Бо Силай: Қытай саяхатшысының құлауы мен өмірі

Кіріспе

Қытайдың бұрынғы саясаткері (туған жылы 1949) Бо Силай (; туған күні 3 шілде 1949) – Қытайдың бұрынғы саясаткері, парақорлық және мемлекеттік мүлікті жымқыру айыптары бойынша сотталған. Ол Далянь қаласының мэрі, содан кейін Ляонин провинциясының губернаторы қызметтерін атқарған кезде танымал болды. 2004 жылдан 2007 жылдың қарашасына дейін Сауда министрі болып қызмет етті. 2007 жылдан 2012 жылға дейін Қытай Коммунистік партиясының (ҚКП) саяси бюросының мүшесі және ірі ішкі қала Чонциннің Коммунистік партия комитетінің хатшысы болды. Ши Цзиньпин Қытайдың ең жоғары басшысы болғанға дейін ол оның басты саяси қарсыласы саналды. Ол Қытайдың бұрынғы вице-премьері Бо Ибоның ұлы. Қытай саяси дәстүрінен ерекшеленетін бейресми және харизматикалық бейне жасады. Чонцинде Бо ұйымдасқан қылмысқа қарсы күресті бастады, әлеуметтік бағдарламаларға қаржыландыруды арттырды, ЖІӨ-нің тұрақты түрде қос таңбалы өсуін қамтамасыз етті және Мәдени революция дәуіріндегі «қызыл мәдениетті» жаңғыртуға ұмтылды. Боның теңдік құндылықтарын қолдауы және «Чонцин моделінің» жетістіктері оны Қытайдың Жаңа Солшылдарының жеміріне айналдырды. Бұл топқа елдің нарыққа негізделген экономикалық реформаларына және өсіп келе жатқан экономикалық теңсіздікке наразы болған маоистер мен социал-демократтар кірді. Алайда, Боның сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресінің заңсыздығы және оның қалыптастырған бейнесі оны даулы тұлғаға айналдырды. 2012 жылғы ҚКП-ның 18-ші съезінде Боның элиталық Саяси бюроның тұрақты комитетіне өтуі мүмкін екендігі күдік тудырды. Бірақ, Ван Лицзюнь оқиғасынан кейін оның саяси жолы күрт аяқталды. Оқиғада Ван Лицзюнь, Боның сенімді серігі және полиция бастығы, Чэндудағы АҚШ консульдығынан пана сұрады. Ван Бо Силай мен оның әйелі Гу Кайлайдың британдық бизнесмен Нил Хейвудты өлтіруге қатысқандығы туралы ақпаратқа ие екенін мәлімдеді. Осыдан кейін Бо Чонцин қалалық партия комитетінің хатшысы лауазымынан алынып, Саяси бюродан шығарылды. Кейін ол барлық лауазымдарынан босатылып, Ұлттық халық конгресіндегі мандатын жоғалтты және партиядан қуылды. 2013 жылы Бо парақорлық жасады деп танылып, барлық мүлкі тәркіленіп, өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Қазір Циньчэн түрмесінде жазасын өтеуде.

Chinese former politician (born 1949)

Bo Xilai (; born 3 July 1949) is a Chinese former politician who was convicted on bribery and embezzlement charges. He came to prominence through his tenures as Mayor of Dalian and then the governor of Liaoning. From 2004 to November 2007, he served as Minister of Commerce. Between 2007 and 2012, he served as a member of the Politburo of the Chinese Communist Party (CCP) and Communist Party Secretary of Chongqing, a major interior municipality. He was generally considered the main political rival of Xi Jinping before Xi became the paramount leader of China. He is the son of former Chinese Vice Premier Bo Yibo. He cultivated a casual and charismatic image in a marked departure from Chinese political convention. In Chongqing, Bo initiated a campaign against organized crime, increased spending on welfare programs, maintained consistent double digit percentage GDP growth, and campaigned to revive Cultural Revolution era "red culture". Bo's promotion of egalitarian values and the achievements of his "Chongqing model" made him the champion of the Chinese New Left, composed of both Maoists and social democrats disillusioned with the country's market based economic reforms and increasing economic inequality. However, the perceived lawlessness of Bo's anti corruption campaigns, coupled with concerns about the image he cultivated, made him a controversial figure. Bo was considered a likely candidate for promotion to the elite CCP Politburo Standing Committee at the 18th Party Congress in 2012. However, his political fortunes came to an abrupt end following the Wang Lijun incident, in which his top lieutenant and police chief sought asylum at the American consulate in Chengdu. Wang claimed to have information about the involvement of Bo Xilai and his wife Gu Kailai in the murder of British businessman Neil Heywood, who allegedly had close financial ties to the two. In the fallout, Bo was removed as the CCP Committee secretary of Chongqing and lost his seat on the Politburo. He was later stripped of all his positions and lost his seat at the National People's Congress and eventually expelled from the party. In 2013, Bo was found guilty of corruption, stripped of all his assets and sentenced to life imprisonment. He is incarcerated at Qincheng Prison.

Ерте өмір

Бо Силай 1949 жылғы 3 шілдеде дүниеге келген. Ол Қытай Коммунистік партиясының көрнекті қайраткері, Қытай Халық Республикасының алғашқы жылдарындағы қаржы министрі болған, бірақ 1965 жылы Батыспен ашық сауда қатынастарын қолдағандығы үшін ықыласынан айырылған, «Сегіз ұлы тұлға» саналатын Бо Ибоның төртінші баласы және екінші ұлы болды. Ол содан кейін он екі жыл түрмеде отырды, онда зорлық-зомбылыққа ұшырады деген хабар бар. Оның әйелі Ху Минг Гуанчжоу қаласында Қызыл гвардияшылар тарапынан ұрланып, қатыгездікпен өлтірілді немесе өз-өзіне қол жұмсады. Бо Силай Мәдени революция басталғанда он жеті жаста болды және сол кезде елдегі ең жақсы білім ошақтарының бірі саналатын Бейжің қаласындағы №4 Жоғары мектепте оқыды, тіпті бір кезде әкесін сынаған болуы мүмкін. Мәдени революцияның саяси ағыны өзгерген кезде Бо Силай мен оның бауырлары түрмеге қамалды немесе елді мекендерге жер аударылды, ал Бо Силай бес жылға қамалды. 1976 жылы Мао Цзэдун қайтыс болғаннан кейін Мәдени революцияның хаосы «Төрттік топтың» әрекеттерімен байланыстырылды және Боның әкесі босатылды. Бо Ибо саяси реабилитациядан өтіп, 1979 жылы вице-премьер болды. Ол 1977 жылы мемлекеттік емтихан арқылы Пекин университетіне қабылданды. Қытай басшылығындағы көптеген құрдастарының инженерлік мамандықтарды оқығаннан өзгеше, Бо әлемдік тарихты оқыды.

