Кіріспе
1972 жылғы британдық фильм. Роберт Альтманның «Images» фильмі – 1972 жылғы психологиялық қорқыныш фильмі, режиссері және сценарий авторы Роберт Альтман. Басты рөлдерде Сусанна Йорк, Рене Аубержонуа және Марсель Бозуффи ойнаған. Фильм тұрақсыз балалар жазушысының таудан тыс, узақ демалысқа кеткен үйіндегі аян-серсеп сәттер мен көріністерге толы оқиғасын баяндайды. Альтман бұл фильмді 1960 жылдардың ортасында жоспарлаған, ал 1971 жылы «Hemdale Film Group Ltd.» компаниясынан қаржыландыру алды. Сол жылдың күзінде Ирландияның Виклоу графтығында түсірілімдер жүргізілді. Альтман аздап дайындаған сценарий актерлермен бірлесіп, түсірілім барысында одан әрі жетілдірілді. «Images» фильмінің премьерасы 25-ші Канн кинофестивалінде өтті, онда Сусанна Йорк «Ең үздік әйел актриса» сыйлығын жеңіп алды. Содан кейін 18 желтоқсан 1972 жылы «Columbia Pictures» арқылы АҚШ кинотеатрларында көрсетілді. АҚШ-тағы кинопрокат қысқа болды, ал «Hemdale» компаниясы Ұлыбританияда фильмді аз жарнамалады. Фильмге сыншылар әртүрлі баға берді, кейбіреулері Йорктің актерлік шеберлігі мен Вилмос Зсигмондтың операторлық жұмысын жоғары бағаласа, ал енді біреулері оны 1965 жылғы «Repulsion» сияқты фильмдермен салыстырып, ұғымсыз деп сынады. Фильм «Алтын глобус» сыйлығының «Ең үздік шетелдік фильм (ағылшын тілінде)» номинациясына ұсынылды, ал Джон Уильямс «Оскар» сыйлығының «Ең үздік түпнұсқа музыка» номинациясына ие болды. Фильм шыққаннан бері 50 жылға жуық уақыт өткен соң, оның мәртебесі артып, көрермендер мен сыншылар үшін бұрынғыдан да қолжетімді болды. Сонымен қатар, Роберт Альтманның фильмдерінің ішінде ол режиссерлік еткен жалғыз қорқыныш фильмі ретінде ерекшеленеді.
Images is a 1972 psychological horror film directed and co written by Robert Altman and starring Susannah York, René Auberjonois and Marcel Bozzuffi. The picture follows an unstable children's author who finds herself engulfed in apparitions and hallucinations while staying at her remote vacation home. Conceived by Altman in the mid 1960s, Images secured financing in 1971 by Hemdale Film Group Ltd., and shot on location in County Wicklow, Ireland in the fall of that year. The script, which had been sparsely composed by Altman, was collaboratively developed further throughout the shoot with the actors. Images premiered at the 25th Cannes Film Festival, where York won the award for Best Actress, after which it was released theatrically in the United States by Columbia Pictures on December 18, 1972. Its theatrical run in the United States was short lived, and the film received little promotion from Hemdale in the United Kingdom. Critical reception of the film was mixed, with some critics praising York's performance and Vilmos Zsigmond's cinematography, while others faulted it for being incoherent, comparing it to films like Repulsion (1965). The film was nominated for a Golden Globe Award for Best English Language Foreign Film, and John Williams was nominated for an Academy Award for Best Original Score. The film has gained a great deal of stature in the nearly 50 years since it was released, partly because it has been more accessible to viewers and critics than it was on first release, and partly because it stands out in Robert Altman's filmography as the only horror movie directed by him.
