Лакхнау қаласының 1857 жылғы Үнді көтерілісіндегі шайқасы. Британдықтар қаланы қайта басып алып, Оуд патшалығындағы көтерілісшілерді талқандады. Тарих, көтеріліс, Оуд.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лакхнауды басып алу (Хинди: लखनऊ का क़ब्ज़ा, Лакхнаудың иеленуі) – 1857 жылғы Үндістан көтерілісінің шайқасы. Британдықтар Лакхнау қаласын қайтадан басып алды, оны өткен қыста Резиденцияда қоршауда қалған гарнизонды құтқарудан кейін тастап кеткен еді, және Ауд патшалығында (немесе Оудх, көптеген замандас есептерінде айтылғандай) көтерілісшілердің ұйымдасқан қарсылығын жойды.
The Capture of Lucknow (Hindi: लखनऊ का क़ब्ज़ा, ) was a battle of Indian rebellion of 1857. The British recaptured the city of Lucknow which they had abandoned in the previous winter after the relief of a besieged garrison in the Residency, and destroyed the organised resistance by the rebels in the Kingdom of Awadh (or Oudh, as it was referred to in most contemporary accounts).
Өмірбаян
Оудхты Шығыс Үндістан компаниясы Бенгал армиясында жалпы көтеріліс басталар алдында бір жыл бұрын ғана аннексиялаған еді. Аннексияға бірнеше рет патшалық және жер иелерінің мүлкін салық төлемеу немесе жерге құқықтарын дәлелдеу қиындықтары сияқты әлсіз себептермен иемдену ілесіп өтті. Компанияның Бенгал армиясының көптеген сепуйлері (жергілікті сарбаздар) Оудхтың жоғары касталы және жер иелері қауымдарынан тартылған болатын. Бенгал армиясында бұрын қолжетімді болған жеңілдіктер мен дәстүрлі жәрдемақылар алынып тасталғандықтан, наразылық күшейді. Оудхтағы меншік құқықтарының белгісіздігіне байланысты, олар өздерінің әскери және азаматтық мәртебесіне қауіп төнді деп санады. 1857 жылдың мамыр айында көтеріліс басталғанда, ол Үндістанның бірнеше аймағындағы британдық билікке қауіп төндірді, бірақ ең бастысы Оудхта, онда ашуланған, иелігінен айырылған билеушілер мен жер иелері бүлікші полктарға (Бенгал тума сарбаздары және Оудх Корольдігіне қарасты Оудхтың тұрақты емес бөлімшелері) қосылды, бұл ұлттық көтеріліске айналды. 1857 жылдың 1 шілдесінен 26 қарашасына дейін британдықтар қаланың солтүстігіндегі Резиденцияның қоршауын бұзды. Қоршаудағы гарнизонды британдық бас қолбасшы сэр Колин Кэмпбелл босатып алғаннан кейін, Резиденция эвакуацияланды, өйткені Кэмпбеллдің байланыс жолдары қауіпке ұшырады. Ол Каунпурге (Канпур) қайтып келді, онда көмекші экспедиция ұйымдастырылды, Резиденциядан барлық азаматтар эвакуацияланды, сондай-ақ науқастар мен жарақат алғандар. Бірақ ол сэр Джеймс Оутрам басқаратын 4000 сарбаздан тұратын дивизияны қаладан оңтүстікке қарай екі шақырым жердегі Аламбагты ұстап тұруға қалдырды. Келесі қысқы науқан кезінде Кэмпбелл Дели және Калькуттамен байланысын жаңартты. Ол сондай-ақ Ұлыбританиядан қосымша күштер алды және үлкен көлік және жабдықтау колоннасын құрды. 1858 жылдың 1 қаңтарында Фатехгархты басып алғаннан кейін, ол Каунпур мен Дели арасындағы аймақты бақылауға алуға мүмкіндік алды. Кэмпбелл 1858 жылы Оудхты өз күшіне қалдырып, көтерілісшілердің қолында болған Рохилханд мемлекетін қайта басып алуға көшті. Алайда, генерал-губернатор лорд Кэннинг Оудхты қайта басып алуды талап етті, басқа да ықтимал көтерілісшілерді ынталандырмау үшін. Кэннинг былай деп жазды:
Oudh had been annexed by the East India Company only a year before a general mutiny broke out in the Company's Bengal Army. The annexation had been accompanied by several instances of expropriation of royal and landholders' estates on sometimes flimsy grounds of non payment of taxes, or difficulties in proving title to lands. Many sepoys (native soldiers) of the Company's Bengal Army had been recruited from high caste and landowning communities in Oudh. There was increasing unrest in the Bengal Army, as privileges and customary allowances they had previously enjoyed were withdrawn. With uncertainty over their rights to property in Oudh, they felt that their status both as soldiers and citizens was under threat. When the rebellion broke out in May 1857, it threatened British authority in several areas of India, but most