Алғашқы саяси мансап

1980 жылдары Бо отбасы саяси ықпалын қайта қалпына келтірді. Бо Ибо премьер-министрдің орынбасары және Орталық консультативтік комиссия төрағасының орынбасары қызметтерін атқарды. Бо ақсақал Коммунистік партияның "сегіз ақсақалының" бірі ретінде танылды (кейде "Сегіз Бессмерті" деп те аталады) және 1980 жылдардағы нарық реформаларын іске асыруда маңызды рөл атқарды. Ол либералды экономикалық саясатты қолдағанмен, Бо ақсақал саяси тұрғыдан консервативті болды және 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтарды басу үшін әскери күш қолдануды жақтады. Кейін Бо Далянь экономикалық және технологиялық даму аймағы партия комитетінің хатшысы, содан кейін Цзиньчжоу партия комитетінің хатшысы болды. 1990 жылдардың басында Бо Қытайдың алғашқы бақыланатын автожолы – Шэньян-Далянь тас жолын салуға үлкен үлес қосты, бұл инфрақұрылымды жылдам дамыту және экологиялық жұмыстар үшін мақтауға ие болды. Боның қызмет еткен кезеңінде Далянь Қытайдағы ең таза қалалардың бірі ретінде танылды және 1999 жылы БҰҰ-ның Хабитат Құрмет кітабы сыйлығын жеңіп алды. Бо сонымен қатар еркін кәсіпкерлік пен шағын бизнесті қолдады және Оңтүстік Корея және Жапония сияқты Шығыс Азия елдерінен, сондай-ақ Батыс елдерінен шетелдік инвестицияларды тартуға сәттілікпен ұмтылды. 2000 жылы Бо Даляньды "Солтүстік Гонконгына" айналдырған табысына сүйене отырып, Шэньчжэнь қаласының мэрі лауазымына басты үміткер болды. Алайда, Боның бұл лауазымға тым тәуелсіз және ашық екендігі айтылды. Нәтижесінде, бұл лауазым Ю Юджунға берілді.

Партияның 15-ші съезі

1997 жылы 15-ші партия съезі кезінде Бо Силайдың отбасы оның Қытай Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің мүшесі болуына қол жеткізу үшін сәтсіз науқан ұйымдастырды. Қытайда жеңілтекшілікке көзқарас жағымсыз болғанымен, Бо Ибоның ұлына деген құштарлығы бәріне мәлім болды. Бо Ибо революциялық ақсақалдар өз балаларын жоғары лауазымдарға «ұсынуы» керек деген пікірді алға тартты, және Бо Силай ағасы Бо Сичэнге қарағанда отбасының «өкілі» ретінде таңдалды. 2003 жылы ол ресми түрде провинция губернаторы болып бекітілді. Солтүстік-Шығыс аймағы бір кезде Қытайдың «индустрияландыру ошағы» деп танымал болған. 1980 жылы Ляонин провинциясының өнеркәсіптік өндірісі Гуандун провинциясынан екі есе жоғары болды. Алайда, 1980-1990 жылдардағы нарық реформалары кезінде Солтүстік-Шығыс артта қалды, ал Гуандун және Оңтүстік және Шығыс Қытай теңізі жағалауындағы басқа провинциялар гүлденді. Оның экономикасы, әлі де көбінесе мемлекеттік кәсіпорындарға байланысты болғандықтан, басқа аймақтармен салыстырғанда тоқырады, жұмыссыздық деңгейі жоғары болды. 2004 жылы ресми БАҚ Ляонинге шетелдік тікелей инвестициялар 2003 жылы басталған Солтүстік-Шығысты жаңғырту стратегиясынан бері екі есеге жуық өскенін хабарлады. Бо Далянда және Ляонин провинциясының губернаторы қызметін атқарған кезеңдерінде салыстырмалы түрде адал саясатшы ретінде танымал болғанымен, ол сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптаулардан қорғалмады. Атап айтқанда, Бо Лиониндегі Му және Ма ісі бойынша сыбайлас жемқорлықты жариялаған журналист Цзян Вэйпиннің сындық тергеулеріне ұшырады – бұл істе Бо саяси үлкен пайда тапқан. Бо бұл іске тікелей қатыспағанымен, Цзян оны достары мен туыстарына саяси қолдау көрсеткенін айыптады. Brilliance China Automotive компаниясының бұрынғы бас директоры Ян Ронг, мемлекеттік мүлік органдарымен туындаған даудан кейін АҚШ-қа қашқаннан кейін, Боны Пекиндегі сот процесіне араласуымен айыптады. Мүшелерді алу туралы Килгур-Матас есебін жазған Дэвид Килгур, Боның да рөлі болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, шетелдегі Фалуньгун жақтастары Боға қарсы оннан астам сот процесін қозғады, оны азаптау және адамзатқа қарсы қылмыс жасауда айыптады. 2009 жылы Испания соты Бо Силайды және тағы төрт лауазымды тұлғаны осы айыптаулар негізінде Фалуньгунға қарсы геноцид жасады деп айыптады.

During the 15th Party Congress in 1997, Bo Xilai's family launched an unsuccessful campaign to secure his promotion to become a member of the Central Committee of the CCP. Although nepotism was generally frowned upon in China, Bo Yibo's ambitions for his son were well known. Bo Yibo advanced the idea that revolutionary elders should 'nominate' their children to become high officials, and Bo Xilai was selected as his family's 'representative' over his older brother Bo Xicheng, and was officially confirmed as governor in 2003. The Northeast was at one time known as the "cradle of industrialization" of China. In 1980, industrial output for Liaoning alone was twice that of the Guangdong. However, the northeast was left behind amidst market reforms of the 1980s and 1990s, while Guangdong and other provinces along the South and East China Sea coasts prospered. Its economy—still largely tied to state owned enterprises—stagnated relative to other regions, with high unemployment rates. In 2004, official media reported that foreign direct investment in Liaoning had nearly doubled since the launch in 2003 of the northeastern rejuvenation strategy. Although Bo established a reputation as a comparatively clean politician during his tenures in Dalian and as governor of Liaoning, he was not immune to corruption allegations. In particular, Bo was the subject of critical investigative reports by Liaoning journalist Jiang Weiping, the whistleblower in the Mu and Ma corruption case in Liaoning – a scandal that Bo benefited from politically. While Bo was not directly involved in the scandal, Jiang accused Bo of providing political cover for his friends and relatives. Yang Rong, the former chief executive of Brilliance China Automotive who fled to the United States after getting embroiled in a dispute against state property authorities, accused Bo of interfering in his judicial proceedings in Beijing. David Kilgour, who co wrote the Kilgour–Matas report on organ harvesting, claimed Bo may have played a role. Separately, Falun Gong practitioners abroad filed over ten lawsuits against Bo alleging torture and crimes against humanity. In 2009, a Spanish court indicted Bo Xilai and four other officials for genocide against Falun Gong based on those allegations.

