Кіріспе
Борнео аралындағы халықаралық жол – Pan Borneo Highway, сондай-ақ Trans Borneo Highway немесе Trans Kalimantan Highway деп те аталады. Бұл Борнео аралындағы Малайзияның екі штатын – Сабах пен Саравакты, Брунейді және Индонезиядағы Калимантан аймағын байланыстыратын жол желісі. Бұл жол Азиялық автомобиль жолдары желісінде AH150 ретінде, ал Саравакта – 1-федералдық бағыт ретінде нөмірленген. Сабахта маршруттар 1, 13 және 22 болып белгіленген. Автожол – екі үкімет арасындағы бірлескен жоба, ол 1963 жылы Малайзия құрылған кезде, яғни Малайя, Сабах, Саравак және Сингапурдан тұратын Малайзия құрылғаннан кейін басталды. Саравақта жол желісінің болмауы – құрылыстың басты себебі болды. Жобаның жалпы ұзындығы Малайзия бөлігі үшін шамамен , Бруней бөлігі үшін және Индонезия бөлігі үшін деп күтілуде. Индонезиядағы Pan Borneo Highway-дің бөліктері Trans Kalimantan Highway деп аталады. Батыс бағыты Понтианак қаласын Тебедумен байланыстырады.
The Pan Borneo Highway , also known as the Trans Borneo Highway or the Trans Kalimantan Highway , is a road network on Borneo Island connecting two Malaysian states, Sabah and Sarawak, with Brunei and the Kalimantan region in Indonesia. The highway is numbered AH150 in the Asian Highway Network and as Federal Route 1 in Sarawak. In Sabah, the route numbers given are 1, 13 and 22. The highway is a joint project between both governments which started as soon as the formation of Malaysia in 1963 which comprised Malaya, Sabah, Sarawak and Singapore. The lack of a road network system in Sarawak was the main factor of the construction. The length of the entire highway is expected to be about for the Malaysian section, for the Bruneian section and for the Indonesian section. The Indonesian sections of the Pan Borneo Highway is known as the Trans Kalimantan Highway. The western route connects the city of Pontianak to Tebedu.
Жолдың аясы
Пан Борнео тас жолы, Азия тас жолының AH150 маршруты Сабах, Саравак, Бруней және Калимантан жағалауларымен өтетін айналма тас жол болуы тиіс. Пан Борнео тас жолының Малайзия бөлігі Саравакта 1-ші федералды тас жол, ал Сабахта 1, 22 және 13-ші федералды тас жолдар деп белгіленген. 1949 жылы Солтүстік Борнеоның губернаторы асфальтталған 130 миль (209 км) жол, басқа металлданған 23 миль (37 км) жол, топырақ жолдардың 225 милі (362 км) және 578 миль (930 км) ат жолдары бар екенін хабарлады. 1963 жылы екі штат Малайзия Федерациясына қосылғаннан кейін Сабах және Саравакта қалааралық тас жол желісінің құрылысы қарқынды жүргізілді. Сабахта федералды қаржымен салынған алғашқы қалааралық тас жол жобасы – Малайзия федералды үкіметі мен Австралия үкіметі арасындағы бірлескен жоба ретінде Кота-Кинабалудан Сандаканға дейінгі 22-ші федералды тас жол. Сондай-ақ "Малайзия-Австралия жол жобасы" (MARP) деп аталған FT22 тас жолының құрылысы 1968 жылы басталды және 1982 жылы аяқталды, Телупид қаласы жоба штаб-пәтерінің негізгі орталығы болды. Осы уақытта, 1-ші федералды тас жолдың Кота-Кинабалу-Папар бөлігі 1964 жылы, ал 1970-ші жылдары аяқталған Кота-Кинабалу-Кудат бөлігі аяқталды. Темірқасықта, 1965 жылы "Бірінші магистраль" деп аталған Саравактағы алғашқы қалааралық магистраль құрылысы басталды. Саравактағы тас жол желісінің көп бөлігі 1960-1980 жылдар аралығында салынды. Алайда, сол кезде тас жол толығымен асфальтталған жоқ; тек 1995 жылы Алтыншы Малайзия жоспарының (RMK6) соңында ғана Саравактағы FT1 тас жолы толығымен асфальтталды. Бұл тас жолдар кейіннен Азия тас жолдары желісінің бір бөлігі ретінде тіркелді. Транс-Калимантан тас жолының (оңтүстік бағыты) құрылысы 2016 жылы Таян көпірінің ашылуымен аяқталды. Кейбір бөліктері екі қабатты тас жолдарға жаңартылғанымен, Пан Борнео тас жолы көптеген учаскелерінде нашар күйімен танымал болды. 2010 жылдың мәліметтері бойынша, Индонезияның Транс-Калимантан тас жолының бөлігі Азия тас жолдары желісінің III класындағы стандарттарынан төмен салынған (жолақтың ені: 3,0 м; жобалық жылдамдық шегі: 80 км/сағ). JKR R5 стандарты бойынша (жобалық жылдамдық шегі: 100 км/сағ; ең төменгі жолақтың ені: 3,5 м) жолдың барлық бөлігін жаңартуды зерттеу жұмыстары жүргізілді, оның құны 16 миллиард теңгеге бағаланды. Пан Борнео тас жолын екі қабатты тас жолға жаңарту жұмыстары Саравак бөлігі үшін 2023 жылға дейін, ал Сабах бөлігі үшін 2025 жылға дейін аяқталуы күтілуде, жалпы құны 27 миллиард теңгені құрайды.
Пан Борнео тас жолы Сабах
UEM, MMC және Warisan Tarang Construction Sdn Bhd бірлесіп, 2016 жылы UEM MMC Warisan Tarang JV Sdn Bhd бірлестігін (JV) құрып, Борнео магистральдық PDP (BHP) Sdn Bhd арқылы жобаны жүзеге асыру серіктесі (PDP) рөлін алды. Warisan Tarang BHP-ға ие. Жол Синдуминнен басталып, Серудоңда аяқталады. 2019 жылы UEM MMC Warisan Tarang JV Sdn Bhd компаниясы WARISAN Pakatan Harapan үкіметінің PDP рөлін тоқтату туралы шешімін қабылдағанын мәлімдеді. Осыдан кейін бірлескен кәсіпорын қызметін тоқтатты және жобаны аяқтау үшін басқа мердігерлерге тапсырды. Бұл Сабах Пан Борнео тас жолы жобасының 2020 жылдың қыркүйегіне дейін тоқтауына себеп болды. 2020 жылдың қазан айында GRS партиясы жеңіске жетіп, жаңа Сабах үкіметі құрылды. GRS партиясының басшылары Сабах Пан Борнео тас жолының қайтадан басталатынын және Пан Борнео жобалары аяқталғанша тоқталмайтынын хабарлады. 2023 жылдың қыркүйегінде Малайзия Королі, Ян ди Пертуан Агонг, Паханг сұлтаны Абдулла Борнео аралына (Кембара Борнео деп аталған саяхат) сапар жасады және қалған Пан Борнео тас жолы жобаларын тексерді. Сапар Тауау (Сабах) қаласынан Телок Мелано (Лунду, Саравак) қаласына дейін басталды. Корольдің Кембара Борнео сапары Пан Борнео тас жолында жүргізу сезімін бастан өткеру және Борнеоны жақыннан тану мақсатын көздейді.