Кіріспе

2018 жылдан 2023 жылға дейін Қытайдың вице-президенті Ван Цишань (/w//ɑː//ŋ// //tʃ//iː/'/ʃ//ɑː//n/;; 1948 жылы 19 шілдеде туған) - Қытайдың зейнеткер саясаткері, Қытай Коммунистік партиясының (ККП) жетекші мүшелерінің бірі. Ван 1980-ші жылдардың соңында Қытайдың қаржы секторында танымал болды. 1994 жылы Ван Қытай құрылыс банкінің басқарушысы болды. Уанг кейіннен үш аймақтық лауазымға қызмет етті: Гуандунның вице-губернаторы, Хайнаньның партия хатшысы және Пекиннің мэрі. Ван 2008 жылдың наурызынан 2013 жылдың наурызына дейін премьер-министр Вэнь Цзябаоның қаржы және коммерциялық істер жөніндегі вице-премьері болды, ол сонымен қатар Политбюрода орын алды. 2012-2017 жылдар аралығында Ван Цзюнь Циньның ішкі бақылау және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес органы - Орталық тәртіптік инспекция комиссиясының хатшысы және ПКК Политбюроның тұрақты комитетінің мүшесі болды. Ол 2013 жылдан бері Бас хатшы Си Цзиньпиннің сыбайлас жемқорлыққа қарсы науқанын жүзеге асыруда маңызды рөл атқарды және Си Цзиньпиннің ең жақын саяси одақтастарының бірі болып саналады. 2018 жылдан 2023 жылға дейін Қытай Халық Республикасының вице-президенті болып қызмет етті, ол Қытайдың сыртқы істерінің жетекші тұлғаларының бірі болды.

Ерте өмір

Ван Цишань Шаньдун провинциясының Циньдао қаласында дүниеге келген, бірақ оның ата-бабалары туған жері Шанси провинциясының Тяньчжэнь болып саналады. Орта мектепті бітіргеннен кейін Ван ауылға жіберілген жасөспірім ретінде жұмыс істеді, революциялық Янаньдағы коммунадағы шаруалармен қол еңбегімен айналысты, онда ол Си Цзиньпинмен танысып, дос болды. 1973 жылы Ван Шианьдағы Солтүстік-Батыс университетінде "Жұмысшы-ауылдық солдат студенті" болып қабылданды, онда тарихты оқыды және 1976 жылы бітірді. Ван Яо Йилиннің қызы Яо Миншанмен Яньаньда танысып, кейінірек үйленді. Оқу бітіргеннен кейін Ван Қытай әлеуметтік ғылымдар академиясында жұмыс істеді. 1982 жылы Яо Илин Орталық хатшылықтың орынбасар мүшесі болды, ал Ван Хатшылықтың ауылдық саясат зерттеулер жөніндегі кеңсесіне көтерілді. Бұл Ванның саяси мансабының басталуы болды.

Қаржы саласындағы мансап

1982-1988 жылдары Ван саясатты зерттеуде әртүрлі қызметтер атқарды. 1988 жылы Ван Қытайдың ауыл шаруашылығы инвестициялық тресінің бас атқарушы директоры болып ауысты. Бір жылдан кейін ол Қытай құрылыс банкінің вице-губернаторы болды. 1994 жылы Ван Қытай құрылыс банкінің басқарушысы болып, 1997 жылға дейін қызмет етті. Осы уақыт ішінде Ван АҚШ-тың Morgan Stanley инвестициялық банкімен ынтымақтастықты жеңілдетті және Қытайдың алғашқы инвестициялық банкі China International Capital Corp (CICC) құрылуына ықпал етті және оның бірінші атқарушы төрағасы болды. 1997 жылы Ван Гуандунға ауыстырылды, ол провинциялық үкіметтегі ең жоғары лауазымдардың бірі - атқарушы вице-губернатор болды. Азиялық қаржы дағдарысының ең ауыр кезеңінде Ван Гуандун партиясының сол кездегі хатшысы Ли Чанчуньге провинцияның түрлі мемлекеттік кәсіпорындарының өтелмеген несиелерін басқаруға көмектесті. Содан бері Ван премьер-министр Чжу Ронгжи кабинетінде "қаржы маманы" ретінде танымал болды. 2002 жылы қарашада Ху Цзиньтао Бас хатшы болғаннан кейін Ван Цишань Хайнаньға ауыстырылды және провинцияның партия хатшысы болды.

Пекин қаласының әкімі және вице-премьер

2003 жылы SARS ауруы басталғанда, Ван Бейжіңнің мері Мэн Сюэньоның орнын басып, партияның Хайнаньдағы хатшысы қызметін бес ай бойы атқарды. Пекинге келгеннен кейін Ван SARS туралы ақпаратты жұртшылыққа жариялауға ашық көзқарас танытты. Өзінің бұрынғы президенті кезінде ашықтық болмағандықтан, Ван SARS туралы соңғы ақпарат туралы күнделікті баспасөз хабарламасын жариялауға шақырды. 2004 жылдың басында Ван Пекиннің мэрі болып бекітілді. Қала әкімі ретінде Ван Олимпиада ойындарын ұйымдастыру комитетінің (BOCOG) атқарушы төрағасы болды. 2005 жылдың наурыз айында жергілікті радио бағдарламасында Ван Пекин жұртшылығынан қалада табиғи газ тапшылығы үшін кешірім сұрады. Бұл шара бұқаралық ақпарат құралдарында мақтауға ие болды және үкіметтік қызметкерлер мен жұртшылық арасындағы арақашықтықты азайтты деп айтылды. Ван ашық әрі жауапты адам ретінде танымал болды. Бірақ Ван Чишаньның әкімдікте болған кезінде ол Пекин партиясының сол кездегі хатшысы және Политбюро мүшесі Лю Цзимен келіспегендігі туралы хабарланған. 2007 жылы 17-ші партия съезінен кейін Қытай Коммунистік партиясының 17-ші Политбюросының мүшесі болып тағайындалды. 2008 жылы Вен Цзябао үкіметінде қаржы және сауда мәселелері жөніндегі Мемлекеттік кеңестің вице-премьері болып тағайындалды. 2009 жылы Ванны президент Ху Цзиньтао Қытай тарапының Қытай стратегиялық және экономикалық диалогының экономикалық жолын басқаратын арнайы өкілі етіп тағайындады. Ван 2009 жылы Time 100 тізімінде әлемдегі ең ықпалды адамдардың бірі болып танылды.