Партияның 16-шы съезі

2002 жылы өткен 16-шы партия съезінде Боның жасы, өңірлік қызметтері және қолдау байланыстары 2012 жылы билікті иеленетін "жетекшілердің 5-ші буынына" дайындалатын мүмкін кандидаттың бейнесіне сай келді. Оның басты бәсекелестері – сол кезде Чжэцзян провинциясының партия хатшысы болған Си Цзиньпин және Хэнань провинциясының губернаторы, популисттік Туаньпай өкілі Ли Кэцян еді. Боның қалалық лауазымнан орталық үкіметке өсуі бұқаралық ақпарат құралдарында үлкен қызығушылық тудырып, оның мәртебесін «саяси жұлдыз» деңгейіне көтерді. Боның саяси бейнесі Пекиндегі қалыпты түрде қатал және консервативті басшылықтан ерекшеленді. Жастық шақтағы сергектігі, популизмі және әйел журналистер арасындағы қадір-қасиеті үшін Боның саяси өрлеуі Джон Ф. Кеннедидің өрлеуімен салыстырылды. Бо сауда министрі қызметін атқарып, Қытайға шетелдік инвестициялардың артуына ықпал етті. Оның күнделікті жұмыс кестесі шетелдік қонақтар мен құрметті тұлғаларды қабылдаудан тұрды. Министр болған кезде ол ағылшын тілін жетік меңгерген. Америкалық шенеуніктермен болған кездесуде Бо аударма жасауда қиналған аудармашыға аударманы тоқтатуды бұйырды, себебі қытай шенеуніктері ағылшын тілін түсінеді және бұл уақытты босқа жұмсау еді. 2004 жылдың мамыр айында Бо Премьер-министр Вэнь Цзябаоның Еуропаға жасаған бес елдік сапарында онымен бірге баруға шақырылған бірнеше министрдің қатарында болды.

Партияның 17-ші съезі

2007 жылдың қазан айында өткен 17-ші партия съезінде Бо 25 мүшелі Политбюроға, яғни Қытайдың басқарушы кеңесіне орын алды. Одан кейін оған Сауда министрлігінен кетіп, Чунцин қалалық партия комитетінің хатшысы болу ұсынылды. Боның саяси қарсыласы Ван Ян Гуандун провинциясының партия хатшысы болып тағайындалды. Ол кезде Чунцин қаласы ауа және судың ластануы, жұмыссыздық, нашар халық денсаулығы және Үш Сарық бөгетінен туындаған қиындықтар сияқты мәселелермен күресіп жатқан еді. Сарапшылардың пікірінше, Ху Цзиньтао өзінің жақтасы Ван Янды осы мәселелер ушығар алдында Чунциннен ауыстыруды қалаған. Бо бастапқыда Чунцинге баруға құлшынбады және жаңа тағайындалуына наразы болды. Ол вице-премьер болуға үміттенеді, бірақ премьер Вэнь Цзябао мен вице-премьер Ву И Боның вице-премьерлікке көтерілуіне қарсы шықты. Әсіресе Ву Боның өзін-өзі жарнамалауға бейімділігін сынады, ал Вэнь Фалуньгун жақтастарының Боға қарсы халықаралық сот процестерін жоғары лауазымға тағайындалуына кедергі деп атады. Бо Конгресс аяқталғаннан кейін бір ай өткен соң, 30 қарашада Чунцин лауазымын қабылдады, тіпті Ван Ян 13 қарашада бұл лауазымнан босаған болатын.

Чунцин үлгісі

Бастапқыда Бо Чунцинге қайта тағайындалғанына наразы болса да, көп ұзамай ол жаңа лауазымын жоғары ұлттық лауазымға оралу үшін баспалдақ ретінде пайдалануға бекінді. Бо 2012 жылдың күзінде өткен 18-ші партия съезінде тоғыз мүшелі ҚКП Саяси бюросының тұрақты комитетіне (СБТК) кіру ниетін жасырмады.

Чунцинде Бо «Чунцин моделі» деп аталған жаңа басқару стилін қалыптастырды – экономикалық реформалардан кейін қазіргі Қытайдың алдына келген алуан түрлі сын-қатерлерді шешуге бағытталған әлеуметтік және экономикалық саясаттар жиынтығы. Бұл оны Қытайдың жаңа солшыл күштерінің өкілі етті, олар нарыққа негізделген экономикалық реформалар мен өсіп келе жатқан экономикалық теңсіздікке наразы болған маоистер мен социал-демократтардан құралды. «Чунцин моделі» мемлекеттік бақылаудың күшеюімен және нео-солшыл идеологияның насихатталуымен ерекшеленді. Полиция бастығы Ван Лицзюньмен бірлесіп, Бо ұйымдасқан қылмысқа қарсы ауқымды науқанды бастады, қаладағы қауіпсіздік күштерін күшейтті. Сынаушылар бұл шаралар заң үстемдігінің әлсіреуімен қатар жүргенін, сондай-ақ Боның сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресі барысында саяси және жеке қарсыластарының зардап шеккені туралы айыптаулар көтерілгенін атап өтті. Халықтың төмендеп бара жатқан моральдық-адамгершілік құндылықтарын жақсарту мақсатында Бо маоизм дәуіріндегі социалистік этиканы насихаттау үшін «қызыл мәдениет» қозғалысын іске қосты. Экономикалық тұрғыдан алғанда, ол Ляониндегідей, шетелдік инвестицияларды белсенді түрде тартты. «Чунцин моделі» сонымен қатар ауқымды инфрақұрылымдық жобалармен, кедейлерге арналған бағасы төмендетілген тұрғын үйлермен және ауылдық тұрғындардың қалаға көшіп келуін жеңілдетуге бағытталған әлеуметтік саясаттармен сипатталды, осылайша олар қалалық өмірдің артықшылықтарын пайдалана алды. Санаушылар Қытайдың сайлау жүйесі жоқ саяси жүйесінде Боның жоғары беделі мен батыл саяси маневрлері, іс жүзінде, жоғары басшылыққа үміткерлік үшін ашық «сайлау науқанына» ұласты деп мәлімдеді.

Ұйымдасқан қылмыс

Боның Чунциндегі қызметі ұйымдасқан қылмыс пен сыбайлас жемқорлыққа қарсы ұзақ соғыспен басталды, бұл соғыс "ланг=ж" деп аталды. 2009-2011 жылдар аралығында осы ауқымды науқанда шамамен 5700 адам тұтқындалды, олардың ішінде қылмыскерлер ғана емес, сонымен қатар кәсіпкерлер, полиция қызметкерлері, судьялар, мемлекеттік қызметкерлер және саяси қарсыластар да болды. Бұл науқанды Чонкин полициясының бастығы Ван Лицзюнь басқарды, Бо бұрын Ляонинде онымен бірге жұмыс істеген. Дахей науқаны Боға елімізде танымалдылық әкелді және Чунцинде кеңінен қолдау тапты, себебі қаланың қылмыстық әрекеттер орталығы ретінде тарихи репутациясы бар еді. Айыпталушылардың адвокаттары қорқытылып, мазаланды, тіпті бір жағдайда 18 айға бас бостандығынан айырылды. Сондай-ақ, жақын адамдардан мойындау алу үшін азаптаулар қолданылғаны туралы да айыптаулар пайда болды.