particularly in Oudh, where the resentful dispossessed rulers and landowners joined with the mutinied regiments (Bengal Native troops, and Oudh Irregular units formerly belonging to the Kingdom of Oudh) in what became a national rebellion. From 1 July to 26 November 1857, the British had withstood the siege of the Residency to the north of the city. When the besieged garrison was finally relieved by the British commander in chief, Sir Colin Campbell, the Residency was evacuated, as Campbell's communications were threatened. He returned to Cawnpore (Kanpur) from where the relief expedition had been mounted, with all the civilians evacuated from the Residency and the sick and wounded. However, he left a division of 4,000 men under Sir James Outram to hold the Alambagh, a walled park two miles south of the city. During the following winter campaigning season, Campbell re established his communications with Delhi and with Calcutta. He also received fresh reinforcements from Britain and built up a substantial transport and supply column. After capturing Fatehgarh on 1 January 1858, which allowed him to establish control over the countryside between Cawnpore and Delhi, Campbell suggested leaving Oudh alone during 1858, concentrating instead on recapturing the state of Rohilkhand, which was also in rebel hands. However, the Governor General, Lord Canning, insisted that Oudh be recaptured, so as to discourage other potential rebels. Canning wrote
Оудх – сепуйлердің жиналатын орны ғана емес, олардың барлығы осы жерге қарайды, және олардың үміттері мен перспективалары осы жердегі оқиғаларға байланысты; бірақ ол сонымен қатар бір әулетті де білдіреді; Оудхтың патшасы "өзінің жолын іздеп жүр".
Oudh is not only the rallying point of the sepoys, the place to which they all look, and by the doings in which their own hopes and prospects rise and fall; but it represents a dynasty; there is a King of Oudh "seeking his own".
Кемпбеллдің алға жылжуы
Кемпбеллдің әскері он жеті жаяу әскер батальонынан, жиырма сегіз ат әскері эскадрильясынан және 134 зеңбірек пен минометтен, үлкен әрі қиын жүк пойызынан және көптеген үнді лагерь ілесушілерінен тұрды. Армия ақпан айының соңында Ганг өзенін кешіп, 1 наурызда Аламбахта Отраммен кездесуге жетті. Әскер кейін Отрам, бригадир Уолпол және бригадир Лугард басқаратын үш жаяу әскер дивизиясына және Джеймс Хоуп Грант басқаратын атты әскер дивизиясына қайта ұйымдастырылды. 9 мың непалдық күш (Бенгал армиясының тұрақты Гуркха бөлімшелерімен шатастырылмауы керек) Бригадир Франкс басшылығымен солтүстіктен Лакхнауға жақындады. Лакхнауды қорғаушылардың саны 100 мыңға жетеді деп айтылды. Бұл күдікті түрде үлкен және дөңгелек сан қорғаушылардың үйлесімді басшылығының болмауын көрсетеді, олар негізінен жер иелерінің жеке серіктері немесе мотивациясы, адалдығы және жабдықтары әртүрлі еркін ұйымдастырылған күрескерлер тобы болды. Британдықтар олардың нақты саны туралы сенімді мәлімет ала алмады. Дегенмен, көтерілісшілер көптеген зеңбіректермен жабдықталған және Шарбаг каналын, қаланы, сондай-ақ қаланың солтүстігіндегі Резиденцияға жақын сарайлар мен мешіттерді күшті нығайтқан. Алайда, олар бұрын шайқас болмаған Гумти өзенінің солтүстік жағалауындағы қалаға жақын жолдарды нығайта алмады. (1857 жылғы британдық көмек шаралары кезінде бұл жерді муссон жаңбыры су басып кеткен еді.) Кемпбелл өткен жылғы Резиденцияға көмек көрсету кезіндегі әрекеттерін қайталаудан бастады. Ол қаланың және Шарбаг каналының шығысына Дилкуша паркіне көшті, бірақ бұл жолы өзінің артиллериясын жеткізбегенге дейін көтерілісшілердің артиллериялық отына түсті. 5 наурызда Кемпбеллдің инженерлері Гумти өзенінен екі понтондық көпір салды. Отрамның дивизиясы солтүстік жағалауға өтіп, 9 наурызға қарай қаланың солтүстігінде бекінді. Оның дивизиясы қоршаудан атыс жамылғанда, Оудх королінің ат жарыс алаңын (Чакар Коти деп белгілі) басып алды. Осы уақытта Кемпбеллдің негізгі күштері Ла Мартиниерді (бұрынғы британдық азаматтар балаларына арналған мектеп) басып алып, Шарбаг каналын аз шығынмен кешіп өтті.