Сюжет
Бай балалар авторы Кэтрин Лондондағы үйінде бір қараңғы түнде бірнеше қоңырау шалады; екінші жақтағы әйел дауысы, кейде басқа телефон әңгімелерін кесіп, күйеуі Хьюдың махаббаты бар екенін мазақтап айтады. Хью үйге келгенде, Кэтринді қиын жағдайда табады. Хью оны жұбатуға тырысқанда, Кэтрин күйеуі сияқты әрекет ететін басқа адамға куә болады. Ол қорқып айқайлайды да, артқа шегінеді, тек күйеуінің кейіпкерін қайтадан көреді. Хью оның ашуын стресс пен жүктілікке байланысты деп санайды. Ол оны Ирландияның шалғай аймағындағы оқшауланған коттеджге демалысқа алып кетуге шешім қабылдайды, онда Кэтрин кітабында жұмыс істей алады және суреттер үшін суретке түсіре алады. Алайда, ол келгеннен кейін, Кэтрин өзінің атын атап айтқан дауыстарды естиді және таңғажайып көріністерді көреді: Бір күні түскі ас дайындап жатқанда, ол күйеуі Хьюдің ас үйден өтіп бара жатқанын, содан кейін оның өлген сүйіктісі Ренеге айналғандығын көреді. Рене оған үйде көрініп, тіпті сөйлесіп тұрады. Кэтриннің параноясы мен көріністері барған сайын кең таралып, жергілікті көрші және бұрынғы сүйікті Марсель өзінің жасөспірім қызы Сюзаннаны қонаққа әкелгенде, одан да нашарлайды. Кэтрин Хьюді Рене мен Марселден ажырата алмайды, өйткені ерлер оның көз алдында ауысады. Бір күні Рене Кэтринді мазақтап, одан құтылуды қаласа, оны өлтіруін сұрайды және оған мылтық береді. Ол оны құрсағына атып өлтіреді; Сюзанна оқ атудан қорқып, үйге жүгіреді және Хьюдың камерасын бөлшектеген Кэтринді табады. Кэтрин қаруды жылжытып жатқанда, ол атуды байқамағанын айтады. Көңіл көтеру үшін Кэтрин жақын маңдағы шарлауыққа барады, онда ол жиі өзінің қос кейіпкерін өзіне қарап тұрады. Бір рет осындай оқиғадан кейін ол үйге оралады, онда Хью оған ісіне кету керектігін айтады. Ол оны теміржол станциясына апарып, үйге оралады, онда Марсельдің іштен күтіп тұрғанын табады. Ол онымен жыныстық қатынасқа түсу үшін киімін шешіп алады, бірақ ол оны көкірекке ас үй пышағымен пышақтайды. Келесі күні таңертең ол жергілікті қарт адамды итін серуендетіп, оны кофе ішуге шақырады, алайда Марселдің өлімі қонақ бөлмеде жатқан сияқты (бұл оның "қаза" -ды Ренеге атқандай галлюцинация деп санайтынын білдіреді); қарт адам шақырудан бас тартады. Кейін кешке Сюзанна үйге келіп, таңертең оянғанда әкесі үйде жоқ екенін айтады. Кэтрин бұған қатты алаңдайды, өйткені бұл Марселді ол өлтіргенін білдіруі мүмкін. Ол Марселдің түн ортасынан кейін мас болып оралғандығын естіп, Марселдің қонақ бөлмесінің еденінде өлі бола алмайтынын түсіндіргеннен кейін Сюзаннаны шай ішуге шақырады. Сюзанна Кэтриннен жас кезінде өзіне ұқсағанын сұрайды, кейін: "Мен дәл саған ұқсаймын" деп қорқынышты жауап береді. Сәй ішкен соң, Кэтрин Сюзаннаны үйіне апарады. Марсель үйден шығып, Кэтринмен сөйлесуге тырысады, бірақ ол қашады. Жолдың бір бөлігінде, қаңырап қалған далада, Кэтрин қайтадан өзінің двойнигін көріп, оны төмен қарай сілтеуге тырысады. Үйге оралғанда ол Рене мен Марселдің өлекселері қонақ бөлмеде қайта пайда болғанын көреді. Кэтрин қайтадан жолға шығады және жолдың бұрылысында өзінің қос кейіпкеріне кездеседі; бұл жолы ол тоқтайды. Двойник Кэтринге көлікке кіргізуді сұрайды, екеуі бір ауыздан сөйлей бастайды. Содан кейін ол доппельгенгерді машинамен соқтығыстырып, жардан құлап, төменгі шарлауыққа құлады. Кейін Кэтрин Лондонға үйіне барады. Үйінде ол суға түседі. Ваннада жатып, есік ашылады да, двойник кіреді. Кэтрин үрейленіп: "Мен сені өлтірдім", - деп айқайлайды, ал двойник: "Мен емес" деп жауап береді. Кейін Хьюның өлі денесі құламаның түбінде жатыр (бұл оның машинаға кіргізуін сұрап жалбарынғаны және Кэтрин оның двойнигі екеніне сеніп, жартастан құлатқанда өлтірілгені).