Қызыл мәдениет қозғалысы

Чонцинде болған уақытында Бо "қызыл мәдениетті" қайта жаңғырту және қоғамдық моральды көтеру мақсатымен Мао үлгісіндегі науқандарды бастады, бұл "ланг=ж" деп аталды. Бұл бастамаға Мао цитаталарын насихаттау, "қызыл" әндер, революциялық телебағдарламалар мен опералар, сондай-ақ студенттерді ауыл шаруашылығында жұмыс істеуге ынталандыру кірді, бұл Мәдени революция кезіндегі "Ауылға түсу қозғалысы" сияқты болды. Бо және қалалық БАҚ "Қызыл әндер науқанын" іске қосты, онда барлық аудан, мемлекеттік мекеме, коммерциялық ұйым, білім беру орны, мемлекеттік радио және телеарналар Коммунистік партияның жетістіктерін жырлайтын "қызыл әндерді" орындауға міндеттелді. Бо қаланы Мао дәуірін еске түсіретін марксистік идеалдармен қайта жаңғыртуға уәде берді. Мысалы, Қытай Халық Республикасының 60 жылдығы тойына дейін Бо қаланың 13 миллион ұялы телефон абонентіне "қызыл мәтіндік хабарламалар" жіберді. Синьхуа агенттігінің мәліметінше, Боның мәтіндік хабарламалары көбінесе Маоның "Қызыл кітабынан" алынған цитаталарды қамтыды, мысалы: "Мао төрағаның айтқаны маған ұнайды: әлем біздікі, біздің бәріміз бірлесіп жұмыс істеуіміз керек" және "жауапкершілік пен адалдық әлемді жеңе алады, ал Қытай Коммунистік партиясының мүшелері осы қасиеттерді бейнелейді". Бо және оның әкімшілік командасы Чонцин қаласында Маоның жаңа ескерткіштерін орнатып, қаланың әлеуметтік жағдайы нашар тұрғындарына "әлеуметтік тұрғын үйлерді" ұсынды. Кейбір ғалымдар бұл құбылысты Қытай коммунистік идеологиясындағы маоизмнің қайта жандануының мысалы деп сипаттады. Зейнеткерлердің кейбіреулері осы науқанға ынталы болды және өз балаларына "революциялық рухты" жеткізіп, елдің экономикалық өркендеуі үшін Коммунистік партияны мақтауға қатысты. Алайда, бұл науқанға қарсы шығушылар да болды. Зиялылар мен реформаторлар бұл науқанды "қызыл теңізге батып кету" сияқты регрессивті деп сынады, сонымен қатар Мәдени революцияның ауыр естеліктерін қайта жаңғыртуы мүмкін екенін айтты. Қаланың бірнеше орта буын лауазымды шенеуніктері "қызыл әндер науқанына" арналған іс-шараларды ұйымдастыруға байланысты қысымның нәтижесінде өз-өзіне қол жұмсады.

During his time in Chongqing, Bo initiated a series of Maoist style campaigns to revive 'red culture' and improve public morale, known as "lang=zh" The initiative included the promotion of Maoist quotes, 'red' songs, revolutionary television programming and operas, and initiatives to encourage students to work in the countryside, akin to the way students were required to do during the Down to the Countryside Movement of the Cultural Revolution. As part of the movement, Bo and the city's Media Department initiated a "Red Songs campaign" that demanded every district, government department, commercial enterprise, educational institution, state radio and TV stations begin singing 'red songs' praising the achievements of the Communist Party. Bo pledged to reinvigorate the city with the Marxist ideals reminiscent of the Mao era. Prior to the 60th Anniversary of the People's Republic of China celebrations, for instance, Bo sent out 'red text messages' to the city's 13 million mobile phone users. According to Xinhua, Bo's text messages were usually quotes from Mao's Little Red Book, and include phrases such as "I like how chairman Mao puts it: The world is ours, we will all have to work together," and "responsibility and seriousness can conquer the world, and the Chinese Communist Party members represent these qualities." Bo and his team of municipal administrators also erected new Mao statues in Chongqing, while providing 'social security apartments' to the city's less well off. Some scholars have characterized this as an example of the revival of Maoism in the Chinese Communist ethos. Some retirees were particularly inspired and said they wanted to pass on "revolutionary spirit" to their children, while others participated as a means to praise the Communist Party for the country's economic progress. The campaign also had many detractors. Some intellectuals and reformers criticized the campaign for being regressive, akin to "being drowned in a red sea", and bringing back painful memories from the Cultural Revolution. Several mid level officials in the city committed suicide due to overwhelming pressure to organize events for the red songs campaign.

Әлеуметтік саясат

Боның Чунцин үлгісінің негізгі құралы байлар мен кедейлер арасындағы айырмашылықты азайтуға, сондай-ақ ауылдық және қалалық аймақтар арасындағы теңсіздікті жеңілдетуге бағытталған бірқатар теңдікке негізделген әлеуметтік саясаттарды қамтыды. Бо "қызыл ЖІӨ" тұжырымын ұсынды – коммунистік теңдік принципін қабылдаған экономикалық модель. Ол экономикалық дамуды "торт пісірумен" салыстырып, тортты үлкен етуден гөрі әділетті бөлу маңыздырақ екенін айтты. Осы мақсатта қала жаңа ғана колледжді бітіргендер, көшіп келген жұмысшылар және төмен кірісті азаматтарға арналған қоғамдық тұрғын үйлерге 15,8 миллиард доллар жұмсады. Боның әлеуметтік саясатқа қатысты көзқарасы 2008 жылдың қараша айындағы такси жүргізушілерінің ереуілінде айқын көрінді. Осы ереуілге 8000-нен астам такси жүргізушісі қатысып, жоғары бағалар, бәсекелестіктің реттелмеуі және жанармай құнының өсуіне наразылық білдірді. Қытайда осындай наразылықтар көбінесе күшпен басылып, ресми БАҚ еңбек дауларын қылмыстық элементтердің ықпалымен байланыстырды. Боның үкіметі керісінше, наразылық білдірушілер мен азаматтармен телеарнада дөңгелек үстел отырысын өткізіп, кәсіби одақ құруға рұқсат берді. Оның осы жағдайды шешу әдісі оған салыстырмалы түрде салмақты және прогрессивті басшы ретінде жоғары баға берді.

Экономикалық саясат

Боның Чунцин үлгісінің тағы бір маңызды құралы – қаланың экономикалық саясаты болды. Лиаониндегідей, Бо қалада шетелдік инвестицияларды белсенді түрде тартуға тырысты, корпоративтік табыс салығын төмендетті (ұлттық орташа көрсеткіш 25% болса, 15% етіп), сондай-ақ қарқынды қала құрылысы мен индустрияландыруға көмектесуді мақсат етті. Боның экономикалық өсу моделі шетелдік инвестицияны және мемлекеттік басқаруды үйлестіре отырып, ұлттық және халықаралық деңгейде мақтауға ие болды. Дегенмен, Боның қарсыластары бұл үлгіні – субсидияланған инфрақұрылым, тұрғын үй және қоғамдық жұмыстар жобаларын – тұрақты емес және қала бюджетіне ауыр жүк деп бағалады. Кейбір мемлекеттік қызметкерлер еңбекақыларын уақтылы алмайтындарын айтты.