Campbell's army consisted of seventeen infantry battalions, twenty eight cavalry squadrons and 134 guns and mortars, with a large and unwieldy baggage train and large numbers of Indian camp followers. The army crossed the Ganges River in late February, and advanced to rendezvous with Outram at the Alambagh on 1 March. The army was then reorganised into three infantry divisions under Outram, Brigadier Walpole and Brigadier Lugard, and a cavalry division under James Hope Grant. A force of 9,000 Nepalis (not to be confused with the regular Gurkha units of the Bengal Army) was approaching Lucknow from the north, commanded by Brigadier Franks. The defenders of Lucknow were said to number 100,000. This suspiciously large and round figure reflects the fact that the defenders lacked coordinated leadership, and were largely the personal retinues of landowners, or loosely organised bodies of fighters, whose motives, dedication and equipment varied widely. The British were not able to gain any reliable reports of their numbers. The rebels were nevertheless equipped with large numbers of cannon and had heavily fortified the Charbagh Canal, the city and the palaces and mosques adjoining the Residency to the north of the city. They had however not fortified the northern approaches to the city on the north bank of the Gumti River, which had not seen fighting previously. (During the British relief moves in 1857, the ground had been flooded by monsoon rains.) Campbell began by repeating his moves of the relief of the Residency the previous year. He moved to the east of the city and Charbagh Canal to occupy a walled park, the Dilkusha Park, although this time he suffered from rebel artillery fire until his own guns could be brought up. On 5 March, Campbell's engineers constructed two pontoon bridges across the Gumti. Outram's division crossed to the north bank, and by 9 March, they were established north of the city. Under covering fire from his siege guns, his division captured the grandstand of the King of Oudh's racecourse (known as the Chakar Kothi). Meanwhile, Campbell's main body captured La Martiniere (formerly a school for the children of British civilians) and forced their way across the Charbagh Canal with few casualties.
Негізгі қорғанысты басып алу
11 наурызға дейін Оутрам Резиденцияның жанындағы Гумти өзеніндегі екі көпірді (темір көпір және жақын жердегі тас көпір) басып алды, бірақ көтерілісшілердің күшті артиллериялық атысы оны тас көпірді тастауға мәжбүр етті. Осы уақытта Кэмпбелл аз қарсылықпен жабық сарайды (Секундрабаг) және мешітті (Шах Наджаф) басып алды; бұл екі нысан өткен қарашада қатты шайқас ошағы болған еді. Оның алдында Бегум-Коти деп аталатын сарай ғимараттары орналасқан. 11 наурызда олар үшін қызу шайқас болды, нәтижесінде 600-700 көтерілісші қаза тапты. Келесі үш күнде Кэмпбеллдің инженерлері мен артиллериясы Бегум-Коти мен Оуд патшасының сарайындағы көтерілісшілердің басты бекінісі – Қайсарбаг арасындағы ғимараттарды жарып, туннельдер салды. Осы мерзімде Оутрамның артиллериясы Қайсарбагты солтүстіктен бомбалады. Қайсарбагқа басты шабуыл 14 наурызда жасалды. Кэмпбелл мен Франк әскерлері шығыстан шабуылдады, бірақ Кэмпбелл таңқаларлықтай Оутрамға Гумтиден өтіп, екі жақтан қысым жасап Қайсарбагты басып алуға рұқсат бермеді. Осының салдарынан Қайсарбаг оңай басып алынса да, оның қорғаушылары қиындықсыз шегіне алды.
By 11 March, Outram captured two bridges across the Gumti near the Residency (an iron bridge and a nearby stone bridge) although heavy rebel artillery fire forced him to abandon the stone bridge. Meanwhile, Campbell occupied an enclosed palace (the Secundrabagh) and a mosque (the Shah Najaf) with little opposition; these two positions had been the scene of heavy fighting the previous November. In front of him was a block of palace buildings, collectively known as the Begum Kothi. There was severe fighting for these on 11 March, in which 600 or 700 rebels died. Over the next three days, Campbell's engineers and gunners blasted and tunnelled their way through the buildings between the Begum Kothi and the main rebel position in the King of Oudh's palace, the Kaisarbagh. Meanwhile, Outram's guns bombarded the Kaisarbagh from the north. The main assault on the Kaisarbagh took place on 14 March. Campbell's and Frank's forces attacked from the east, but Campbell surprisingly refused Outram permission to cross the Gumti and take the Kaisarbagh between two fires. As a result, although the Kaisarbagh was easily captured, its defenders were able to retreat without difficulty.
