Кіріспе
Қытай Коммунистік партиясы Саяси бюросының бұрынғы мүшесі Чэнь Ляню (; 1946 жылдың 24 қазанында Шанхайда туған) – қытай саясаткері, ең белгілісі 2002-2006 жылдар аралығында Шанхай қаласының Коммунистік партиясы хатшысы, қаланың бас кеңсесі және Қытай Коммунистік партиясы Саяси бюросының мүшесі болғандығымен танымал. Чэнь өмірінің барлық уақытында Шанхайда жұмыс істеді, 2001 жылдан 2003 жылға дейін қала әкімі қызметін атқарды. Әкім болған кезінде Чэнь Шанхай метрополитенін кеңейту және Яншан портын салу сияқты көптеген ірі жобаларды бастады. Чэнь қаланың экономикалық дамуына үлес қосты және Шанхайдың 2010 жылғы Дүниежүзілік көрмені қабылдауға ұсынылуына зор көмек көрсетті. Шанхайлық топтың көрнекті мүшесі Чэнь саяси бағытымен және Ху Вэнь басшылығының макроэкономикалық реттеу саясатына қарсылығымен де белгілі болды. 2006 жылдың қыркүйегінде Шанхайдың әлеуметтік қамсыздандыру қорындағы қаржының заңсыз пайдаланылуына қатысты жанжалға байланысты Чэнь қызметтен алынды (Шанхай зейнетақы жанжалына қараңыз). 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтар мен қырғыннан кейін партиядан қуылған екінші Саяси бюро мүшесі осы болды. 2008 жылдың сәуірінде Чэнь қаржылық алаяқтық және пара алу айыптары бойынша 18 жылға бас бостандығынан айырылды.
Chen Liangyu (; born October 24, 1946, in Shanghai) is a Chinese politician best known for his tenure as the Communist Party Secretary of Shanghai, the city's top office, and a member of the Politburo of the Chinese Communist Party, from 2002 to 2006. Chen worked in Shanghai for his entire public life, serving as mayor from 2001 to 2003. Chen took on numerous mega projects while he was mayor, including the mass expansion of the Shanghai Subway and the construction of the Yangshan Port. Chen contributed to the city's economic development and was instrumental in Shanghai's bid to host the 2010 World Expo. Chen, a prominent member of the Shanghai clique, was also known for his political partisanship and opposition to the macro economic control policies of the Hu Wen Administration. In September 2006, Chen was removed from office after a scandal came to light about the misuse of money in Shanghai's social security fund (see Shanghai pension scandal). He became the second incumbent Politburo member since the 1989 Tiananmen Square protests and massacre to be expelled from the party. In April 2008, Chen was sentenced to 18 years in prison upon conviction on charges of financial fraud and bribery.
