Кіріспе

Америкалық дәрігер
Канадада туған американдық патолог Елизавета Стерн (үйленген аты Елизавета Стерн Шенкман, 19 қыркүйек 1915 – 18 тамыз 1980) – Канадада туған американдық патолог, әсіресе жасушаның сау күйден қатерлі ісікке өтуі туралы ойларымен кеңінен танымал. Стерн цитопатология, яғни ауру жасушаларды зерттеу саласында маманданған алғашқы ғалымдардың бірі болды.

Мансап

Стерн 1939 жылы Торонто университетінен медицина ғылымдарының докторы дәрежесін алды және келесі жылы АҚШ-қа көшіп барды, онда 1943 жылы азаматтыққа қабылданды. Ол Пенсильвания университетінің медицина мектебінде, сондай-ақ Ливанның Седарс және Жақсы Самариялық ауруханаларында ординатураны аяқтады және Америка патологиялық қоғамының сертификатын алды. Ол Лос-Анджелестегі Қатерлі ісіктерді ерте анықтау орталығының зертханалар мен зерттеулер директоры ретінде мансабын бастады. Осы кезеңде Стерн жатыр мойны қатерлі ісігінің прогрессиясына қызығушылық танытып, осы тақырыптағы алғашқы жұмыстарын жариялады. 1961 жылы Оңтүстік Калифорния университетінің медицина мектебінде ғылыми-зерттеу координаторы болып жұмыс істеді және Лос-Анджелес медицина мектебіндегі Калифорния университетінің патология кафедрасында дәріс оқуды бастады. 1963 жылы UCLA халық денсаулығы мектебінде қатардағы ғылыми қызметкер болып кірісті, ал 1965 жылы UCLA-да эпидемиология профессоры болып тағайындалды.

Зерттеу

Стерннің зерттеулері жатыр мойны қатерлі ісігінің бірнеше саласын қамтыды, эпидемиология мен цитопатологияны үйлестіре отырып, жатыр мойны қатерлі ісігінің прогрессиясын және тәуекел факторларын сипаттады. Ол дисплазияны жатыр мойны қатерлі ісігінің дамуының ең алғашқы гистологиялық белгісі ретінде анықтауға үлкен үлес қосты. 1963 жылы ол өзінің командасы екі жыл бойы бақылаған 10 000 әйел туралы зерттеуді жариялады. Ол екі жылдық кезеңнің соңында жатыр мойны қатерлі ісігінің жаңа жағдайларының көбінесе зерттеудің басында жатыр мойны дисплазиясы анықталған әйелдерде пайда болғанын анықтады. Оның зертханасындағы келешектегі зерттеулер дисплазияның қайтымды болғанымен, жатыр мойны қатерлі ісігінің даму қаупін арттыратынын көрсетті. 1974 жылы ол жатыр мойны қатерлі ісігінің гистологиялық талдауына арналған 100 балдық шкаланы егжей-тегжейлі сипаттаған мақала жариялады. Бұл мақалада жатыр мойны қатерлі ісігінің барлық сатылары, соның ішінде дисплазияның ең алғашқы сатылары келтірілді және әр санатта байқалатын жасуша морфологиясының ерекшеліктері толыққанды сипатталды. Бүгінде, әдеттегі Пап-тесттен кейін, диспластикалық жасушалары бар әйелдер жатыр мойны қатерлі ісігінің даму мүмкіндігіне байланысты мұқият бақыланады. Сондай-ақ, Стерннің назары ауызша контрацепциялық таблеткалар мен жатыр мойны қатерлі ісігі арасындағы байланысқа ауды. Ол эпидемиологиялық зерттеулер жүргізіп, Лос-Анджелес округінде 10 000-нан астам әйелді зерттеді, олардың контрацепция таңдауын және Пап-тест нәтижелерін 7 жыл бойы қадағалады. Ол 7 жылдық зерттеу кезеңінде таблетка қабылдаған әйелдерде жатыр мойны қатерлі ісігіне шағу қаупі 6 есе артатынын анықтады. Оның нәтижелері 1977 жылы Science журналында жарияланды және жоғары дозалы Enovid контрацепциялық таблеткасын қайта жаңартуға ықпал етті. Ең қауіпті пациенттерге қол жеткізу үшін Стерннің зертханасы Лос-Анджелес округінің кедей аудандарында тегін әйелдер медициналық клиникаларын ашты. Ол әйелдерді тегін клиникаларға баруға және тегін профилактикалық медициналық көмек алуға итермелейтін факторларды анықтау үшін бірнеше әлеуметтанулық және эпидемиологиялық зерттеулер жүргізді. Оның тобы бүгінгі күнге дейін сақталып келе жатқан бірнеше маңызды тұжырымдар жасады: әйелдерге бала күтімімен, көлікпен көмектесу және тегін медициналық қызметтер алу үшін жұмыс уақытын икемдеу қажет. Сондай-ақ, көптеген әйелдер тексеруді жүргізетін дәрігер немесе медбике әйел болса, зерттеулерге қатысуға көбірек дайын екендігін атап өтті. Оның жатыр мойны қатерлі ісігін зерттеудегі маңызды жаңалықтары бұл ауруды өлімге алып келетін жағдайдан оңай диагноз қойылып, емдеуге болатын ауруға айналдырды. Бұл тиімді диагностикалық әдістер мен профилактикалық шараларды (аномальді тіндерді алып тастау) әзірлеуге мүмкіндік берді, бұл қатерлі ісіктің метастаздану жылдамдығының баяу болуымен бірге, өлім-жітім көрсеткішін күрт төмендетті.