Кіріспе

АҚШ-тағы Австралия футболы (көбінесе "Фути" деп аталады, бірақ кейде "Аусси ережесі" немесе AFL) – 1990 жылдардың соңынан бері қарқынды дамып келе жатқан командалық және көрермендер спорты. Австралия футболы 1996 жылдан бері Америка Құрама Штаттарында (АҚШ) үздіксіз өтіліп келеді. АҚШ-тың Австралия футбол лигасы (USAFL) – елдегі түрлі клубтар мен лигаларды басқаратын ұйым. Сонымен қатар, ол белсенді жанкүйерлер ұйымы – Солтүстік Американың Австралия футбол қауымдастығының қолдауына ие. Алғаш рет 1906 жылы таныстырылып, 1910 жылы Сан-Франциско аймағындағы мектептерде "fieldball" деп аталатын бұл спорт, кейіннен футболдың орнын толтырды. 1911 жылы үш ірі қаладағы мектептер мен колледждерге кеңінен таралып, АҚШ Жаңа Зеландияны басып өтіп, әлемдегі екінші ірі Австралия футбол ойнайтын елге айналды. 1909 мен 1919 жылдар аралығында жасөспірімдер деңгейіндегі халықаралық матчтармен үш өзара тур өткізілді. Дегенмен, төрешілердің жетіспеуі, үлкен алаңдардың қажеттілігі, жеткілікті команда құрамының болмауы, регбиден ажыратудың қиындығы және Австралиядағы ойын басшыларының қолдауының жоқтығы оның дамуын тежеді және 1920 жылдардың соңында тоқтатылды. 1980 жылдары Австралиядан келген телеарналарда көрсетілген ойындарға қызығушылық артып, қайта жанданды. Бұрын, ол АҚШ-та американдық футболдан гөрі танымал емес регби футболымен шатастырылып келді. USAFL-дің алғашқы президенті Пол О’Киф оны "фути" деген атаумен таныстыру арқылы ерекшелендіруге тырысты. Әлемдік басқарушы орган AFL комиссиясы да оны ерекшелендіру үшін "AFL дегеніміз не?" сияқты оқулық бейнелер жасады, олар Солтүстік Америка аудиториясына арналған. Бүгінде елде көптеген лигалар бар. USAFL ұлттық чемпионаты қазіргі уақытта әлемдегі ең ірі клубтық турнир болып табылады, 2022 жылы 6 дивизионда 41 команда қатысты. Ұлттық ерлер құрамасы – USA Revolution – 1999 жылы дебют жасады, ең жақсы нәтижесі 2005 жылғы Австралия футбол халықаралық кубогында қола жүлде алу болды және 49th Parallel Cup турнирін 11 рет өткізілгеннің 10-сында жеңіп алды. Ұлттық әйелдер құрамасы – USA Freedom – 2007 жылы дебют жасады және 2011 жылғы Австралия футбол халықаралық кубогында қола медаль жеңіп алды. Ұлттық жастар құрамасы да құрылды, сондай-ақ әйелдер командаларына, жасөспірімдер командаларына және Metro Footy және Footy 7 сияқты өзгертілген және контактісіз түрлеріне қатысу артып келеді. AFL клубтары 2010 жылдан бастап AFL International Combine арқылы американдық спортшыларды, әсіресе колледж баскетболшыларын кәсіби Австралия футболшыларына айналдыруға қызығушылық таныта бастады. Көптегендер мансабын жалғастыру үшін Австралияға көшіп барған болса, тек екеуі ғана табысқа жетті: Джейсон Холмс және Мейсон Кокс, соңғысының AFL-дегі жетістіктері 2016 жылдан бері американдықтардың қызығушылығының артуына ықпал етті.