Билікке көтерілу
Чэнь ҚХА Логистикалық инженерия институтын бітірген, архитектура мамандығы бойынша. 1968-1970 жылдары ҚХА 6716 эскадрильясының құрамында әскери қызметте екі жыл жұмыс істеді. 1970 жылдың қыркүйегінен 1983 жылдың наурызына дейін Чэнь Шанхайдың Пенпу машина жасау зауытында жұмысшы және сметашы болып жұмыс істеді. Кейіннен ол капиталдық құрылыс бөлімінің бастығының орынбасары болып тағайындалды. Ол бір жылға Тунцзи университетіне академиялық демалысқа шықты. 1983 жылдың наурыз айында Чэнь Шанхайдың Пенпу машина жасау зауытының директорының орынбасары, сондай-ақ Шанхай металлургиялық және кен машиналары жасау компаниясы партия комитетінің хатшысы болып тағайындалды. 1980 жылдың сәуір айында Қытай Коммунистік партиясына (ҚКП) мүше болды. 1984 жылдың наурызында Чэнь Шанхайдың Электрондық құралдар бюросының ҚКП хатшысы болып тағайындалды. 1985 жылдың қаңтарынан 1987 жылдың ақпанына дейін Шанхай қалалық партия комитетінің бюро бастығы және комиссардың көмекшісі қызметін атқарды. 1987 жылдың ақпан айында Чэнь Шанхайдың Хуанпу ауданының әкімі болып тағайындалды. 1992 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында Ұлыбритания үкіметінің Шевенинг стипендиясы бойынша Бирмингем университетінде мемлекеттік басқаруды оқыды. 1996 жылы Чэнь Шанхай қаласының вице-мэрі болып тағайындалды, сонымен қатар ҚКП вице-секретары лауазымын да атқарды. 2002 жылғы партияның 16-шы съезіне дейін сол кездегі бас хатшы Цзян Цзэмин Шанхайдың билік базасын нығайту үшін өзінің жақтастарымен саяси маневрлер жасады, нәтижесінде Чэнь оның игілігін көрді. 2002 жылдың соңында ол Шанхай мэрі, ал 2003 жылдың ақпанында Шанхай қалалық партия комитетінің хатшысы болды. Осыған байланысты ол ҚКП Орталық Комитетінің Политбюросына мүше болып сайланды. Бұрынғы бас хатшы Цзян Цзэминьнің сенімді серігі ретінде Ченнің міндеті Цзянның Шанхай билік базасын сақтап қалу болды, ал Ху Цзиньтаоға барлық ресми билік лауазымдары берілді. Ченнің Шанхай жылжымайтын мүлік саласындағы дауларға қатысы бар деп саналады, оның ішінде жылжымайтын мүлік магнаты және банкир Чжоу Чжэньи де бар. Бұл дауларда тұрғындар ескі пәтерлердің орнына заманауи тұрғын үйлер салынғандықтан жаңа тұрғын үйлерге көшуге мәжбүр болды.
Шанхайдың әкімі және партия басшысы
Чэнь Ляню 2002 жылдың қараша айында Шанхай қалалық партия комитетінің хатшысы болып тағайындалды, бұл қаланың жоғары саяси лауазымы. Осы лауазымда отырушыларға дәстүрлідей, ол ҚХК 16-шы Орталық Комитетінің саяси бюросына мүше болды. Ченнің қызмет еткен кезеңінде Шанхай экономикасы қарқынды дамыды, бұл қала тұрғындарының тұрмыс деңгейін едәуір жақсартты.
Экономикалық өсу
Ченнің өкілеттігі кезінде Шанхайдың орташа жылдық экономикалық өсу қарқыны шамамен 13% құрады, бұл елдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі болды, орташа жылдық кіріс өсуі 20%-дан асты, ал жылдар бойы орталық бюджетке аударылған қаражаттың үлесі 15%-дан жоғары болды. Шанхай портының жылдық импорт-экспорт көлемі 400 миллиард АҚШ долларын асып, орташа жылдық өсім 30%-дан асты. Порттың жүк айналымы 500 миллион тоннадан асып, әлемде бірінші орынға шықты. Қалалық инфрақұрылым және ірі масштабты өнеркәсіптік өндіріс құрылыс жобалары қарқынды жүргізілді; оның ішінде Яншан терең су порты (суретте), Шанхай әлемдік қаржы орталығы, Шанхай метрополитені, Цзяннань кеме жасау зауытының Чансин аралы базасы және Шанхай химия өнеркәсіп аймағы ерекше аталады. Бұл ірі жобалар Шанхайдың елдің экономикалық орталығы екенін нығайтты.
