Үлкенкөзді шоқыр (Alopias superciliosus) – тропикалық және қоңыржал мұхиттарда кездесетін шоқырдың бір түрі. Ерекшелігі – үлкен көздері мен ұзын құйрық жүзбегі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Акулалар түрлері
Species of shark
Кішкене көзді бұршақ акула (Alopias superciliosus) – Алопидтар тұқымдасына жататын, әлемнің қоңыржай және тропикалық мұхиттарында кездесетін акулалардың бір түрі. Басқа бұршақ акулалар сияқты, оның жалпы ұзындығының шамамен жартысы құйрық қанатының созылған жоғарғы бөлігінен тұрады. Оның кең таралған аты – кілт тесігі тәрізді ойыстарға орналасқан, жоғары қарай бұрылуға мүмкіндік беретін үлкен көздерінен шыққан. Бұл түрді бас бөлігіндегі екі терең ойыс арқылы да анықтауға болады, одан оның ғылыми аты алынған. Кішкене көзді бұршақ акуланың үлкен көздері жарық аз жағдайда аң аулауға бейімделген. Ол күндіз терең суларда болып, түнде тамақтану үшін беттік суларға көшетін сирек акулалардың бірі. Оның сезімтал миын және көзін температураның өзгеруінен қорғау үшін кішкене көзді бұршақ акуланың осы мүшелердің айналасында "rete mirabile" деп аталатын тамыр алмасу жүйесі бар. Бұл түр негізінен балықтармен және кальмарлармен қоректенеді, оларды ұзын құйрығымен жасалған қамшы сияқты соққылар арқылы басып тастайды. Кішкене көзді бұршақ акулалар жұмыртқа туады, әдетте екі шабақ туады. Жұмыртқалар аналықтың жатырында дамиды және анасы өндірген жұмыртқалармен қоректенеді. Бұл акуланың еті жоғары бағаланбаса да, терісі, қанаттары және бауыр майы құнды болып саналады және оны коммерциялық балық аулаушылар аулайды. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) оны "Қауіпті жағдайда" деп бағалаған.
The bigeye thresher (Alopias superciliosus) is a species of thresher shark, family Alopiidae, found in temperate and tropical oceans worldwide. Like the other thresher sharks, nearly half its total length consists of the elongated upper lobe of the tail fin. Its common name comes from its enormous eyes, which are placed in keyhole shaped sockets that allow them to be rotated upward. This species can also be distinguished by a pair of deep grooves on the top of its head, from which its scientific name is derived. The large eyes of the bigeye thresher are adapted for hunting in low light conditions. It is one of the few sharks that conduct a diel vertical migration, staying in deep water during the day and moving into surface waters at night to feed. To protect its sensitive brain and eyes from the temperature changes accompanying these movements, the bigeye thresher has a vascular exchange system called the rete mirabile around those organs. This species feeds mainly on fish and squid, which are stunned via whip like strikes of the long tail. Bigeye threshers are ovoviviparous, usually bearing litters of two pups. The embryos are oophagous and feed on ova produced by the mother while inside the uterus. This shark is caught by commercial fisheries across its range; the meat is not highly regarded but the skin, fins, and liver oil are valued. It has been assessed as Vulnerable by the International Union for Conservation of Nature (IUCN).
Таксономия және филогенезия
Британдық биолог Ричард Томас Лоу үлкен көзді бұршақты алғаш рет ғылыми тұрғыдан сипаттаған, бұл жөніндегі еңбектері Лондон Корольдік қоғамының мәмілелерінде (1840) және Лондон зоологиялық қоғамының мәмілелерінде (1849, кейде 1839 жыл деп көрсетіледі) жарияланған. Ол сипаттамасын Атлант мұхитының шығысындағы Мадейра аралынан ұсталған бір мысалға негіздеген. Блез Эйтнердің 1995 жылы жүргізген аллозимдік талдауы үлкен көзді бұршақтың ең жақын туысы – олармен бір клад құрайтын пелагикалық бұршақ (A. pelagicus) екенін көрсетті. Жапонияның Хокурику аймағында орта миоцен дәуіріне (16.0–11.6 млн жыл бұрын) жататын үлкен көзді бұршақтың қаңқа қалдықтары табылған. Митохондриялық ДНК талдауы Атлант мұхиты және Үнді-Тынық мұхитындағы популяциялардың генетикалық тұрғыдан бір-бірінен шамалы өзгеше екенін көрсетті. Үлкен көзді бұршақтар көбінесе континенттік шельфте және ашық теңізде кездеседі, бірақ кейде жағалаудың терең емес суларында да ұшырасады. Олардың температурасы , бірақ олар температурасы барлық 0,7 °C-қа дейін төмендейтін тереңдіктерде де кездеседі. Олардың географиялық қозғалысы туралы көп мәлімет жоқ; бір жеке балық Нью-Йорктан Мексика шығанағына дейін, тікелей қашықтықтағы , қозғалып барғаны құжатталған.