Басшылық стилі

Боның көптеген науқандары, әсіресе қаладағы кедейлер тарапынан үлкен қолдау тапса да, оның басшылық стилі бағыныштылары, қалалық шенеуніктер, ғалымдар, журналистер және басқа да мамандар тарапынан «пропагандалық», «жантүршігерлік» және «мақтанқор» деп сипатталды. Брукингс институтының ғалымы Ченг Ли: «Ешкім шынымен Боға сенім артпайды: одан көп адам қорқады, тіпті оның билікке жол ашатын деп есептелетін бірнеше «принцтер» де қорқады» деді. Бұл жүйеге телефондық тыңдау, жасырын тыңдау және интернет байланысын бақылау кірді, және ол Қытайдың Ұлы Қорғанының құрылысындағы маңызды рөлімен танымал киберқауіпсіздік сарапшысы Фан Бинсингтің көмегімен жасалды. Қытай басшылығына жақын дереккөз Боның Чунцинге келген барлық орталық басшыларды бақылап, олар оған қалай қарастыратынын жақсырақ түсінуге тырысқанын айтты. Ол Бо отбасымен ұзақ жылдар бойы байланыста болды: Боның әйелі Гу Кайлаймен жақын жеке қарым-қатынаста болды және олардың ұлы Бо Гуагуаға Англиядағы Харроу мектебіне түсуге көмектесті. Хейвуд сондай-ақ отбасының делдалы ретінде қызмет етіп, оларға үлкен сомадағы ақшаны жасырын түрде шетелге шығаруға көмектесті. 2011 жылдың қазан айында Хейвуд Гу Кайлаймен өзіне тиесілі комиссияны арттыруды талап еткенде бизнес дауына қатысты. Дау күшейіп, Хейвуд ақырында отбасының бизнес айналымын және шетелдегі активтерін, олардың құны 136 миллион АҚШ долларынан асып кеткенін жариялаумен қорқытты. Содан кейін Гу және оның көмекшісі Хейвудты улаған деген күдік туды. Гу 2012 жылдың тамызында қырқыны шығарылған өлім жазасына кесілді.

Ван Лижун оқиғасы

2012 жылдың басында партияның тәртіптік бақылау жөніндегі орталық комиссиясы Чунциндегі өкілдігін күшейтті, қала басшылары тергеуге алынған кезде. Көптеген назар Боның полиция бастығы Ван Лицзюньге шоғырланды, ол Ляониндегі жемқорлық ісіне қатысы үшін тергелуде болуы мүмкін. Қалалық биліктің жоғары лауазымды тұлғаларына қарсы тыңдау жұмысы туралы күшейген тексеру де көбінесе Ванға тиді. 2 ақпан күні Ван күрт түрде төмендетіліп, білім, ғылым және қоршаған ортаны қорғау салаларын басқаратын вице-мэрдің беделі төмен лауазымына ауыстырылды. Бо Ванды бақылауға алды және оның жақын серіктерінің бірнешесі қамауға алынды. Кейбір хабарлар Бо Ванды өлтіруді жоспарлаған болуы мүмкін деп мәлімдейді. 2012 жылдың 6 ақпанында, өміріне қауіптеніп, Ван жақын орналасқан Чэнду қаласындағы АҚШ консулдығына барып, Бо мен оның отбасын Нил Хейвудты өлтіруге қатыстыратын дәлелдерді ұсынды. Хабарларға сәйкес, Ван АҚШ-та пана сұраған, бірақ одан бас тартқан. Ол консулдықта шамамен 24 сағат болғаннан кейін, «өз еркімен» кетіп, Пекиннен келген мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлеріне тапсырылды. Чунциндегі жергілікті БАҚ оның психикалық денсаулығына байланысты демалыста екенін хабарлады. Ванның демалысқа шыққан күнінен кейін бірнеше шетелдегі қытай тіліндегі жаңалықтар сайттары Ванның ашық хатын жариялады, онда Бо «қолымсақтық» және «Қытайдағы ең ірі қылмыскер» деп сыналып, сыбайлас жемқорлыққа айыпталады. Ванның Боға қарсы қандай айыптаушы материалдары бар екенін білмей, тіпті Боның Қытайдың жоғары басшылығындағы қолдаушылары да оны қорғауға асықпады. Бо 2012 жылғы Ұлттық халық конгресінде өткен ерекше ашық баспасөз конференциясында жауап беріп, өзінің бағыныстыларын «жеткіліксіз бақылағанын» мойындады және ол «қате адамға сенген» болуы мүмкін деді.

Қызметтен босату

2012 жылдың 15 наурызында Бо Чунцин партиясының хатшысы және оған байланысты қалалық лауазымдарынан босатылды, бірақ уақытша Политбюро мүшелігін сақтап қалды. Боның қызметтен босатылуы партия бірлігіне зиян келтіруі мүмкін болғандықтан, партия ақсақалдарымен кеңес жүргізілді. Шешім, есеп бойынша, 7 наурызда өткен Политбюро Тұрақты Комитетінің отырысында қабылданды, онда ҚКП-ның Бас хатшысы Чжоу Юнкан қарсы дауыс берді (ал Бо Силай болашақта осы комитетке кіруге ниеттенген еді). Премьер-министрдің ашық форумдағы жоғары саяси өзгерістер туралы айтуы бұрын-соңды болмаған жағдай еді. Саяси байқаушылар Вэньнің мәлімдемелері мен Боның құлдырауы орталық жетекшілік арасындағы консенсус екенін, Бо Ван Лицзюнь дауасына жауапкершілікті ғана мойындауы керек емес, сонымен қатар Коммунистік партияның «либералды реформаторлар» тобының саяси жеңісін білдіргенін айтады. 2012 жылдың 10 сәуірінде Бо «жүргізілген іс-әрекеттеріндегі ауыр тәртіптік бұзушылықтар» бойынша тергеудің нәтижесін күтіп, ҚКП Орталық Комитеті мен Политбюросынан шеттетілді. Боның әйелі Гу Кайлай британдық бизнесмен Нил Хейвудтың өліміне қатысты тергеуде күдікті ретінде танылды. Қылмыстық сипаттамасы бар бұл хабарлама Боның саяси мансабының аяқталуын білдірді. 2012 жылдың 28 қыркүйегінде Қытай Коммунистік партиясының Политбюросы оны партиядан шығару туралы шешім қабылдады. Бұл шешім 4 қарашада өткен Орталық Комитеттің толық пленум отырысында бекітілді. Ол Далянда, Сауда министрлігінде және Чунцинде қызмет еткен кезінде, соның ішінде Гу Кайлай ісіне қатысты ауыр тәртіптік бұзушылықтар мен жемқорлыққа қатысты айыптаулар алды. 2012 жылдың 26 қазанында 11-ші Ұлттық Халық Конгресінің Тұрақты комитеті оны ұлттық заң шығарушы органның депутаты лауазымынан босатып, оның соңғы мемлекеттік қызметін тоқтатып, сот процесіне жол ашты. Коммунистік партиядан шығарылған кезде ресми хабарламада оның «бірнеше әйелмен заңсыз қарым-қатынаста болғаны немесе оны сақтап қалғаны» айтылды. Сонымен қатар, ол «Тығырықтан шыққан жолбарыс, тығырықтан шыққан қиян» фильмінің жұлдызы Чжан Цзыимен қарым-қатынаста болды деген қауесет тарады; Чжан қауесет таратушыларды жамандау үшін үлкен заңдық шығындарға тап болды. Сот процесінде Бо 1990 жылдары әйелімен араздасып, оның ұлы Бо Гуагуаның жанында болу үшін Ұлыбританияға көшуіне себеп болғанын мойындады.