Халықтың тұрмысын жақсарту және кедейлерге көмек көрсету
Қалалық көлік кептелісі және нашар қоғамдық көлік Шанхайда ұзақ жылдар бойы шешілмей келген мәселе болды. Чэнь Лянгю бұл мәселеге жеке қызығушылық танытты, және оның өкілеттігі кезінде Шанхайдың көлік жүйесі мен инфрақұрылымы айтарлықтай жақсарды. Чэньтің өкілеттігіндегі қалалық теміржол құрылысының нәтижесінде метро, Шанхай тұрғындарының көпшілігі үшін басты көлік құралы ретінде автобустарды басып озды. Сонымен қатар, Чэнь мырза Хуанпу өзенінде, мысалы Лупу көпірі сияқты көпiрлер мен туннельдердің салынуын қадағалады. Жаңа магистральдық көпірлердің ашылуы қолданыстағы көпірлер мен туннельдерге түсетін жүктемені азайтты, соның салдарынан көлік тығындары жеңілдеді. Тарихи себептерге байланысты, Шанхай аймағында шатырлар мен ескі үйлер көптеп кездесетін, көптеген тұрғындар тұрғын үй тапшылығымен және нашар тұру жағдайларымен күресіп келді. Чэнь Лянгю Шанхай қалалық үкіметін қала құрылысын жаңғыртуға, сондай-ақ жергілікті инженерлік құрылыстармен үйлесімде, халықты дұрыс орын аудару мен жайғастыруға жетекшілік етті. Бұл қалалық ортаны ғана әдемілемеді, халықтың тұру жағдайын жақсартты, сонымен қатар жан басына шаққандағы көрсеткіш негізінде отбасыларды көшіру және жайғастыру арқылы, әсіресе мұқтаж жандардың тұрғын үй мәселесін шешіп, бағаның өсуінен туындаған ауыртпалықты азайтты. Чэнь Лянгюдің басшылығымен, Шанхайды ұзақ жылдар бойы мазалаған Сучжоу өзенінің ластануы бақылауға алынды. Сучжоу өзенінің суының ластану деңгейі едәуір төмендеді. Сонымен қатар, Сучжоу өзенінің маңындағы ландшафт та өзгерді. Шанхай партиясының хатшысы Чэнь Лянгю, әлсіз және аз қамтылған азаматтарды қорғау қажеттігін көп рет айтты. Чэнь мырза төменгі буыннан бастап, жағдайы нашар адамдарға жеке барып көмек көрсетті, сондай-ақ кедейлікке қарсы шаралардың орындалуын қадағалады. Чэнь Лянгю Шанхай халқының әл-ауқатын жақсарту үшін зейнетақы, медициналық сақтандыру және басқа да әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламаларын жақсарту, жұмыс істейтін және зейнеткерлік жасына жеткен азаматтардың табысын арттыру шараларын әзірлеу және жұмыс орындарын көбейту сияқты түрлі шараларды қолданды. Орташа өмір сүру ұзақтығы 80 жастан асты, ал Шанхай тұрғындары өз қалаларына деген құрмет пен жақындық сезімін күшейтті.
Реформа, инновация және әлемге кеңінен ашылу
Шанхай әлемдік көрмесінің ең танымал нысандарының бірі – Қытай павильонының түнгі көрінісі. Шанхайдың экономикалық дамуымен қатар, арзан еңбек және жоғары энергия тұтынуға негізделген дәстүрлі даму үлгісі одан әрі дамуға бәкен болды. Осыған байланысты, Чэнь Лянгю Шанхайдың тәуелсіз инновациялық мүмкіндіктерін арттыру қажеттігін айтты, экономикалық өсімді «ресурстарға тәуелді» емес, «инновациялық жетекшілікке» бағыттау керек. Сонымен қатар, Чэнь Лянгю «технологиялық инновацияларды» жүзеге асыру және ғылым мен білім беру стратегиясы арқылы қаланы дамыту мақсатында білім беруге инвестицияларды арттырды. Шанхайдың білім беру және ғылыми-зерттеуді қаржыландыру үлесі жыл сайын өсіп, өмір бойы білім беру жүйесі жақсара түсті. Бұған қоса, Чэнь Лянгю ресурстарды тұтынуды азайту және қоршаған ортаны қорғауды күшейту үшін қайта өңдеу экономикасын дамытуды бастады. Бұл шаралар Шанхайдың өнеркәсіптік құрылымын жаңартуға және оның экономикасы қос таңбалы өсімді сақтап тұрғандағы негізгі бәсекеге қабілеттілігін нығайтуға ықпал етті, ал энергия тұтынудың жылдық өсуі шамамен 5% құрады. Ашылу саясаты аясында Чэнь Лянгю 2010 жылғы Шанхай әлемдік көрмесін жоспарлауға, құрылыс және дайындық жұмыстарын жүргізуге жетекшілік етті. Шанхайдың әлемдік көрмені өткізуге үміткерлігін қолдау үшін бірқатар шаралар әзірленді, нәтижесінде көптеген елдер көрмеге қатысуға және Шанхай әлемдік көрмесінің алаңында орналасуға келісті. Көрме барысында көрмешілердің мәселелері де сәтті шешілді, қатысушы елдер мен халықаралық ұйымдардың саны тарихи рекордты көрсетті. Сонымен қатар, Чэнь Лянгю Шанхайға шетелдік капиталды белсенді түрде тарту және ашылу деңгейін кеңейту үшін басқа да шаралар қолданды.