Лакхнаудың соңғы тұтқыны
Көтерілісшілердің көп бөлігі Лакхнауды тастап, ауыл-аймаққа шашырап кетті. Кемпбелл бұрын кеткендердің кейбірінің артынан кавалерия жібергенімен, олардың көпшілігін тоқтатуға қол жеткізбеді. Британдықтар қайта ұйымдасқанда операциялар уақытша тоқтатылды, ал көптеген полктер жаулап алынған сарайларды тонауға кірісті. 16 наурызда Оутрам Гумтиді қайта кесіп өтіп, оның дивизиясы алға жылжып, Резиденцияны басып алды. Гумтидің солтүстігіндегі Аламбаг және британдық бекіністерге көтерілісшілердің шатақсыздан жасалған қарсы шабуылдары ұрылып, сәтсіз аяқталды. Оуд Навабының билігінен айырылған Бегум Хазрат Махал мен оның ұлы Бирджис Кадр, көтерілісшілер Наваб деп жариялаған, құрамында болған көтерілісші күштер Лакхнаудың солтүстік-батысына қарай төрт шақырым жердегі Мусабагтан ығыстырылды. 21 наурызда белгілі басшы Ахмадулла Шах, сондай-ақ Файзабад Маульвиі деп танылған 1200 сарбаздық соңғы көтерілісшілер қала орталығындағы бекінілген үйден қуылды. Осы күні қала тазартылған деп жарияланды.
Most of the rebels were abandoning Lucknow and scattering into the countryside. Campbell failed to stop most of them, by sending his cavalry after some rebels who had left earlier. Operations temporarily halted while the British reorganised and most regiments fell to looting the captured palaces. On 16 March, Outram finally recrossed the Gumti, and his division advanced on and stormed the Residency. There were disjointed rebel counter attacks on the Alambagh and the British positions north of the Gumti, which failed. A rebel force which was supposed to contain Begum Hazrat Mahal, the wife of the dispossessed Nawab of Oudh, and her son Birjis Qadr whom the rebels had proclaimed Nawab, were driven from the Musabagh, yet another walled palace four miles northwest of Lucknow. The last rebels, 1,200 men under a noted leader, Ahmadullah Shah, also known as the Maulvi of Faizabad, were driven from a fortified house in the centre of the city on 21 March. The city was declared cleared on this date.
Нәтиже
Кемпбелл сақтықпен ілгерілеп, Лакхнауды аз шығынмен басып алды, бірақ көтерілісшілердің қашуына жол бергендіктен, ол келесі жаздың көп бөлігін және муссон маусымын Оудхтың ауылдық аймағынан көтерілісшілерді тазартуға жұмсауға мәжбүр болды. Оның армиясы салдарынан ыстықтан және басқа да аурулардан ауыр қаза тапты. Оутрам 14 наурызда алға жылжуға тыйым салған бұйрыққа наразылық білдірмеді, бұл көтерілісшілердің көпшілігінің қашуына әкеп соқты. Оутрам әскери басшылығына қоса Оудхтың азаматтық комиссары болды және, мүмкін, бейбітшілік пен келісімге жету үміті сарбаздық сезімін басып тастады. Көтерілісшілердің шығынын анықтау қиын болды. Британдық әскерлер тұтқынға алғандарын, қарулы болса да, болмаса да, әдетте атып тастады. Британдықтардың көрнекті қаза тапқандарының бірі – Уильям Ходсон, ол 11 наурызда Бегум Котиді басып алу кезінде қаза тапқан, жалдамалы атқыштар тобын басқарған және барлау офицері қызметін атқарған.
Campbell had advanced cautiously and had captured Lucknow with few casualties, but by failing to prevent the rebels escaping, he was forced to spend much of the following summer and monsoon season clearing the rebels from the countryside of Oudh. As a result, his army suffered heavy casualties from heatstroke and other diseases. Outram had also failed to protest his orders not to advance on 14 March, which had allowed most rebels to escape. Outram was Civil Commissioner for Oudh in addition to his military command, and may have allowed his hopes for pacification and reconciliation to override his soldier's instincts. Rebel casualties were hard to estimate. British troops usually executed any prisoners they captured, whether armed or not. One of the prominent British casualties was William Hodson, who led an irregular cavalry unit and also served as an Intelligence officer, killed during the capture of the Begum Kothi on 11 March.