Тарих

Австралиялық футбол 19 ғасырда АҚШ-та дерлік естілмеген. Американдық футбол, футбол және регби – бәрі де қалыптасқан спорт түрлері болды, ал американдықтар австралиялық ойын туралы аз білді. Тіпті 1892 жылы АҚШ-қа гаэльдік футбол да әкелінген еді. Австралиялық футболшы Пэт О’Диа 1898 жылы Висконсиндегі ағасына бара үшін Америкаға келді және тез арада жартасқа соққы беретін шебер ойыншы ретінде танылды. О’Диа 1890 жылдардың соңында "Кенгуру-кикер" деп аталып, жаңалықтарда жиі кездесті. Бірақ оның Австралиядағы бұрынғы карьерасы, әсіресе Мельбурн футбол клубындағы ойнаған кезі туралы, немесе оның тепкілеу шеберлігін қалай дамытқаны туралы айтылған жоқ. 1905 жылғы VFL есебінде АҚШ-тағы президент Теодор Рузвельт сияқты тараптардың ойын ережелерінің көшірмелерін алу туралы сұранысы тіркелген. Бұл сұраныс американдық футболдағы өлім-жітім мен жарақаттардың көбеюіне және оны қауіпсіз ету жолдарының іздеуіне байланысты болды. Жауап ретінде VFL 69 американдық университет пен колледжге хат жазып, VFL ережелерін қабылдауды және жаңа құрылған Австралазиялық футбол кеңесіне (AFC) қосылуды талап етті. Де Мурдің (2021) айтуынша, VFL лигалық бәсекелестіктің артықшылығына сенімділігі кері нәтиже берді, себебі ол АҚШ-та колледждер аралық регбидің енгізілуіне, 1912 жылы Канада мен АҚШ-қа Австралия регби одағының турнесіне және Регби одағының құрылуына әкеп соқты. Нәтижесінде, американдық ойыншылар VFL ережелерін қабылдамады, бірақ олардың зерттеулері алаңды кеңейту үшін алға қарай пас беруді заңдастыруға әкелді, бұл бүгінгі күні ойынның ерекшелігі болып табылады. VFL колледждерді өзгертуге тырысқаннан кейін және жаһандық регбидің ықпалын бағаламағаннан кейін, лига ойын ережелерінің көшірмелеріне келетін сұраныстарға жауап бермеуге шешім қабылдады. Ол AFC-ге Австралазиядан тыс жерде ойынды қолдамауға сәтті үгіт жүргізді, бұл Батыс Австралия футбол лигасының хатшысы Джон Джей Симонстың наразылығын тудырды. Симонс Англияда австралиялық футболды насихаттау турнесін ұйымдастырғанда, АҚШ-ты да қосуға тырысты және Солтүстік Америкадағы эмигрант австралиялықтарды қоса алғанда, әртүрлі футбол ұйымдарына австралиялықтарға қарсы команда құруға қызығушылық білдірді. Ол бастапқыда VFL төрағасы Кон Хиккиге көмек сұрап хат жазды, лиганың турнелік команда жіберуін және қаржыландыруды ұсынды, бірақ Хикки бастаманы қолдамайтынын, оның сәтсіздікке ұшырауы мүмкін екенін айтты. Турне өтпегенімен, Симонс Ванкуверде команда құруға көмектесті және Америкадағы бірнеше австралиялықтар да шақыруға жауап берді.