Тақырыптар мен түсіндірмелер
Фильмнің еркін повесть құрылымы мен екіұштылығы кино зерттеушілерінің көптеген интерпретацияларына әкелді. Джо МакЭлхейни «Роберт Альтманға серік» кітабында, көптеген кино сыншылары мен ғалымдар Альтманның «3 әйел» (1977) фильмінің Ингмар Бергманның «Персона» (1966) фильмінен тікелей шабыт алғанын атап өткенін айтады, бірақ МакЭлхейнидің сөзіне қарағанда, Альтман өзі бес жыл бұрын «Импрессияларды» (Images) жазып, режиссерлік еткенде осы фильмнің ықпалына көбірек ұшырағанын мәлімдеген. Ол ретроспективті сұхбатта былай деді: «Мен көретінім жеке басымның бөлігіне айналады, сондықтан мен [кішкентай актерлік құрамы бар] фильмдердің құрылысына басқалармен бірдей қатысамын. Көптеген кейіпкерлері бар фильмдер мен «Импрессиялар» және «3 әйел» сияқты кішкентай фильмдердің арасындағы айырмашылық – тек холсттың мөлшері. Бір фильмдері кішкентай картиналар болса, енді біреулері үлкен, кең монументалды суреттер». Кинорежиссер Луи Ломбардо Кэтрин кейіпкерін Альтманның өзінің бейнесі ретінде қарастырды, сондықтан фильмді көп өлшемді шығармашылық процестің зерттелуі деп түсіндірді. 1982 жылғы Норман Каганның «Америкалық скептик: Роберт Альтманның жанрлық түсіндірме фильмдері» кітабында ол фильмді «демеушілік тақырыбы деп аталатын жанрға қарсы зерттеу» деп сипаттайды. Бұл жанрға сыншылар тарапынан жоғары бағаланған «Психо», «Жабырқау» және «Персона» сияқты фильмдер кіреді. Жазушы Франк Касо фильмнің тақырыптарын мінездемесіздік, шизофрения және жеке тұлғаның бұзылуы деп атады және фильмді Альтманның бұрынғы «Парктегі сол суық күн» (1969) және кейінгі «3 әйел» фильмдерімен байланыстырып, оларды трилогия деп жариялады.
Даму
1960 жылдары жобаны жазуды бастаған режиссер Олтман өзінің фильмдеріне ғибрат алған Джозеф Лозидің туындыларына ұқсас фильм жасағысы келгенін айтқан. Сюзанна Йорк айтуынша, түсірілім еркін форматта және өте бірлескен түрде жүргізілді, актерлар әр кешкі ас дастарқанында Олтманмен кездесіп, ертеңгі көріністерді талқылайтын: "Бастапқыда сценарий өте қарапайым болған", - деді Йорк. "Әрине, мен Кэтрин туралы өте анық идеяларға ие болдым. Кэтрин мен мен көп жағынан бірігіп кеткендей болдық. Бірақ Боб біздің бәрімізден шабыт алды, ол бізден күтті, актерлар оны жақсы көреді, және біздің бәріміз жауап бердік. Ол шебер режиссер, оқиғаның шебер жазушысы екеніне еш күмән болған жоқ, бірақ ол барлық сеанстар барысында қаламды қағазға тигізбеген".