Мәдени мұра мен диалекттерді қорғау
Шанхай бастауыш мектебінде профессор Шанхай диалектісінде Шанхай "жоғалған мәдениеттің биік жері" деп аталды, ол бай тарихи және мәдени мұраға ие. Чэнь Лянгюдің айтуынша, мәдениет – қаланың мәні, жаны және өмірлік күші. Сонымен қатар, 1990-шы жылдардың басынан бастап Шанхай мандарин тілін белсенді түрде насихаттау арқасында Шанхай диалектісі, жергілікті мәдениеттің (Шанхай мәдениетінің) өзегі ретінде, қысымға ұшырап, жағдайы ушығуға бейімделді. Шанхайдың басшысы Чэнь Лянгю осы мәселеде икемді әдіс қолдану арқылы жергілікті мәдениет пен Шанхай диалектісін тиімді қорғады, бұл Шанхай халқы тарапынан қолдау тапты.
Қарсы тараптың қолдауы және өңірлік ынтымақтастық
Қытайдың экономикалық орталығы Шанхай қаласының басшылары Чэнь Лянъюй бүкіл ел бойынша қызметтерді жақтады, басқа провинциялар мен муниципалитеттердің экономикалық құрылысын өз дамуының алғы шарты ретінде қолдау көрсету керек, оның қызмет ету мерзімінде шетелдік көмек және экономикалық ынтымақтастық кеңейді, персонал алмасу және өзара оқыну алмасу белсенділігі артып келеді.
Дау
Қала әкімі Хан Чжэнмен бірге Чэнь ҚКП реформасын жалғастырды, және оның басшылығымен Шанхай 2010 жылғы ЭКСПО-ға қабылдаушы қала ретінде таңдалды. Ченге Шанхайдың қоғамдық көлігінің көлемін және тиімділігін күрт арттырғаны үшін ресми түрде мақтау берілді. Шанхай қаласында жылжымайтын мүліктің бағасы 2002 жылдан бері өсіп, Ченнің партия басшысы лауазымында болған кезінде 200%-дан астамға көтерілді, бұл Шанхайдың қарапайым азаматтары үшін тұруға орын табуды қиындатты. Жылжымайтын мүлік саласында монополия қалыптасқан еді. Үкімет бақылауды күшейтуге тырысты, бірақ үкімет пен жеке бизнес арасындағы байланыс салдарынан көптеген келісімдер жасалды, оларға Ченнің қатысы болды. Чен Шанхай Шэньхуа футбол клубына да үлкен қызығушылық танытты, олардың барлық үй маттарына қатысып, тіпті жаттығуларды бақылады. Қала әкімі қызметін атқару кезінде оның бейнесі қарама-қарсы пікірлерге бөлінді. Шанхай 2010 жылғы Дүниежүзілік көрмені қабылдауға дайындық аясында бірқатар ірі жобаларды бастады, оның ішінде Шанхай маңындағы жағажай құру үшін 128 000 тонна құм жеткізілді, 209 миллион долларлық әлемдік деңгейдегі теннис орталығы және 300 миллион долларлық Формула-1 жарыс трассасы салынды. Оның ең даулы жобасы – Шанхай-Ханчжоу магниттік левитациялық пойыз жобасы болды. Ченнің қарсыластары оны сыбайлас жемқор, тез ашуланатын және муниципалдық комитет отырыстарында өрескел деп сипаттады. Ченнің қолдаушылары оны ашық және прогрессивті көшбасшы деп есептеді, ол Шанхайдың