On 15 March 2012, Bo was dismissed as Chongqing party secretary and its related municipal posts, while temporarily retaining a seat on the Politburo. Due to the potentially destructive effects Bo's dismissal would have on party unity, party elders were consulted on the matter. The decision was reportedly made at a meeting of the Politburo Standing Committee on 7 March, during which secretary of the CPLC Zhou Yongkang cast a lone dissenting vote (and Bo Xilai had been earmarked to gain a position on in the future). Addressing high level political changes by a Premier to an open public forum was unprecedented. Political observers believe that Wen's remarks and Bo's downfall represented a consensus within the central leadership that Bo not only needed to shoulder the responsibility for the Wang Lijun scandal, but also represented a political triumph for the 'liberal reformer' wing of the Communist Party. On 10 April 2012, Bo was suspended from the CCP Central Committee and Politburo, pending investigation for "serious disciplinary violations." Bo's wife, Gu Kailai, was named a prime suspect in the inquiry into the death of British businessman Neil Heywood. The announcement, carrying criminal implications, was the death knell for Bo's political career. On 28 September 2012, the Politburo of the Chinese Communist Party adopted a decision to expel him from the party. The decision was ratified by a full plenary session of the Central Committee on 4 November. He was accused of major disciplinary violations and corruption charges during his tenure in Dalian, the Ministry of Commerce and Chongqing, including in relation to the Gu Kailai case. On 26 October 2012, the Standing Committee of the 11th National People's Congress expelled him as a deputy to the national legislature, removing his final public post and setting the stage for his trial. When he was ejected from the Communist Party, the official announcement also mentioned that he had "had or maintained improper sexual relations with multiple women." Rumors also spread that he had an affair with the star actress of Crouching Tiger, Hidden Dragon, Zhang Ziyi; Zhang racked up significant legal bills attempting to sue the sources of the rumour for defamation. During the trial, Bo admitted that he had fallen out with his wife because of an affair he had in the 1990s, prompting her to move to the United Kingdom to be near their son, Bo Guagua.

Қоғамның реакциясы

Боның құлдырауы қытайлық жұртшылықтың және саяси спектрдегі сарапшылардың күшті реакциясын тудырды. "Утопия", "Қызыл Қытай" және "Маофлаг" сияқты солшыл веб-сайттар Боның қызметтен алынуына байланысты ашулы пікірлерге толы болды. Осы сайттар жабылып, қысқа мерзімге "техникалық жөндеу" режиміне көшті. Солшыл сарапшылар Боны қолдады: Конг Циндун Боның қызметтен босатылуын "мемлекеттік жаулардың қастандығы" деп атады; Сима Нан Боны Мәдени революциямен байланыстыруды "құрметсіздік науқаны" деп сипаттады; Симаның Боны қолдайтын микроблогтары цензураланды. "Глобал таймс" газеті де қолдау білдіретін редакциялық мақала жариялады. Либералды БАҚ Боның "жеке тұлғаға негізделген билік" стилін қауіпті және регрессивті деп бағалап, жағымды пікір білдірді. Оңшыл сарапшылар Боның құлдырауы Қытайдың болашақ дамуына "дұрыс бағыт" берді және Коммунистік партия ішіндегі қайшылықтарды ашты деп мәлімдеді. 15 наурызға дейін өткен апталарда партия басшылары Боның ісін қарастырды. Ресми мәліметтердің жоқтығынан микроблогтар төңкеріс туралы қауесеттерді қоса, көптеген болжамдарды таратты. Жауап ретінде билік газеттер мен веб-сайттарға тек ресми хабарламаларды ғана жариялауды бұйырды және "қауесет тарату" айыбымен алты адамды қамауға алды. Боның құлдырауы оның одақтасы Чжоу Юнканға да әсер етті, ол Қытайдың қауіпсіздік органдарына операциялық бақылауын жойды және 18-ші партия съезінде өзінің орнын кім басатынына ықпал ету құқығынан айырылды.

Сот

2013 жылдың шілдесінде қытай прокуратурасы Боны пара алу, билікті теріс пайдалану және жемқорлықпен айыптады, осылайша оның сот процесіне жол ашылды. Сот процесіне дейін Боның белгілі солшыл жақтасы Сонг Янбьяо сотқа қарсы наразылық білдіруге шақырғаннан кейін полицияға қамауға алынды. Бұл үкім Қытай тарихындағы коммунистік үкімет тұсындағы ең даулы саяси оқиғаның соңына сызық салды. Сот процесіне бірнеше күн қалғанда, Қытай сот-медициналық қауымдастығының және Жоғарғы соттың прокурорлық зерттеу орталығының директорының орынбасары болған танымал сот-медициналық сарапшы Ван Сюэмей лауазымынан кетті. Ван Боның әйелі Гу Кайлайдың ісінде пайдаланылған сот-медициналық сараптаманың дұрыстығына күмән келтірген болатын. Боның қорғауын жүргізген Пекиндегі DeHeng Law Offices заң фирмасы мемлекетпен тығыз саяси байланысы бар корпоративтік заң фирмасы еді. Wall Street Journal газеті заң фирмасының сот процесіндегі рөлі туралы жариялаған мақаласында, оның Бо, оның туыстары және прокурорлар арасында "сот процесі алдында барлық тараптарға қанағаттандыратын нәтижеге келуге" және "сот процесі жоспарланғандай өтуін қамтамасыз етуге" көмектесетін "аралықтас" рөлін атқарғанын жазды. Боға үш айып тағылды: пара алу, билікті теріс пайдалану және мемлекеттік мүлікті жымқыру. Прокурорлар Боның бизнесмендер Сюй Мин мен Тан Сяолинен 21,79 миллион юань (3,56 миллион АҚШ доллары) көлемінде пара алғанын мәлімдеді. Сотта Сюй Минг 2000 жылы Боның әйелі Гу Кайлайға Францияның Ницца қаласындағы Фонтейн Сент-Жорж вилласын сатып алу үшін 3,23 миллион доллар бергенін, сондай-ақ олардың ұлы Бо Гуагуаның саяхат және кредиттік карталарына төлегенін айтты. Бо Силай Сюйді тексеру кезінде көптеген төлемдер туралы білмейтінін жоққа шығарды. Бо мен оның бұрынғы орынбасары Ван Лицзюнь арасындағы қарым-қатынастың шиеленіскен сәттерімен өткен Боның соты 2013 жылдың 26 тамызында аяқталды. Сот барысында Бо тергеу кезінде берген жақсылықтарынан бас тартып, өзіне тағылған барлық айыпты жоққа шығарды. 22 қыркүйекте сот оны барлық айыптар бойынша, соның ішінде пара алу және билікті теріс пайдалану бойынша кінәлі деп таныды, барлық жеке мүлкін тәркіледі және өмір бойына бас бостандығынан айырды. Соттан кейін, 6 қарашада азаматтық белсенді Ван Чжэн коммунистік партияның билігін қолдайтын, бірақ конституцияны сақтамағаны үшін сынға алатын Чжи Сянь партиясын құрды. Бо Силай партияның "өмір бойына төрағасы" болып сайланды. Пекин қалалық азаматтық істер бюросы 2013 жылдың 2 желтоқсанында Чжи Сянь партиясын тыйым салды, ал Ван Чжэн 2017 жылы ұсталды. Қытай Бо үшін делдалдар арқылы сатып алынған Канн қаласындағы 6,95 миллион еуролық вилланы тәркілеуге тырысуда.