Алғашқы таныстыру: 19061909

1906 жылы Пат О’Диа өзінің үлкен ағасы және тепкілеудегі тәлімгері Эндрюмен (Висконсин университетінің спорт клубының және американдық футбол жаттықтырушысы) бірге Виктория футбол қауымдастығының ережелерінің көшірмесін алуға қол жеткізді (өйткені бұл лига AFC-мен байланысты емес еді) және Висконсин университетінің студенттерін жаттығуды бастады. Филадельфия қалалық кеңесімен жұмыс істейтін тағы бір эмигрант, Виктория крикетшісі А. Уорн, крикетпен бірге Пенсильванияда бұл ойынды таныстырды. Алайда, бұрынғы Фримантель WAFL ойыншысы Чарльз Линнан, сол кезде Сан-Францискодағы Оңтүстік Тынық мұхиты көлік компаниясында жұмыс істеп, Колумбия Парк грамматикалық мектебінде студенттерді жаттықтырды, олардың көпшілігі баскетболшылар мен регбишілер болатын, және ең үлкен табысқа қол жеткізді. 1908 жылы VFL Хики арқылы Солтүстік Америкалықтардың Австралияға қарсы ойнау және бәсекелесу үшін Австралия ережелеріне басымдық беретін «әмбебап футболды» насихаттауды бастады, лиганың дәстүрлі сопақ алаңнан тіктөртбұрыш алаңға көшуін күтіп. Линнан американдық футболдан айналып өту үрдісін үлкен мүмкіндік деп қарастырып, жергілікті регби қауымдастығының өркендеуіне жауап ретінде, жаңа құрылған Сан-Франциско Барбарийлер регби клубына және Стэнфордтың жаңа құрылған регби командасына, американдық футболға қарағанда аз зорлық-зомбылықты балама іздеп жүргендерге, австралиялық футболды сынап көруге көндіруге тырысты. Ол олардың қолдауын, соның ішінде қаржылық міндеттемелерді алды, бірақ 1909 жылы Австралия регби командасының турнесі мен екі клубқа қарсы өткен матчтары олардың қызығуын жоғалтты. Турдан кейін «австралиялық футбол» американдықтар үшін регбимен синонимге айналды. Линнан оны ерекшелендіру үшін жас ойыншыларды оқытудың тиімдірек болады деп шешті және О’Дианы (Сан-Францискоға заңгерлікпен айналысу үшін көшкеннен кейін) оны танымал етуге көмектесуге шақырды. 1909 жылдың қаңтарына қарай олар 450-ден астам жас спортшыны жаттықтырып, команда құруға ең жақсыларын іріктеді. Сан-Францискодағы мемлекеттік мектептердің спорт қауымдастығының президенті және Колумбия Парк жігіттер клубының негізін қалаушы майор Сидни Пиэксоттоның қолдауымен Линнан мен О’Диа WAFL және Жас Австралия лигасы (YAFL) (бұрын мектепке екі футбол доптарын сыйлаған) сияқты австралиялық футбол ұйымдарымен айналысып, өзара мәдени саяхат ұйымдастырды, олардың американдық жігіттері Австралияға қарсы тұруға дайын деп сенді. Саймонс тағы да VFL-ге бір апталық қамтамасыз етуді сұрады, бірақ лига «жоспарға толығымен қарсы» екенін және кез келген қолдау көрсетпеуін телеграмма арқылы хабарлады. Симонс WAFL және YAFL төрағасы ретінде, бұл лигалардың американдықтардың саяхатын және тамақтануын толық қаржыландыруын қамтамасыз етті, алмасу сапары үшін 3000 фунт стерлинг бөлді. Басқару комитеті құрылды: Линнан, Б. Фри, Л. Реслер, Р. Бьюкенен, Уильям Макканн және Т. Вуд, ал жаттықтырушылар тобына Пэт О’Диа, Линнан, Бьюкенен және Прайс кірді. 1909 жылдың 21 мамырында таңдалған 40 оқушы, олардың көпшілігі бейсболшылар, «Марипоза» кемесімен теңізге шықты.

