Кіріспе

Шотландиядағы спорттық дәстүрлер мен іс-шараларына шолу

Спорт шотландиялық мәдениетте орталық рөл атқарады. Жылы, мұхиттық климат Шотландияда спорттың дамуында маңызды рөл ойнады, футбол және гольф сияқты кез келген ауа райында ойналатын спорт түрлері ұлттық спорттық сананы қалыптастырды. Дегенмен, елде көптеген басқа спорт түрлері де ойналады, олардың танымалдылығы спорт түрлері мен аймақтар арасында әртүрлі. Шотландияның өз спорттық жарыстары мен басқару органдары бар, мысалы, Каманахт қауымдастығы, Шотландия регби одағы, Шотландия регби лигасы. Ел көптеген халықаралық спорттық іс-шараларда, мысалы, Регби лигасының әлем чемпионатында және Достастық ойындарында (бірақ Олимпиада ойындарында емес) тәуелсіз өкілдік етеді. Шотландтар мен шотланд иммигранттары спорт тарихына маңызды үлес қосты, мына салаларда маңызды жаңарулар мен жетістіктерге қол жеткізді:
гольф, керлинг, футбол, регби одағы (регби жетілігін, алғашқы халықаралық матчты және бірінші лига жүйесін ойлап табу), Хайленд ойындары (қазіргі заманғы жеңіл атлетиканың дамуына әсер етті), шинти (мұз хокеі мен бэндидің алдағысы), велосипед (Киркпатрик Макмиллан педальді велосипедті ойлап тапты) және су полосы (ережелердің алғашқы жиынтығы, матчтар мен халықаралық жарыстар). XIX ғасырдағы ең ірі және кең таралған көпсалалы спорттық фестивальдар болған Хайленд ойындары, Принстон университетінің Барон Пьер де Кубертен мен доктор Уильям Миллиган Слоанға (француз тарихын зерттеуші және Барон де Кубертеннің жақын досы) Олимпиада ойындарын қайта жаңғыртуды жоспарлаған кезде ықпал еткен деп есептеледі. Де Кубертен мен Миллиган, сол кезде Наполеон туралы кітабын зерттеген, 1889 жылғы Париж көрмесінде Хайленд ойындарының көрсетілімін көрді.

Футбол кодтары

19-шы ғасырдан бері Шотландиядағы екі негізгі футбол түрі – қауымдастық футболы (көбінесе жай ғана "футбол" немесе "fitba" деп аталады) және регби одағы, алайда екінші дүниежүзілік соғыстан бері біріншісі айқын басымдыққа ие. Тағы да басқа түрлері ойналады. Гейлдік футбол туралы ақпаратты төмендегі Гейлдік спорттық қауымдастығы бөлімінен қараңыз.

Дәстүрлі футбол

Футбол ойындарының ғасырлар бойы жалғасып келе жатқан ұзын дәстүрі бар. Бұл ойындар "футбол" (және оның көптеген түрлері) деп аталғанмен, олардың көпшілігі қазіргі футболдан мүлдем өзгеше болды және допты қолмен алып жүруді қажет етті. Осы ойындардың бірі 1424 жылы тыйым салынды. Шотландиядағы футбол тарихында түрлі дәстүрлі доп ойындары кездеседі, мысалы, Ба ойыны; осы ерте ойындардың кейбіреулері допты тебуді де қамтиды. Бұл ойындардың нақты қандай болғаны туралы нақтылық жоқ, себебі 1863 жылға дейін "футбол" термині атқа мінбестен, аяқпен ойналатын кез келген доп ойынын білдірген. Осы жергілікті ойындардың кейбіреулері, мүмкін, орта ғасырларға дейін барады, бірақ ең ерте замандағы жазбалар (тек "футболға" тыйым салатын жарлықтар емес) он сегізінші ғасырда пайда болды. Осы жазбалардың көпшілігі дәстүрлі шотланд футболының қатыгездігін көрсетеді, нәтижесінде көптеген ойындар жойылды немесе өзгертілді. Бірнеше қалалар жыл сайынғы Ба ойынын сақтап келеді, ал Оркнейдегі Кирквалл Ба ойыны Шотландиядағы дәстүрлі футболдың ең танымал түрі болып саналады. Шотландияның басқа аймақтарында футбол ойындарының дәстүріне ең көп дәлел Шотландияның оңтүстігінде, әсіресе Шотландия шекарасында табылады.

