Кіріспе

Эль Хатильо муниципалитеті (lang es) – Венесуэланың Миранда штатының әкімшілік бөлінісі; Барута, Чакао, Либертадор және Сукремен бірге, ол Венесуэланың астанасы Каракастың бес муниципалитетінің бірі. Ол Каракастың оңтүстік-шығыс аймағында және Миранда штатының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Муниципалдық үкіметтің орталығы – 1784 жылы Дон Балтасар де Леон құрған Эль-Хатильо қаласы, ол аймақтың дамуына зор үлес қосты. Қала испан отарлау дәуірінде пайда болғанмен, муниципалитет 1991 жылға дейін құрылмады. 2000 жылы – Венесуэлада жаңа конституция қабылданып, күшке енген жылдан кейін – муниципалитет функцияларының бір бөлігі Alcaldía Mayor деп аталатын біріктірілген әкімшілікке берілді, ол Каракастың тағы төрт муниципалитетіне де белгілі бір билікке ие. Эль-Хатильоде колониалдық архитектураның үлгілері сақталған, оның ішінде 18 ғасырда салынған шіркеу және бірегей румын православие шіркеуі бар. Муниципалитет бай көркемдік мәдениетке ие, жыл сайын кем дегенде екі маңызды музыкалық фестиваль өткізіледі және Эль-Хатильоның мәдени мұрасын көрсететін көптеген мерекелік шаралар ұйымдастырылады. Мәдениеті, қолайлы температурасы, ауылдық ландшафты және гастрономиясы Эль-Хатильоны қалаға келген қонақтар үшін тартымды орынға айналдырды, сонымен қатар тұруға ыңғайлы жайға айналдырды. Муниципалитет кірісінің бір бөлігін туризмден алады, оны үкімет қолдап дамытуда. Сауда аймақтары қарқынды өсіп жатқанмен, ауыл шаруашылығы Эль-Хатильоның оңтүстік бөлігіндегі ауылдық экономиканың негізін құрастыруда. Бизнес секторы көбінесе дамымаған, бұл муниципалитетке және одан тысқары жұмыс күшінің көп қозғалысына себеп болады – бұл мәселе Эль-Хатильоның көлік инфрақұрылымын тығырыздырды.

Тарих

XVI ғасырда, испандықтар аймақты отарлауды бастаған кезде, Эль-Хатильода Маричестер тайпасы тұрған. Олар Калинала (Карибтерге) жақын болуы мүмкін жергілікті халық еді. Тайпа басшысы – Касик Таманако, испан отарлауына қарсы тұрғанымен белгілі болған. Отарлау дамыған сайын жергілікті тұрғындар қаза болды; Каракастың негізін қалаушы Диего де Лосаданың бұйрығымен Таманако да өлтірілді. Испанияның Кадис қаласынан Эль-Хатильоға келген адам, Испанияның Ла Каррака қаласында түрме жазасын өтеген, өйткені ол (әкесімен бірге) Испания мен Венесуэла арасындағы эксклюзивті сауданы ұстап тұруды міндеттеген Гипускоана компаниясының монополиялық ережелеріне қарсы шыққан. Дон Балтасар Эль-Хатильо қаласын құрды және оның алғашқы дамуына зор үлес қосты. Дон Балтасар Эль-Хатильоны күшті, біртұтас және тәуелсіз қауымдастыққа айналдыруға ұмтылды, мақсаты – Эль-Хатильо тәуелді болған Барутадан бөлек, дербес приход ретінде орнату еді. Ол 1784 жылдың 12 маусымында губернатор мен епископ Эль-Хатильоны автономды деп жариялауға келіскенде, Дон Балтасардың басшылығымен және Канар аралдарынан келген 180 отбасының куәгерлігінде орындалды; осы күн Эль-Хатильо қаласының құрылған күні ретінде қабылданады. Сол жылы Дон Балтасар мен оның жекжаттысы қалаға жерлерін сыйға тартты, ал инженер қала құрылысына көмектесті, оған түйіршіктік көшелер мен приход шіркеуі кірді. 1803 жылы 79 жасында Дон Балтасар күтпеген жерден аттан құлап қайтыс болды. 1809 жылы жер иесі және подполковник Мануэль Эскалона Эль-Хатильоны Каракастың тағы бір маңындағы Петареден бөліп, оны сол кездегі әкімшілік бөлініс түрі болған Тениентаго де Хустисия деп атады. 1810 жылдың 19 сәуірінде Эскалона қала тұрғындарын Симон Боливардың тәуелсіздік қозғалысына қосылды, ол муниципалитет тарихындағы маңызды тұлғаның бірі болды. Дон Балтасардың әйелі Ана Франсиска Перес Гарсия Эль-Хатильодағы беделді әйел болды, ол қауымдастықтағы балаларға, қарттарға және ауру адамдарға қамқорлық жасады. Ол 1812 жылғы жер сілкінісінен кейін Петареде аурухана салуға үлкен қаржы жұмсады; бұл аурухана қазір Перес де Леон де Петаре ауруханасы деп аталады. Ла Лагунита содан бері Эль-Хатильоның бай ауданына айналды. Эль-Хатильо 1809 жылдан бері Петареден тәуелсіз болғанымен, кейіннен Петаре орналасқан Сукре муниципалитетінің құрамына кірді. 1991 жылдың 19 қарашасында Миранданың Заңнамалық ассамблеясы Эль-Хатильоға толық автономия берді, оны тәуелсіз муниципалитетке айналдырды; бұл шешім 1992 жылдың 17 қаңтарында Gaceta Oficial-де жарияланды. 1993 жылы Мерседес Эрнандес де Сильва Эль-Хатильоның тұңғыш мэрі болып сайланды.