In July 2013, Chinese prosecution authorities charged Bo with bribery, abuse of power and corruption, paving the way for his trial. In the build up to the trial, Song Yangbiao, a prominent leftist supporter of Bo was detained by police after he urged people to protest against the trial. The verdict and sentence brought to close one of the most lurid political scandals in the history of China under Communist rule. A few days before the trial, Wang Xuemei, a prominent forensic scientist who was vice director of the Chinese Forensic Medicine Association and of the Supreme Court's Prosecutorial Research Center, resigned from her positions. Wang had publicly questioned the forensic evidence used in the trial of Bo's wife Gu Kailai. Defense counsel for Bo was Beijing based DeHeng Law Offices, a corporate law firm with deep political connections to the state. The Wall Street Journal article on the law firm's role in the trial described it as acting as an "intermediary" that facilitated between Bo, his relatives and prosecutors the negotiation of "an outcome acceptable to all sides in the run up to the trial—and to help ensure that the trial itself goes according to plan". Bo faced three charges: bribery, abuse of power, and embezzlement. The prosecutors alleged that Bo received the equivalent of some 21.79 million yuan (US$3.56 million) in bribes from businessmen Xu Ming and Tang Xiaolin. At the trial Xu Ming testified that he gave Bo's wife Gu Kailai $3.23 million in 2000 to buy the villa Fontaine St Georges in Nice, France, and that he paid for their son Bo Guagua's travel and credit card bills. Bo Xilai cross examined Xu and denied knowledge of many of the payments. Bo's trial, which featured a testy exchange between Bo and his former lieutenant Wang Lijun, concluded on 26 August 2013. During the trial, Bo recanted a series of confessions he had made during the investigation, denying all charges against him. On 22 September, the court found him guilty on all counts, including accepting bribes and abuses of power, stripped him of all his personal assets, and sentenced him to life imprisonment. Not long after the trial, on 6 November, citizen activist Wang Zheng established the Zhi Xian Party, which supports Communist Party rule but criticizes it failing to uphold the constitution. Bo Xilai was elected the party's "Chairman for life". Beijing Municipal Civil Affairs Bureau banned Zhi Xian Party on December 2, 2013 and Wang Zheng was later arrested by the authority in 2017. Chinese attempts to confiscate a €6.95 million villa in Cannes, bought and held for Bo through intermediaries, are ongoing.

Кейінгі оқиғалар мен эпилог

Бо түрмеге қамалғаннан кейін Ван Лицзюнь оқиғасының нәтижесінде туған оқиғалардың салдары Қытайдың саяси ландшафтында әрі қарай сезіліп тұрды. Си Цзиньпиннің билікке келуі маңызды саяси өзгерістерге және елеулі салдарларға әкелді. Боның бұрынғы қолдаушысы Чжоу Юнкан 2012 жылы зейнеткерлікке шықты, бірақ 2013 жылы Си Цзиньпиннің сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресіне ілікті, тергеу үшін ұсталды және ақырында өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Сонымен қатар, Чжоу өзінің орнын басатын адамды таңдау мүмкіндігіне ие болмады, бұл Бо Силай ісіне қатысқандығымен байланысты болуы мүмкін. Чжоу басқарған Орталық саяси және құқықтық жұмыс комиссиясының төрағасы 18-ші партия съезінен кейін Политбюроның тұрақты комитетіне енбеді, себебі аталған органның мүшелерінің саны тоғыздан жетіге дейін азайтылды. 18-ші партия съезінен кейін жүргізілген сыбайлас жемқорлыққа қарсы науқан, Қытайдың коммунистік үкімет тұсындағы ең ірі науқан болды. 2014 жылға қарай, Бо Қытайдан тыс кейбір БАҚ-тарда "Жаңа Төрттік" деп аталатын, Жоу Юнкан, Сюй Кайхоу және Линг Джихуа сияқты қараланған шенеуніктерден құралған топтың бір бөлігі ретінде көрсетілді. Боның басты идеологиялық қарсыласы, Гуандун провинциясының бұрынғы партия хатшысы Ван Янг 2013 жылы вице-премьер болып тағайындалды және 2017 жылы партияның жоғары басшылық кеңесі – Политбюроның тұрақты комитетіне қосылды. Боның ең жоғары деңгейдегі сыншысы саналған Вэнь Цзябао, оның отбасының зор байлығы туралы "Нью-Йорк Таймс" газетінде жарияланған мақаладан кейін көпшілік алдында ұятқа қалды, ал мақаланың жарық көрген уақыты Боның қызметтен алынуымен сәйкес келді. Боның одақтасы ретінде танылған Чунцин қаласының мэрі Хуан Цифан 2016 жылы отставкаға кеткенге дейін Чунцин қаласының мэрі лауазымында қызмет етті. Ван Лицзюнь дезертирлік, сыбайлас жемқорлық және билікті теріс пайдаланғаны үшін он бес жылға бас бостандығынан айырылды.

Саяси бағыт-бағдар және қатысы

Бо Силай өзінің мансабы барысында бұрынғы Коммунистік партия басшысы Цзян Цзэминьнің айтарлықтай қолдауын алды. Осы себепті ол Цзянның фракциясымен байланысты, оны кейде "элиталар" деп атайды, бұл фракция еркін сауданы, жағалау аймақтарындағы экономикалық дамуды және экспортқа бағытталған өсімді басымдыққа қоятын модельді қолдайды. Бұл коалицияның құрамына негізінен "князьдер" (жоғары лауазымды бұрынғы партия басшыларының балалары), кәсіпкерлер, жағалау қалаларының басшылары және бұрынғы "Шанхай тобының" мүшелері кіреді. Ал Ху Цзиньтао мен Вэнь Цзябаоның "халықшыл" коалициясы теңдестірілген экономикалық дамуды және Қытайдың әлеуметтік қорғау жүйесін жақсартуды жақтады. Халықшыл топқа ауылдық басшылар, социалистік зиялылар және Коммунистік жастар лигасымен байланысы арқылы танымал болған бірнеше жетекшілер кірді. Бо технология, капитал және бизнес мүмкіндіктерін іздеумен қатар, жұмысшы табы мен мұқтаж топтарға көмектесу үшін көптеген мемлекеттік бағдарламаларды бастады. Ол сондай-ақ "қызыл мәдениетті" насихаттауға тырысты және Мао дәуіріндегі ұрандар мен әндерді қайта жаңғыртуды бұйырды, бұл консервативті солшылдар үшін романтикалық, бірақ Қытай саясатының либералды оңшылдары үшін ауыртпалық тудырды. Боның Чунциндегі саясаты оны неомаоистер мен солшылдардың арасында белгілі бір тұлғаға айналдырды. Боның саясаты оны либералды және реформаға бағытталған фракцияға, әсіресе премьер-министр Вэнь Цзябао мен Гуандун партия комитетінің хатшысы Ван Янға қарсы қойды, олар құқықтық тәртіпті күшейтуді және саяси реформаны жалғастыруды жақтады. Байқаушылар үшін Бо мен Ванның болашақ даму бағыты туралы ауызша пікір алмасуы Қытай саясатының солшыл және реформаторлар лагерлеріне қарай өршуін көрсетті.