Шығару
Images 1972 жылы мамыр айында Канн кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді, ал қараша айында Ұлыбританияда Hemdale компаниясы арқылы кинотеатрларда жарық көрді. Фильмді АҚШ-та Columbia Pictures таратты, ол Нью-Йорк қаласында 1972 жылдың 18 желтоқсанында тұңғыш рет көрсетілді. Фильмнің екі елде де кинотеатрлардағы көрсетілімі қысқа ғана болды; Hemdale компаниясы Ұлыбританиядағы жарнамалық кампаниясын кері тартып алды, ал АҚШ-та оның таралымы минималды болды. Variety журналына берген сұхбатында Олтман Hemdale компаниясын фильмді тиісінше насихаттамағаны үшін айыптады және компания басшысы Джон Дейлиді сынады.
Сыни жауап
Фильм сыншылардың аралас пікірлерін алды; Роджер Эберт «Имиджз» фильмін төрт жұлдыздың үшеуімен бағалады, оны Альтманның кинографиясының жанкүйерлеріне ұсынды, сонымен қатар ол «әсер етудің орнына құлшыныс тудырады. Бұл техникалық жетістік, бірақ эмоционалды емес». Джин Сискел де фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді, «көркем суретке түсіруді» және Джон Уильямстың «жақсы алаңдататын музыкасын» мақтады, бірақ Альтманның фантазия мен шындықты араластыру тәсілі «шамамен екі сағатқа созғанда қайталанатын» екенін айтты. Говард Томпсон The New York Times газетінде фильмге жағымсыз пікір жазып, былай деді: «Неліктен Роберт Альтман, комедияның талантты режиссері, M*A*S*H, осы шатақтандырғыш нәрсені жазуға және режиссерлікке таңдады, ол оның жеке ісі. Бұл жұмыс істемейді». «Лос-Анджелес таймс» газетінің редакторы Чарльз Шамплин: «'Имиджз' – ойын-сауық, біздің қиын, бірақ күлкілі заманымыздың метафорасы ретінде қарауға ешқандай талап қойылмайды, және ол жақсы, қылықты әсермен ойын-сауық ұсынады». The New Yorker журналының журналисі Паулин Каел: «Фильм тиімді болу үшін бізді Сюзанна Йорктің галлюцинацияларымен сәйкестендіруге тартуы керек, бірақ беттердің салқындығы мұны істемейді. Бұл психологиялық мазмұны жоқ психологиялық триллер, сондықтан күдік тудырмайды және кульминациясы әсерсіз». Майкл Шейнфельд TV Guide журналында фильмге оң баға беріп, былай деді: «Ирландиядағы әдемі ел пейзаждарында түсірілген, елдің ландшафты психологиялық жұмбақтың маңызды бөлігіне айналады, өйткені Альтман «нағыз» Кэтриннің үлкен төбеде тұрып, «өзіне» қарап тұрған кадрларын; өзендегі толқындарға еріген кілемге тамшылаған қанды; және Кэтриннің «Бірмұңдықтарды іздеу» (әрине Сюзанна Йорк жазған) балалар әңгімесінің дауысты баяндауын қайталайтын жылқылардың, бұлттардың және шарлауықтардың құпия кадрларын көрсетеді». Variety журналы да фильмге оң бағасын беріп, Йорктің өнерін мақтады: «[Оның] қарқындылығы мен нәзіктігі, сонымен қатар сезімталдықпен сипатталады, және ол соңғы шешімін ұстамдылықпен және күшпен орындайды». Джон Саймон фильмде «Роберт Альтманның ең тривиальды жағынан көрінетінін» жазды.
Үй медиасы
2003 жылы Metro Goldwyn Mayer Солтүстік Америкада «Images» фильмін DVD форматында шығарды, оған Альтманның қысқаша документалды фильмі және ішінара аудио түсіндірмесі енгізілген. 2018 жылы Arrow Films компаниясы фильмнің қалпына келтірілген нұсқасын АҚШ және Ұлыбританияда Blu-ray форматында, Arrow Academy белгісімен шығарды.