География

Эль-Хатильо муниципалитеті Каракас қаласының оңтүстік-шығыс аймағында және Миранда штатының солтүстік-батыс бұрышында орналасқан; ол штаттың 21 муниципалитетінің бірі. Эль-Хатильо сонымен қатар Алькальдия Майордың құзырында, ол Миранда штатының үш іргелес муниципалитетіне және Капитал округінің Либертадор муниципалитетіне билік етеді. Осы бес муниципалитет Каракас қаласын құрайды. Эль-Хатильоның жер көлемі – елордадағы үшінші ірі муниципалитет. Муниципалитеттің табиғи оңтүстік шекарасы – шығыстан батысқа қарай созылатын Тургуа жотасы, ол Эль-Хатильоны Барута және Паз Кастильо муниципалитеттерінен бөліп тұрады. Тургуамен қатар солтүстікте Сабанета жотасы орналасқан; Препо өзені екі жотаның арасымен ағып өтеді. Сабанетаның солтүстігінде Препо өзені Тусмаре өзеніне құяды, ол Гуаир өзенінде аяқталады. Ла-Гуайрита өзені Эль-Хатильоның солтүстік-шығысында Гуаир өзеніне құяды. Гуаир өзені муниципалитеттің шығыс шекарасы болып табылады, ол Эль-Хатильоның оңтүстік-шығыс секторындағы Сукре және Паз Кастильо муниципалитеттерінен бөліп тұрады. Ла-Гуайрита Эль-Хатильо мен Барута және Сукре муниципалитеттері арасындағы солтүстік шекара болып табылады. Барутаны батысқа қарай шектейтін муниципалитет шекарасы Эль-Волкан, Паригуан, Ла-Мата және басқа да шыңдар арқылы өтеді, олар Эль-Хатильоның оңтүстік-шығысында Тургуа жотасымен қосылады. Су көздеріне жақын орналасқан Эль-Хатильоның көп бөлігіндегі өсімдіктер – қалың орман, ол жер бетінің шамамен 30% -ын құрайды. Бұталар сияқты кішкентай өсімдіктер 9% -ды, ал шөптер осыған ұқсас пайызды құрайды. 1972 жылы Эль-Хатильо ормандары Каракас қаласының метрополиялық аймағының қорғалатын аймағы деп жарияланды. 16 ғасырда, жергілікті маричестерді зерттеушілер өлтірді; 2001 жылы Эль-Хатильо тұрғындарының 86% -ы Венесуэлада туған; Венесуэлада тумаған ең ірі топ – Колумбиядан, халықтың 4,2% -ы, одан кейін Испания 2,0% -мен, Италия 1,0% -мен, АҚШ 1,0% -мен және Португалия 0,8% -мен. 2001 жылғы Ұлттық Статистика Институтының санағында Эль-Хатильо муниципалитетінде 54 225 тұрғын тіркелді, бірақ демографиялық көрсеткіштер халық санының жылдам өсіп келе жатқанын көрсетеді. Халықтың демографиялық өсуімен Эль-Хатильо халқы енді кез келген этникалық топқа ғана тән емес. 2001 жылы Эль-Хатильода 997 бала дүниеге келді, бұл 1000 адамға шаққанда 18,4 бала тууды білдіреді. Сол жылы өлім-жітім көрсеткіші мың адамға шаққанда 2,9 адамды құрады. 2001 жылғы мәліметтер бойынша, орташа есеппен 21,3 жыл өмір сүру мүмкіндігі жоғалды. 1999 жылғы мәліметтерге сәйкес, өлімнің басты себебі – қатерлі ісік, содан кейін жүрек аурулары және кісі өлтіру. 2001 жылы жұмыссыздық деңгейі 6,1% -ды құрады, бұл Миранда штатындағы жиырма бір муниципалитет арасында төртінші орында тұрды. 2001 жылы Эль-Хатильода 18 878 үй болды, оның 13 545-і тұрып жатқан; қалғандары бос, кейде пайдаланылатын, салынып жатқан немесе сатылатын. Әр шаңырақта орташа есеппен төрт адам тұрады. Әл-ауқат жағынан халықтың 74,7% -ы кедейлік шегінен жоғары, 21,5% -ы кедей, ал 3,8% -ы өте кедей. 2001 жылғы санаққа сәйкес, муниципалитеттегі әрбір шаңырақтың айлық орташа табысы 1 316 906 венесуэлалық боливар (1 316 906 боливар фуэрте) құрады, бұл сол кездегі 1 832 АҚШ долларына тең немесе жылына 21 984 АҚШ доллары.

