made the illustrative recordings of their every life. The charcoal drawings were first discovered and documented in the 1920s by Ivor Evans. They were then thought to have been lost by quarrying, but were rediscovered in 1992. Modern graffiti covers some of the original drawings. The Negritos used the caves as shelters during hunting trips. The sketches depict things such as animals, people, trees, mats, bicycles and cars. Apart from the charcoal drawings, they made white pictures by scrapping away the limestone rock. Most of the old troglodytes or cave dwellers of the Malay Peninsula temporarily lived in caves and rock shelters. They lived mainly by hunting, evidence shown by the remains of animal bones and molluscs. The people may have painted their bodies using red iron oxide. They used stones and slabs for grinding up substances such as salt, and all their tools were made of stones. Flakes were used as knives or scrappers. So it can be seen that the Lenggong area is very important as it contains much evidence relating to the prehistory of Malaysia. It is the oldest area where remains have been found, and all the sites are situated conveniently within a small area. Gua Puteri is a natural tunnel which pierces Bukit Kajang. There are no archaeological findings here, but the cave is known for its legends. Two stalagmites are believed to be a prince and princess who guard the cave. Locals say that if children climb up the stalagmites they will fall sick.

Перак адамы

Малайзияда табылған ең көне адам сүйегі Малайзия түбегіндегі Перак штатындағы Гуа Гунунг Рунтуда табылған. Бұл үңгір оның соңғы тынығу орны болған, Олу-Перактың Ленггонг аңғарындағы Букит Кепала Гаджа, яғни Фил Басы төбесінде орналасқан. Сүйектің иесі шамамен 157 см биіктігінде, 50 жасқа жуық ер адам болған. Сүйек 1991 жылы табылған және шамамен 11 000 жыл бұрынғы деп есептеледі. Бұл аймақта осы кезеңдегі ең толық сақталған қаңқалардың бірі. Ол жатырға жиырылған күйде жерленген, оң иығында, сол жағында және төменгі жағында жануар сүйектері, ал денесінің айналасында тас құралдары табылды. Үңгірде басқа жерлеу орындары жоқ. Перак адамының сол қолы дұрыс қалыптаспаған, сол қолы мен алақаны оң қолы мен алақанына қарағанда әлдеқайда кішірек болған. Бұл кемістік брахимезофалангия деп аталатын генетикалық аурудың салдары болуы мүмкін. Оның омыртқасының оңға қарай қисық болуы да осыны растайды, себебі ол бір ғана қолмен өмір сүрген. Оның жанынан табылған сүйектер жабайы шошқа, маймыл, қаңқабас және бұғыға тиесілі екені анықталды және олар тағамдық қор болған деп саналады. Денесінің айналасында шамамен ондай тас құрал шашылып жатыр, олардың көпшілігі кесек тастан жасалған құралдар, ал кейбіреулері – тас балғалар. Зерттеудің қорытындысы бойынша, ол қоғамда маңызды рөл атқарған адам болуы керек, өйткені оның жерлеу рәсімі өте күрделі және көп еңбекті қажет еткен. Перак адамын шұңқырға тағамдық сыйлықтармен бірге салып, үстін ұсақ қабықшалармен жапқан, содан кейін тағы да сыйлықтар мен құралдар, одан кейін қабықшалардың тағы бір қабаты және соңында топырақпен көмген. Одан әрі, оның жасы 50-ге жуық болған, ол сол дәуірде мүгедектігі бар адам үшін өте үлкен жас. Оған басқа адамдар күтім жасауы керек болған, және егер ол әлеуметтік иерархияда құрметке лайық болмаса, немесе жоғары дәрежеде болмаса, ешкім оған көмектеспеуі мүмкін. 2004 жылы Перактың Ленггонг аймағындағы Гуа Телук Келаварда Малайзия Ғылым университетінің (USM) археологтар тобы тағы бір қаңқа тапты. Бұл қаңқа "Перак әйелі" деп аталды, оның биіктігі 148 см, жасы 40-қа жуық болған. "Перак әйелінің" шамамен 8000 жыл бұрын қайтыс болғаны болжануда.

The oldest human skeleton found in Malaysia was at Gua Gunung Runtuh in the state of Perak in Peninsular Malaysia. The cave was his final resting place situated in Bukit Kepala Gajah or Elephant's Head Hill in the Lenggong Valley of Ulu Perak. The skeleton was a male with a height of approximately 157 cm, estimated to have been in his 50s. The skeleton was discovered in 1991 and has been dated to around 11,000 years old. It is one of the most complete skeletons for this time period in this region. He was buried in the fetal position, with deposits of animal bones at his right shoulder, to his left and to his bottom, and deposits of stone tools around the body. There were no other burials in the cave. The Perak Man had a malformed left hand, his left arm and hand were much smaller compared to his right arm and hand. This deformity could be from a genetic disorder known as brachymesophalangia. This evidence is further supported by the fact that his spine is curved towards the right due to living with only one good hand. The bones that were found deposited near him were identified to have come from wild boar, monkey, monitor lizard and deer and are thought to have been food deposits. There were about ten stone tools scattered around the body, and most of them were pebble tools and some hammer stones. One conclusion that the study made was that he must have been an important member of society because his burial was very elaborate and labour intensive. The Perak Man was put into the pit with food offerings, covered with small shells, then more offerings and tools, and then another shell layer, followed by a final dirt layer. Furthermore, he was estimated to have been in his 50s which was very old for a person from that era with a disability. People had to take care of him – and people would not take it upon themselves unless he was respected or highly ranked in some sort of social hierarchy. In 2004, another skeleton was found at Gua Teluk Kelawar in Lenggong, Perak by a team of Universiti Sains Malaysia (USM) archaeologists. This skeleton was dubbed the 'Perak woman', who was 148 cm in height and was believed to have been in her 40s. The Perak Women is believed to have died 8,000 years ago.

Ас мәзірі

Ленггонг тұщы судағы балықтан жасалған тағамдарымен де әйгілі. Осы балықтан жасалған жергілікті деликатес – пекасам, оны тұзға және қуырылған күрішке маринадтап, содан соң екі апта бойы ашытады. Ленггонгтың тағы бір артықшылығы – кебебе жеміс салаты.