British biologist Richard Thomas Lowe was the first to scientifically describe the bigeye thresher, in papers published in Proceedings of the Royal Society of London (1840) and Transactions of the Zoological Society of London (1849, sometimes given as 1839). He based his description on a specimen caught off Madeira in the eastern Atlantic Ocean. An allozyme analysis conducted by Blaise Eitner in 1995 showed that the closest relative of the bigeye thresher is the pelagic thresher (A. pelagicus), with which it forms a clade. Fossil remains of the bigeye thresher dating to the Middle Miocene (16.0–11.6 Ma) have been found in the Hokuriku region of Japan. Analysis of mitochondrial DNA has shown that Atlantic and Indo Pacific populations are somewhat genetically divergent from each other. Bigeye threshers are usually found over the continental shelf and in the open sea, though they are occasionally encountered in shallow coastal waters. They occur in surface temperatures of , but have been tracked as far down as , where the temperature is only Little is known of their geographical movements; one individual has been documented moving from New York to the Gulf of Mexico, a straight line distance of .
Сипаттама
Үлкен көзді бұршақтардың көзі ересектерде 50 сантиметрге дейін жетеді. Әр көзінің биіктігі енінен артық, жоғарғы бөлігі дөңгелек келген. Көз ұялары бас сүйегінің жоғарғы бетіне дейін созылып, көздердің жоғары қарауына мүмкіндік береді. Мұрыны орташа ұзындықта және дөңгелек, ал ауыз бұрыштарында ерін шұқырлары жоқ. Тістері орташа мөлшерде, бір ғана жіңішке ұшы бар.
The eyes of the bigeye thresher can measure up to across in adults. Each eye is taller than wide, with a bulbous upper portion. The orbits extend onto the dorsal surface of the head, allowing the eyes to orient upwards. The snout is moderately long and bulbous, and there are no labial furrows at the corners of the mouth. The teeth are moderately large with a single, narrow cusp.
Биология және экология
Үлкен көзді бұршақ акуланың көзінің мөлшері мен жоғары қарай бағытталғандығы, оның әлсіз жарықта да аңдардың силуеттерін іздеуге бейімделген. Теңіз жаңбырқасы (Petromyzon marinus) осы акуланың клоакасына жабысқан күйде байқалған. Үлкен көзді бұршақ көк акуланың (Prionace glauca) экологиялық бәсекелесі болып көрінеді, және екі түрдің саны кері байланысты, яғни кез келген жерде олардың тек біреуі ғана кездеседі. Туылмаған эмбриондар ересектерге ұқсас, пропорционалды түрде үлкен бас және көздері бар. Олар жұқа эпителий қабатымен жабылған, бұл эмбрионның өткір тері тістерімен жатыр қабырғасын сызады деген қауіптің алдын алады; мұндай құбылыс басқа бұршақ акулаларының жасөспірімдерінде байқалған жоқ. Жаңа туған акулалар туғанда белгілі бір ұзындықта болады. Алайда, 2005 жылы Сепульведа және авторлар тобы жүргізген анатомиялық зерттеуде үлкен көзді бұршақ акуласында жылу өндіруге жауапты аэробты қызыл бұлшық еттер бар екені анықталды, бірақ бұл бұлшық еттер дене ортасына жақын емес, тері астындағы екі жолақта орналасқан. Сонымен қатар, метаболикалық жылудың суға шығуына жол бермеу үшін тамырлардағы кері ағыммен алмасу жүйесі (rete mirabile) де жоқ. Осы айырмашылықтарға сүйене отырып, авторлар бұрынғы өлшемдерге күмән келтіріп, үлкен көзді бұршақ акуласының дене температурасының жоғары болуы екіталай деген қорытындыға келді. Үлкен көзді бұршақ акуланың миы мен көздерінің айналасында жоғары дамыған rete жүйесі бар. Бұл жүйе акуланың су бағанасы бойымен күнделікті қозғалысы кезінде температура өзгерістерінен осы сезімтал органдарды қорғауға арналған, температураның ауытқуы 15–16 °C (27–29 °F) дейін жетеді.
The size and upward orientation of the bigeye thresher's eyes are adapted to search for the silhouettes of prey in dim light. Sea lampreys (Petromyzon marinus) have been seen attached near the cloaca of this shark. The bigeye thresher appears to be an ecological competitor of the blue shark (Prionace glauca), and the numbers of the two species are negatively correlated such as that only one of two occurs in any given location. Unborn embryos are similar in appearance to adults, with proportionally larger heads and eyes. They are covered with a thin layer of epithelium that prevents the uterine wall from being abraded by the embryo's sharp dermal denticles; this has not been observed in the young of other thresher sharks. The young measure long at birth. However, an anatomical examination conducted by Sepulveda et al. in 2005 found that though the bigeye thresher possesses the aerobic red muscles responsible for generating heat in the common thresher, these muscles are arranged in two strips along the flanks just beneath the skin, as opposed to near the core of the body. There is also no blood vessel countercurrent exchange system (the rete mirabile) in the trunk to limit the loss of metabolic heat to the water. Based on these differences, the authors questioned earlier measurements and concluded it was unlikely that the bigeye thresher maintains an elevated body temperature. The bigeye thresher does possess a highly developed rete system around its brain and eyes. This is thought to function in buffering those sensitive organs against temperature changes during the shark's daily migrations up and down the water column, which can be as much as 15–16 °C (27–29 °F).