Көршіліктер

Эль Хатильоның маңындағы аудандар үшін нақты шекаралар болмаса да, үкіметтік веб-сайт муниципалитетті қалалық және ауылдық деп бөледі. Муниципалитеттің солтүстік аймағында шоғырланған қалалық аудандар: Эль Хатильо қаласы, Эль Кальварио, Ла Лагунита, Альто Хатильо, Ла Бойера, Лас Мариас, Орипото, Лос Помелос, Лос Наранхос, Лос Джераниос, Ла Кабанья, Серро-Верде, Льяно-Верде, Колинас, Виста-Эль-Валле, Лос-Оливос және Эль-Сигарал. Муниципалитеттің ауылдық жерлері оңтүстік Эль-Хатильода орналасқан; олар: Ла-Унион, Корралито, Тургуа, Ла-Хоядита, Сабанета, Ла-Мата, Кайкагуана және Алтос-де-Халькон. Осылайша, даму күндізгі туризмге бағытталған. Қаланың орталық алаңы – Пласа Боливар – және оның айналасы жақсы күтіліп келеді, ал муниципалдық үкімет қаланың отаршылдық сәулетімен танысу үшін тар көшелер бойынша автобус сапарларын ұсынады. Муниципалитетте кем дегенде үш мәдени орталық бар, олар туристер мен тұрғындарды музыка фестивальдері мен өнер көрмелеріне тартады. Халық санының өсуін қамтамасыз ету үшін муниципалитетте көптеген сауда орталықтары салынды. Ла Лагунита, Лос Наранхос және Эль Хатильо қаласы сияқты аудандарда қазір көп қабатты кинотеатрлары бар ірі сауда орталықтары бар. 1980 жылдан бастап Эль Хатильо қаласындағы ескі үйлер отарлық сәулеті сақталған дүкендер мен мейрамханаларға айналдырылды. Эль Хатильодағы жұмыспен қамту мүмкіндіктері шектеулі; муниципалитеттегі бизнес тек коммерциялық бағытпен жүреді, ал экономика басқа бағыттарда кеңейген жоқ. Кеңселер кеңістігінің жетіспеушілігі кең ауқымды кеңсе құрылысына арналған жердің жетіспеушілігінен туындады, бұл аймақта үлкен кеңселер немесе бизнесті орналастыруды қымбат етеді. Кеңселерде немесе ірі кәсіпорындарда жұмыс іздейтіндер Эль-Хатильодан тыс жерлерге назар аударуы керек, бұл Эль-Хатильоға, одан және оған дейінгі жоғары көлік қозғалысына ықпал етеді. 2014 жылға дейін Эль Хатильо қаласында бес әкім болған. Мерседес Эрнандес де Сильва 1993 жылдан 1996 жылға дейін қызмет еткен муниципалитеттің алғашқы әкімі болды. Оның орнын Флора Арангуен 1996 жылдан 2000 жылға дейін басқарды. Сол жылы Альфредо Каталан қала әкімі болып сайланды және 2004 жылы қайта сайланды. 2008 жылдың 23 қарашасында Мириам До Нассименто қала әкімі болып сайланды. Сонымен қатар, 2007 жылы кеңесші Сальвадор Пиррон төрағалық еткен Заңнамалық комиссия бар. Комиссияның міндеті - жаңа заңдар мен жарлықтар шығару сияқты заңдық мәселелер бойынша муниципалитетке көмек көрсету. 2000 жылы 8 наурызда Венесуэлада жаңа конституция енгізілгеннен кейін, Каракастың Метрополитен округінің құрылуы және Эль-Хатильо муниципалитеті өкілеттіктерінің бір бөлігі Алкальдия Майорына берілуі туралы қаулы қабылданды, ол сонымен қатар Барута, Либертадор, Сукре және Чакао муниципалитеттерін басқаратын болады. Чавес өзінің реформалау жоспарларын 2007 жылдың қаңтар айында президент болып сайлану кезінде атап өтті, ол "коммуналдық қалалар" деп аталатын жаңа бөліністі ұсынды, онда әкімдер мен муниципалитеттер коммуналдық билікпен алмастырылатын болады.