Мектеп оқушыларының алғашқы Австралия сапары: 1909 жыл

Бастапқы тур амбициялық болды және Австралияның барлық штаттарын қоса алғанда, Ұлттар Достастығының көптеген елдерін аралауға, футбол матчтарын ойнауға жоспарланған. Алайда, WAFL және YAFL-ден келген шақырулардан өзге, тек Жаңа Оңтүстік Уэльс Футбол қауымдастығы (Сидней) және VFA (Мельбурн, Виктория) шақырулары алынды. Футбол командасының құрамы: Генри Бере (капитан); Эдвард Берк (вице-капитан); Джеймс Кавени; Фрэнк Б. Клифф; Джон Костелло; Чарльз Дей; Фрэнк Денис; Эдвард Файрстоун; Харрис Фрейзер; Майкл Глейзер; Э. Грисвольд; Роберт Хейс; Эмиль Хейстингс; Гарнет Холм; А. Джонсон; Бенджамин Кац; Джеймс Керриган; Харви Лой; Г. Локк; С. Майнхарт; Х. Минуэлл; Адольф Мухайм; Чарльз Нагель; Эдвард Нельсон; Чарльз Нортон; Рой О'Коннел; Альфред Петерсон; Уильям Пранг; Хайман Рафаэль; Сидни Розентал; Эдвард Райан; И.А. Шмолл; А. Шмуловиц; Тео Стефенс; Э. Стерн; Франк Трахслер; А. Трулер; Ли Уэймайр; Питер Вебер; Клод Вайнхарт; Джордж Вир; Эдвард Уилсон; Шеридан Уильямс; Джордж Уайт; және Леон Уинг. Футбол тұрғысынан алғанда, тур өте табысты болды. Команда жоспарланған 38 матчтың 25-інде жеңіске жетті. Жас команда жылдам үйреніп, ойынды АҚШ-қа таныстыруға құлшынды болды. Турден кейін NSWAFL меценаты және Сидней футбол клубының президенті, Сиднейлік заңгер Р.А. Манро Кинг, американдықтарға австралиялық футбол ережелерін үйретуге көмектесу үшін австралиялық мектеп оқушысын Америкаға жіберу үшін конкурсқа демеушілік етті. Ойын, оның тарихы және дамуы туралы ең жақсы лекция оқи алатын оқушы жеңімпаз деп танылды. Жеңімпаз – Сиднейдің (Форт-стрит мемлекеттік мектебі) оқушысы және серфингтен өмірін сақтау чемпионы Эрик Каллен Уорд болды. Ол лекциясы үшін 200 фунт стерлингтік стипендия алып, командамен бірге Сан-Францискоға оралды.

Жаңа Зеландия

Таити арқылы жол жүріп, американдықтар Жаңа Зеландияға сапар жасады, 12 мамырда Веллингтонда Солтүстік аралда болды, онда олардан неге регби ойнамайтындарын, ал жергілікті ойыншылармен Бассейн резервінде жаттығуларын сұрады. Оукленд Австралия футбол лигасынан кездесуге шақыру келісім таппады. Американдықтар Оңтүстік аралға, соның ішінде Инверкаргиллге де барды, бірақ жергілікті лигалар ешқандай футбол ойынын ұйымдастырмады.

Жаңа Оңтүстік Уэльс

Американдықтар шілде айында Сиднейге келді және 7 шілдеде Сидней мемлекеттік мектептерімен ойын өткізді. Олардың алғашқы матчы – ең соңғы Австралия мектеп оқушылары чемпионатының жеңімпазы, Сидней біріккен мектептеріне қарсы болды. Сиднейдегі тур регбиге басымдық беретін бұқаралық ақпарат құралдарында күтілгендей жарнамалық эффект бермеді, себебі АҚШ-та Австралия ережесімен ойналатынын білмегендіктен, оларды американдық футбол немесе регби командасы деп жаңылыстырып көрсетті. Тур күні Орналасқан жері Нәтижесі 7 шілде 1909 жыл Сидней крикет алаңы, Жаңа Оңтүстік Уэльс АҚШ 6.7 (43) – Сидней біріккен мектептері 13.15 (93) 11 шілде 1909 жыл Сидней крикет алаңы, Жаңа Оңтүстік Уэльс АҚШ 2.6 (18) – Сидней біріккен мектептері 11.18 (84)

Теледидар

2020 жылдан бері AFL телеарнасы ESPN2 және ESPN3 арқылы ESPN-де көрсетілуде. Бұл көрсеткіш Австралияда теледидардан тамашалайтындар санынан екі есе артық, бірақ АҚШ-тың өлшемдерімен салыстырғанда шамалы.