халықаралық аренадағы экономикалық және әлеуметтік дамуына үлкен үлес қосты. Басқа сарапшылар Ченді Шанхай қаласында тиімді жергілікті басшы ретінде бағаласа, бірақ бүкіл елдегі теңдікті және макроэкономикалық реттеуге (宏观调控 Хунгуан Тяокун) кедергі келтірді деп санайды. Өкілеттігі кезінде Чен өзінің ағасына үлкен көлемде жер сатты, ол оны он еседен астам қымбатқа қайта сатып, Шанхайдың жылжымайтын мүлік магнаты атанды. Ченнің ұлы, Чен Вейли, университетті бітіргеннен кейін көп ұзамай Шанхай Шэньхуа футбол клубының бас директоры болып тағайындалды.
Зейнетақы туралы аңыз
2006 жылдың тамызында Ченнің басты көмекшілерінің бірі Цин Ю кенеттен Баошань ауданының әкімі лауазымынан босатылып, қаланың зейнетақы қорынан 400 миллион доллар заңсыз жұмсалғаны үшін тұтқындалды. Қаланың әлеуметтік қамсыздандыру қоры 10 миллиард юаньнан астам (1,25 миллиард АҚШ доллары) активтерді басқарды. Ақшаны төмен тәуекелді мемлекеттік облигациялар мен банк шотына салмағанның орнына, қала маңындағы қымбат жылжымайтын мүлікке және ақы төленетін жолдарға инвестицияланды. Бұл дауға қаланың жоғары лауазымды тұлғалары, соның ішінде Чен де қатысты деген күдік туды. Чен Бейжіңдегі Саяси бюро отырысында премьер-министр Вэнь Цзябаомен ашық түрде келіспей қалды, экономикалық даму мәселесінде премьер-министр оның жолына тосқанын айтты. Ченнің қалалық мәжілістердегі сөздері де жаңа тәуелсіз бағытты көрсетті; Чен «марксизм жетекші ғылыми принцип ретінде қызмет етеді» деген Коммунистік партияның ұзақ жылдар бойы сақтап келген қағидасына қарсы болды. Оның орнына, Чен «ғылымның барлық түрлеріне» сүйенетінін мәлімдеді, бұл оның Коммунистік партияның идеологиясымен келіспейтінін көрсетті. 25 қыркүйекте зейнетақы дауына қатысы бар деген айыптама бойынша Чен Шанхай партиясының басшысы лауазымынан босатылып, партияның Орталық Комитеті мен Саяси бюросының құрамынан шеттетілді. Пекиннен келген жүзге жуық тергеушілерден құралған топ Шанхайға тергеу жүргізуге жіберілді. Чен жұмыстан босатылуға екі күн бұрын мэр Хан Чжэнмен бірге Ху Цзиньтаомен кездесу үшін Пекинге барды. Онда Чен ұсталды, ал Хан ғана Шанхайға оралды. Билік Шанхайдың биліктік тағайындауларын мұқият басқарды. Чен жұмыстан босатылған күні Хан Чжэн таңғы сағат 3-те Шанхайға оралып, Ченнің дауға қатысқандығына байланысты жұмыстан босатылғаны және Ханның партия басшысы міндетін атқаратыны туралы Пекиннің шешімін жеткізу үшін ресми отырыс шақырды. Чен бұрынғы бас хатшы Цзян Цзэминьнің қолдауында болды және Шанхай тобының маңызды мүшесі саналды. Өзіне жеке билік орнатуға және партияның ресми