Қылмыс

Каракстың басқа муниципалитеттерімен салыстырғанда, Эль Хатильо аймақтағы ең төмен қылмыс деңгейіне ие. 2003 жылғы мәліметтерге сәйкес, Каракастың бес муниципалитетінде 53 555 қылмыс тіркелген, бірақ оның тек 418-і (шамамен 0,78%) Эль Хатильо аумағында болған. Эль Хатильоның халқы басқа муниципалитеттерге қарағанда едәуір аз; 2001 жылғы халық санағы деректерімен 2003 жылғы қылмыс статистикасын салыстырғанда, Эль Хатильода әр мың тұрғынға 7,7 қылмыс тіркелсе, бес Каракас муниципалитетінің орташа көрсеткіші әр мың тұрғынға 19,4 құрады. Эль Хатильодағы басты полиция күші – муниципалдық полиция, оны кейде Poli Hatillo деп те атайды. Метрополитен полициясы және Миранда штатының полициясы сияқты басқа да полиция күштері муниципалитет аумағында жұмыс істей алады.

Білім

Муниципалитетте бір жоғары білім беру мекемесі бар – Ньюэва Эспарта университеті, Лос-Наранхоста орналасқан 30 000 шаршы метрлік (323 000 шаршы фут) оқу орны. Ньюэва Эспарта мектебі 1954 жылы негісталған, бірақ жеке университет 1989 жылға дейін салынбады. 2001 жылғы халық санағы 2000–2001 оқу жылында 8 525 студенттің оқығанын көрсетті; оқу жылының соңында 8 149 студент емтиханды сәтті тапсырды.

Мәдениет

Эль Хатильо мәдениетіндегі ең маңызды бейне – Санта Розалия де Палермо. Эль Хатильо қаласының орталық бөлігіндегі алаңға жақын орналасқан шіркеу осы әулиенің құрметіне аталған, ал муниципалитеттегі жалғыз приход та оның атын иеленеді. Қоғам көбінесе католик дінін ұстанады; жергілікті дүкендерде көптеген діни қолөнер бұйымдары сатылады, сондай-ақ муниципалитетте Санта-Роза-де-Лима семинариясы, бұрынғы Сан-Хосе семинариясы орналасқан. Бірнеше жыл өткен соң, Эль Хатильоның негізін қалаушысы да Санта Розалия оны жұқпалы аурудан сақтады деп сенді. Венесуэладағы Гипускоана жанжалы кезінде Балтасардың әкесі Хуан Франсиско де Леон және оның ұлдары Кадисте тұтқынға алынды. Хуан Франсиско шешек ауруынан көз жұмды, бірақ Дон Балтасар түрмедегі жылдарын аяқтағаннан кейін Эль Хатильоға көшті. Балтасар Санта Розалия де Палермоның мирасын Эль Хатильоға әкелді, өйткені ол оның Кадисте әкесінің қайтыс болуына себеп болған обадан қорғағанына сенді.