Политбюроның тұрақты комитеті және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес

2012 жылы Қытай Коммунистік партиясының 18-ші Ұлттық съезіне дейін Ванны бақылаушылар жоғары қаржы, өңірлік үкімет, саясат әзірлеу және орындау салаларын қамтитын әртүрлі саяси тегі бар саяси жұлдыз ретінде қарады. Уанг ақырында 18-ші партия съезінде Қытайдағы биліктің шыңы деп саналатын Политбюроның тұрақты комитетінің қатарына кірді, ол партияның жемқорлыққа қарсы жоғарғы органы - тәртіпті тексеру жөніндегі орталық комиссияның хатшысы қызметін атқарды. Си Цзиньпин сол съезде Қытай Коммунистік партиясының Бас хатшысы болды. Бұл тағайындалу Ванның экономикалық саладағы тәжірибесімен күтілмеген еді; ол атқарушы вице-премьерге ықтимал кандидат ретінде қарастырылды. Ванға тәртіптік портфельді беру туралы шешім тіпті Ванның өзіне де таңқаларлық болды: CCDI-нің басшылығын алғаннан кейін, ол туралы ақпараттандырылған видеода Ван: "Сіз 18-ші конгресс алдындағы БАҚ-тың хабарларына қарап, Ван Цишанның CCDI-нің хатшысы болатынын кім білген? Бұл осылай жұмыс істейді. Партияның айтқанын орындайсың". Ванның жемқорлыққа қарсы күрестегі жетекші лауазымына орналасуы, кем дегенде, оның Си Цзиньпинмен қарым-қатынасына байланысты деп есептеледі. Ван Симен жастайынан дос болды, олар мәдени революция кезінде Шанси провинциясында қол еңбегімен айналысқан кезде бір төсекке отырды. Ван Сиге экономикаға қатысты кітаптар берді; Ван Симен Фуцзяндағы өңірлік лауазымды адам болған кезде де қарым-қатынаста болды. 2012 жылдың соңында Ван Си Цзиньпиннің сыбайлас жемқорлыққа қарсы науқанының, Қытай Халық Республикасы құрылғаннан бері ең кең ауқымды науқанының, қоғамдық тұлғасы ретінде пайда болды және оны жүзеге асыруда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар ол инспекциялық жұмыстар жөніндегі орталық жетекші топтың басшысы болды, ол жемқорлықты түп-тамырымен жою мақсатында командаларды провинцияларға және мемлекеттік кәсіпорындарға жіберу үшін жауапты болды. Партияның 18-ші съезіне сәйкес Ван Қытайдағы ең құдіретті адам деп саналды, ол партияның бас хатшысы (ең жоғары басшы) Сиден кейін екінші орын алды. Ван БАҚ-тың сүйікті адамы болды. 2015 жылдың қазан айында Ванның басшылығымен CCDI партияның тәртіптік рәсімдері мен партия мүшелерінің мінез-құлқы туралы ережелердің жаңа және толық жиынтығын шығарды. Бұл құжат партияның өз мүшелерін тәртіпке баулу және сыбайлас жемқорлықты азайту қабілетін институционалды етуге бағытталған. 2017 жылдан бастап комиссияның жергілікті бөлімшелері тергеу іс-әрекеттері туралы жергілікті партия комитетіне де, жоғары деңгейдегі тәртіптік инспекция комиссиясына да бір мезгілде хабарлауға тиіс, ол тәртіптік қадағалау мәселесі бойынша юрисдикциялық қақтығыстарды төрелік етуге уәкілетті болды. Ван Цишань 2023 жылы наурыз айында Қытайдың вице-президенті болып Хан Чжэнь тағайындалғаннан кейін саясаттан зейнеткерлікке шықты.

Жеке өмірі мен балалары

Ван Қытайдың бұрынғы бірінші вице-премьерінің қызы Яо Миншанға үйленген; Ван мен Яоның балалары жоқ. Кейде ол некеге байланысты "басты" болып саналады. Яо Миншанның әпкесі Яо Миндуан, оның күйеуі Мэнь Сюэньонг, Пекиннің бұрынғы мэрі, Шансидің бұрынғы губернаторы және Қытай Халықтың Саяси Консультативтік Конференциясының Ұлттық Комитеті Тұрақты Комитетінің бұрынғы мүшесі. АҚШ-тың қаржы министрі Генри Полсон Ванның "қаулы-қаулыға бел буып, ізденісшіл" әрі "қаныққан тарихшы, философиялық пікірталастардан рақат табады және оның әзіл-сықағы жаман" екенін айтты. Полсон: "Ол Қытай патриоты, бірақ ол АҚШ-ты түсінеді және біздің екі ел бір-бірінің экономикалық табысынан пайда көретінін біледі. Ол батыл, қиындықтарға төтеп береді, бұрын-соңды болмаған істі жасайды және табысқа жетеді. 1998 жылы Ван Қытай тарихындағы ең ірі банкроттықты қайта құруды жүзеге асырды және осылайша елдің өсуін қиратуы мүмкін банк дағдарысының алдын алды".