экономикалық саясатынан айтарлықтай бас тартуға дайын болған Чен бас хатшы Ху Цзиньтаоға күшті қарсылас ретінде қарастырылды, ал оның жұмыстан босатылуы Ху үшін саяси жеңіс болды. Чен 1994 жылы Пекин партиясының бұрынғы хатшысы Чэнь Ситун (туысқан емес) сыбайлас жемқорлыққа қатысқандығы үшін қызметінен алынғаннан бері қызметінен босатылған ең жоғары лауазымды қытайлық шенеунік болды. Шанхай зейнетақы дауына байланысты қалалық Еңбек және әлеуметтік қамсыздандыру бюросының басшысы Чжу Цзюньи де жұмыстан босатылды, сондай-ақ бірнеше танымал бизнесмендер, Шанхайдың ірі өнеркәсіптік конгломератының басшылары және басқа да қалалық шенеуніктердің құлдырауына әкелді. Бір кезде бұл дауға сол кездегі вице-премьер және Саяси бюроның тұрақты комитетінің мүшесі Хуан Цзюдің отбасы мен жақындары да қатысты деген болжам бар еді. Алайда, Хуан 2007 жылы қайтыс болды және оған қарсы ешқандай қылмыстық іс қозғалмады. Хан Чжэн партия басшысы міндетін бірнеше ай атқарғаннан кейін, Чжэцзян партиясының басшысы Си Цзиньпин Шанхайға партия хатшысы лауазымын иелену үшін ауыстырылды. 2007 жылы Си Цзиньпин Саяси бюроның тұрақты комитетінің мүшесі, ал 2012 жылы Қытай Коммунистік партиясының бас хатшысы болды.
Шетке шығару және сот
2007 жылдың шілдесінде Чен Коммунистік партиядан шығарылды, ал оның ісі сот органдарына жіберілді. Чен Ситонгқа қарсы сот ісімен салыстырғанда, Ченнің ісі әлдеқайда жылдам қарастырылды. Тергеу кезінде Чен Циньхуандао қаласында үй қамауына алынды, онда ол сарайда тұрып, уақытының көп бөлігін карта ойнауға және кітап оқуға, сондай-ақ мәзірден тамақ таңдауға жұмсады. Кейін Чен Пекиннің Чанпин ауданындағы Цинчэн түрмесіне ауыстырылды. Ченнің соты 2008 жылдың наурыз айының соңында басталды. Оны Пекиннің адвокаттары Гао Цзичэн мен Лю Лиму қорғады. Оған үш айып тағылды: жемқорлық, қызметтік өкілеттіктерін жеміссіз пайдалану және лауазымдық міндеттерін орындамау. Чен зейнетақы қорының дауында "жартылай кінәлі" екенін мойындады, бірақ айыптауларға "күнәсіз" деп мәлімдеді. Дегенмен, сот оны кінәлі деп тапты. Чен сот процесінде көбінесе ынтымақтастық танытты. 25 наурызда сот аяқталғанда Чен "Партияға, Шанхай халқына және отбасыма кешірім сұраймын" деді. 2008 жылдың 11 сәуірінде 61 жастағы Чен 2,39 миллион юань (~340 000 доллар) көлемінде пара алғаны және қызметтік өкілеттіктерін жеміссіз пайдаланғаны үшін, атап айтқанда, акцияларды манипуляциялау, қаржылық алаяқтық және қалалық зейнетақы қорының дауына қатысқандығы үшін 18 жылға бас бостандығынан айырылды. Шешім Тианьцзинь қаласындағы №2 аралық халық сотында шығарылды.