Өңірлік мерекелер

Эль-Хатильода Рождество, Жаңа жыл, карнавал және Пасха мерекелеріне қоса, елдің басқа аймақтарында тойланатын мерекелерден өзге, өзіне тән бірнеше мерекелер бар. Эль-Хатильо 1766 жылы құрылғаннан бері, қыркүйек айында Санта Розалия де Палермоға арналған апталық фестиваль (испанша: Fiestas Patronales en honor a Santa Rosalía de Palermo) өткізіледі, онда шерулер, католиктердің қасиетті құлшылықтары мен дәстүрлі ойындар ұйымдастырылады, ал фестиваль әдеттегідей шарларды ұшыру және фейерверкпен аяқталады. Ұлы бейсенбі күні айқышқа мінген Иса Мәсіхтің суреті гүлдермен безендіріліп, Эль-Хатильоның Боливар алаңының төңірегімен процессиямен жүріп өтеді. 1938 жылдан бері карнавал Эль-Хатильода билер, шерулер және Боливар алаңында карнавал королевасын сайлаумен атап өтіледі. Эль-Хатильоның құрылуы 12 маусымда дәстүрлі ойындар, қасиетті құлшылық және шарлар сияқты ұйымдастырылған іс-шаралармен еске алынады. ХХ ғасырдың басынан бері әр мамыр айында діни және шаруашылық маңызы бар дәстүр сақталып келеді. Мамыр айының үшінші жексенбісі – Дама Антанона фестивалі, онда тұрғындар Эль-Хатильоның әйелдеріне құрмет көрсетіп, дәстүрлі тағамдар мен сыйлықтар ұсынады. 1999 жылдан бері Эль-Хатильо джаз фестивалі елдік және шетелдік джаз орындаушыларын тыңдау үшін муниципалитетке келушілерді қызықтырады. Эль-Хатильоның өнер мәдениеті қолмен жасалған өнімдерге бай. Саз қыш бұйымдары туристер үшін таныс сувенир болып табылады, ал муниципалитетте керамика және саз қыш өнімдерімен айналысатын көптеген шеберлер бар. Turgua Group – 1992 жылы әлемдік деңгейде танымал саз қыш құмырашы Гиллермо Куэлар құрған, шамамен жиырма саз қыш құмырашы және теміршіден тұратын суретшілер тобы. Топ жылына екі рет көрме ұйымдастырады, ол саз қыш экспозициясынан зергерлік бұйымдар, фотосурет, ағаш өңдеу, сурет салу және тоқыма өнеріне дейін кеңейді. 2005 жылдың мамыр айында жергілікті билік жапон елшілігімен бірлесіп Жапон мәдениеті апталығын ұйымдастырды, онда Көркемдік орталықта бонсай, оригами, кимоно, жекпе-жек өнері, аниме және жапон мәдениетінің басқа да түрлері көрсетілді. Шара аясында осы жапон өнерін үйренуге арналған тегін семинарлар ұйымдастырылды. Муниципалитетте мәдениетті насихаттауды жалғастыру мақсатында 2005 жылдың қазан айында балалар, әуесқой және кәсіби фотографтар арасында III Салон де Фотография Эль Хатильо фотосурет конкурсы өткізілді.