Отбасы

Боның алғашқы әйелі Ли Данью, Пекин партиясының бұрынғы бірінші хатшысы Ли Сюэфэннің қызы болды. Олар 1976 жылдың қыркүйегінде үйленді және келесі жылы "Брендан" Ли Ванчжи есімді ұлдары дүниеге келді. Ұлы 2001 жылы Колумбия университетін бітірді. Ли Данью 1984 жылы Бо Силайдан ажырасқаннан кейін ұлының тегін Ли деп өзгертуге келісті. 2014 жылы Ли жеке блогында әкесі түрмеде жақсы жатқанын және қажет болған жағдайда оған медициналық көмек көрсетілетінін жариялады. Ли: «Егер заң рұқсат етсе, өмір қысқа, оны көбірек көргім келеді. Енді ойлап қарасам, 2007 жылдан бері оны тек қаназада, сот залында немесе түрмеде ғана көрдім». Бо 1986 жылы екінші әйелі Гу Кайлайға үйленді. Гу белгілі заңгер және Пекиндегі «Кайлай» заң фирмасын құрған адам. Ол ұлттық дау-дамаздар кезінде қиын балалықты еңсеріп, әйгілі заңгер және саясаткердің әйелі болған. Гудың әкесі Гу Цзиньшен – коммунист революционер, ал анасы Фан Чэнсю – Сун әулетінің танымал канцлері және ақын Фан Чжуньянның ұрпағы. Бо Силай отбасының абыройын әйелі мен оның заң фирмасының мүддесі үшін пайдаланғаны және бұқаралық ақпарат құралдарының назарына түсуге тырысқаны үшін партиядағылардың сынына іштелді. Цзян Вейпин Бо Далянь қаласының мэрі болған кезде Гудың Боның «қақпашысы» қызметін атқарғанын, оған қол жеткізуге тырысқан жылжымайтын мүлік дамытушылары мен үкіметтік тағайындау іздеген партия шенеуніктерінен сыйлықтар мен пара алғанын мәлімдеді. Бо мен Гудың Бо Куанги есімді ұлы бар, ол көбінесе Бо Гуагуа деп танылады. Ол Ұлыбританиядағы Харроу мектебінде оқыды, кейін Оксфордтың Баллиол колледжіне түсіп, 2006 жылы философия, саясат және экономика мамандығын оқуға кірісті. Гуагуа кейін Гарвард Кеннеди мектебінде мемлекеттік басқару мамандығын оқыды. Бо Гуагуаның жоғары мәртебелі және сәнді өмір салты, соның ішінде қымбат көліктер мен жиі өткізілетін қоғамдық шаралар, қытай тіліндегі БАҚ үшін сенсациялық материалға айналды. Гуагуа да, оның әкесі де Гуагуаның көбінесе «плейбой-принц» ретінде бейнеленгені туралы айыптауларды бірнеше рет жоққа шығарды, Гуагуаның қарапайым жәрдемақымен күн көріп, көзқарасын кеңейту үшін ғана қоғамдық шараларға қатысқанын мәлімдеді. Maclean's журналы Боның отбасылық байланысы бар Хейвудтың Гуагуаның Харроуға қабылдануына көмектескенін, Бомен қарым-қатынас орнатқаннан кейін көп ұзамай осыны істегенін хабарлады. Бо Силайдың үлкен ағасы Бо Сиён Гонконгта тіркелген Everbright International компаниясының вице-президенті және атқарушы директоры, бірақ ол Ли Сюэминг деген псевдониммен тіркелген. Компания Ли Сюэминг пен Бо Сиённың бір адам екенін растаудан бас тартты.

Bo's first wife was Li Danyu, the daughter of former Beijing Party First Secretary Li Xuefeng. They wed in September 1976 and had a son, "Brendan" Li Wangzhi , the following year. Their son graduated from Columbia University in 2001. Li Danyu insisted that her son change his surname to Li following her divorce from Bo Xilai in 1984. In 2014, Li released a statement on his microblog feed revealing that his father was doing well in prison and that medical treatment is available to him should he need it. Li wrote, "life is short if the law allows, I would like to see him more. Come to think of it, the only times I've seen him [since 2007] was at funerals, in the courtroom, or in prison." Bo married his second wife, Gu Kailai, in 1986. Gu was a prominent lawyer and founder of the Kailai law firm in Beijing. She was said to have overcome a trying childhood during nationwide strife and worked her way to become a well regarded lawyer and prominent politician's wife. Gu's father, Gu Jingsheng, was a Communist revolutionary. Her mother, Fan Chengxiu, is a descendant of the renowned Song dynasty chancellor and poet Fan Zhongyan. Bo Xilai drew criticism from others in the party for his high profile courting of media attention and using his family pedigree to further the interests of his wife and her law firm. Jiang Weiping claimed that Gu served as Bo's "gatekeeper" when Bo was the mayor of Dalian, regularly accepting gifts and bribes from property developers seeking access to him, and from party officials seeking government appointments. Bo and Gu have one son, Bo Kuangyi, who is better known as Bo Guagua. He attended Harrow School in the United Kingdom, and was later admitted to Balliol College, Oxford, where in 2006 he started studying for a degree in Philosophy, Politics and Economics. Guagua then went on to study public administration at Harvard Kennedy School. Bo Guagua's high profile and privileged lifestyle, including luxury cars and frequent social events, has provided tabloid fodder for Chinese language media. Both Guagua and his father had repeatedly denied allegations that Guagua was the 'playboy prince' that he was often portrayed, claiming that Guagua got by on a modest allowance and attended social events to only to "broaden his horizons." Maclean's reported that Bo's family associate Heywood pulled strings to have Guagua accepted into Harrow, shortly after becoming involved with Bo. Bo Xiyong, Bo Xilai's eldest brother, is a vice chairman and executive director of Hong Kong listed Everbright International, but he was purportedly listed under a pseudonym, Li Xueming. The company declined to confirm if Li Xueming and Bo Xiyong are one and the same.

Танымал мәдениет

2019 жылғы "Кір жуатын орын" фильмінде Бо рөлін актер Джесси Ванг сомдады.