Ас мәзірі

Эль Хатильодағы тағам индустриясы муниципалитеттің коммерциялық дамуымен бірге өсті. 2006 жылдың қыркүйек айында «Estampas» апталық венесуэлалық журналында жарияланған мақалада Эль Хатильоның аспаздық өнері сипатталды, онда Эль Хатильоның әдеттегі венесуэлалық дастарқанын және жаңа гастрономиялық жетістіктерін ұсынатыны айтылды. Телевизиялық шеф-аспаз Юрайма Бланко Эль Хатильода Аспаздық өнер галереясын ашты, онда келушілер түрлі тағамдардың қуанышын көре алады. Сондай-ақ, дәстүрлі качапа мейрамханалары мен кафелері, сонымен қатар шетелдік және ұлттық тағамдардың үйлесімінен жасалған басқа да мейрамханалар бар. «Estampas» журналының мәліметінше, «Маурисио» деп аталатын танымал жергілікті мейрамхана швейцариялық және француз тағамдарын Кариб теңізінің аспазымен үйлестіреді. Эль Хатильода сонымен қатар churros, нан және мұзқаймақ сияқты көптеген кондитерлік өнімдер де ұсынылады.

Спорт

Лагунита ауылдық клубы – муниципалитеттегі маңызды спорттық нысандардың бірі. Клуб теннис және жүзуге мүмкіндік береді, бірақ ол ең алдымен 1974 жылғы WGC әлем кубогінің өтетін орны болған гольф алаңымен танымал. Дик Уилсон жобалаған клуб 1959 жылы уақытша кеңсесімен құрылып, 1964 жылы ресми түрде ашылды. Лагунита ауылдық клубы Ла Лагунита ауданының дамуында маңызды рөл атқарды – бұл амбициялы қала құрылысы жобасы, нәтижесінде Каракастың ең бай аудандарының біріне айналды. Хипарион – Эль Хатильода орналасқан тағы бір клуб; Венесуэланың мәдени мұра тізімінде көрсетілгендей, 1930 жылдардағы бұл ат спорты нысаны бастапқыда ат саяхаттары үшін пайдаланылған, бірақ кейін жылқыларды оқыту және күту орталығына айналды. Hiparión клубы ат спортымен айналысу ісінде халықаралық деңгейде танымал. Ла Лагунитада Сан-Константино және Санта-Елена румын православие шіркеуі орналасқан. Бұл ғимарат – 16 ғасырға жататын архитектуралық туынды, Румыниядан әкелінген, толығымен емен және шырша ағашынан салынған, және 40 000-нан астам жеке орналастырылған және өрнектелген плиткалармен әсемделген. Әлемде осы типтегі қалған 15 шіркеудің бірі, және Румыниядан тыс жердегі екі шіркеудің бірі (екіншісі – Швейцарияда). Балаларға арналған Caicaguana ранчосында La Lagunita-да Expanzoo орналасқан, онда келушілер экзотикалық жануарларды көріп, оларға қол тигізе алады. Зообақ ерекше жұмыс орындары ұсынады; жұмысшылар аз қамтылған отбасылардан алынған, ал қызметкерлердің арасында психикалық денсаулығында мәселелері бар адамдар да бар. Baby Zoo – балалардың жануарлармен тікелей қарым-қатынасқа түсуіне мүмкіндік беретін тағы бір орын; келушілер жануарларды тамақтандырып, оларға қол тигізе алады, атқа міне алады және арнайы шаралар үшін орынды жалға ала алады. Дегенмен, 2006 жылдың қаңтарында Ла Лагунитаны Макаракуаймен байланыстыратын жаңа жол салынып жатыр, және оның 2010 жылы аяқталуы жоспарланған; мэр Каталанның сөзіне сәйкес, Эль Хатильо тұрғындарының 23%-ы ақыры осы көлік жолын пайдаланатын болады. Оның құны 2006 жылдың басында 19 572 000 АҚШ доллары деп бағаланған. Метро желісін кеңейту және Ла Лагунита мен Макаракуайды байланыстыратын жол сияқты жергілікті шешімдер Эль Хатильо маңындағы көлік кептелісін азайтуға көмектеседі, бірақ көлік мәселесі бүкіл Каракасқа әсер етеді. Күн сайын шамамен бір миллион көлік Каракас қаласынан өтеді, бұл көлік желісінің тоқырауына себеп болады. Автомобильдер Каракастың көшелері мен тас жолдарында орташа сағатына 15 км (9 миль) жылдамдықпен жүреді.