Қауымдастық футболы

Әлемдегі алғашқы ресми халықаралық футбол матчы 1872 жылы өтті және Шотландиядағы футбол қауымдастығын дамытуды көздеген Футбол қауымдастығының К. В. Алкок идеясының нәтижесі болды. Матч Шотландияның батыс крикет клубының Гамильтон Крессент алаңында, Глазго қаласының Партик ауданында өтті. Кездесу Шотландия мен Англия арасында өтті және 0–0 есебімен аяқталды. Осыдан кейін жаңадан пайда болған футбол Шотландиядағы ең танымал спорт түріне айналды. Шотландия кубогы – әлемдегі ең көне ұлттық кубок, ол алғаш рет 1873 жылы өткізілді (ФА кубогы одан ертерек жарыс болғанымен, оның бастапқы кубогы қазірде жоқ). Глазгодағы «Куинс Парк» ФК Англиядан тыс әлемдегі ең көне футбол клубы саналады. Шотландия футбол қауымдастығы (SFA) – әлемдегі екінші ең көне ұлттық футбол қауымдастығы, шотландиялық футболды басқаратын негізгі орган және ойын ережелерін анықтайтын Халықаралық футбол қауымдастығы кеңесінің (IFAB) негізін қалаушы мүшесі. Осы спортты дамытудағы маңызды рөлінің нәтижесінде Шотландия IFAB-да тұрақты өкілі бар төрт елдің біріне жатады, ал қалған төрт өкілді FIFA белгілі мерзімге тағайындайды. SFA сонымен қатар Шотландия ұлттық футбол құрамасының жауапкершілігін де жүзеге асырады. Ұлттық стадион – Глазгодағы «Хэмпден Парк». Ұлттық құраманың жанкүйерлері «Тартан армиясы» немесе «Спорран легионы» деп аталады. 2023 жылғы маусым айының мәліметі бойынша, Шотландияның ерлер құрамасы ФИФА рейтингінде 30-шы орында тұр. Олардың ең жоғары көрсеткіші – 2007 жылы 14-ші орын, ал ең төменгі көрсеткіші – 2004 жылы 86-шы орын. Ұлттық құрама соңғы рет 1998 жылы Францияда өткен әлем чемпионатына қатысты, бірақ Бразилия мен Мароккодан жеңілгеннен кейін топтық кезеңде соңғы орынға ие болды. Норвегиямен 1–1 есебімен тең ойнап, бір ұпай жинады. Шотландиядағы элиталық клубтық футбол Шотландия кәсіби футбол лигасы (SPFL) арқылы ұсынылады. Шотландияның футбол клубтары халықаралық аренада жетістіктерге қол жеткізді. Еуропалық жарыстарда «Рейнджерс», «Селтик» және «Абердин» командалары жеңіске жеткен. «Рейнджерс» 1961 жылы Еуропа кубогының иегерлері кубогының финалына шыққан алғашқы британдық команда болды. Алайда, «Селтик» – қазіргі УЕФА Чемпиондар лигасы (бұрынғы Еуропа кубогы) жеңімпазы атанған жалғыз команда. «Селтик» 1967 жылы осы кубокты жеңіп, бұл жетістікті алғаш рет бағындырған британдық команда болды. Олардың жеңісі футбол тарихындағы маңызды оқиға, себебі жарыс клубтың үй стадионы «Селтик Парк»тан 30 мильден (48 км) аспайтын жерде туған ойыншылардан құралған командамен жеңіліп алынды. Тарих бойы ең табысты командалар «Олд Фирма» – «Рейнджерс» және «Селтик» болды. Қазіргі уақытта «Рейнджерс» – Мысырдың «Аль-Ахли» клубынан кейінгі кәсіби футболдағы ең табысты екінші команда. Сондықтан Глазгода үш ірі футбол стадионы бар: «Селтик Парк» (60,411 орындық), «Иброкс» стадионы (50,817 орындық) және «Хэмпден Парк» (51,866 орындық).

Регби одағы

Шотландиядағы регби одағы Шотландиялық регби одағымен басқарылады. Эдинбургтегі Мюррейфилд стадионы – Шотландия ұлттық регби құрамасының үй стадионы. 2017 жылғы мәліметтер бойынша, Шотландия Дүниежүзілік регби рейтингінде 5-орында тұр. Олар жыл сайын Алты Ұлттар турниріне қатысады және төрт жылда бір рет өткізілетін Регби әлем чемпионатында өнер көрсетеді. Шотландиялық ойыншылар әр 4 жылда бір рет Оңтүстік жарты шарда гастрольдік тур өткізетін Британдық және Ирландтық Арыстандары құрамына да ілікпек. Шотландиялық регбидің тарихы тереңде жатыр. Шотландияда ойналатын көптеген доп ойындары "футбол" деп аталып, регбиге де, футболға да біршама ұқсас болған. Шотландия Футбол Одағы (SFU) 1873 жылы құрылды және 1886 жылы Ирландия мен Уэльспен бірге Халықаралық Регби Кеңесінің негізін қалаушы мүшесі болды. (Англия 1890 жылы қосылды). 1924 жылы SFU өз атын Шотландия Регби Одағы деп өзгертті. Әлемдегі ең көне үздіксіз регби матчы 1858 жылы Мерчистон Касл мектебі мен Эдинбург академиясының түлектері арасында өтті. Эдинбург академиясы сондай-ақ алғашқы халықаралық регби матчында қатысты, онда Англия құрамасы 1871 жылдың 27 наурызында Эдинбургтегі Рейбурн Плейс академиясының крикет алаңында Шотландия ұлттық құрамасымен кездесіп, Шотландия жеңіске жетті. Қазіргі ұлттық құрама жыл сайынғы Алты Ұлттар чемпионатында өнер көрсетеді және барлық Регби әлем чемпионаттарына қатысқан. Шотландияда Pro14 және Еуропалық Кәсіби Регби клубтар турнирлерінде бақ сынасатын екі кәсіби команда бар – Эдинбург Регби және Глазго Уорриорз. Бұрын Каледония Редс және Бордер Риверс деген тағы екі кәсіби команда болған, бірақ қаржыландыру мәселелеріне байланысты олар SRU тарапынан таратылды. Әуесқой және жартылай кәсіби клубтар үшін Шотландия Лигасы чемпионаты бар. Ұлттық құрама Алты Ұлттар турнирінің матчтарына Мюррейфилд стадионын толық толтырады. Регби одағы ең танымал болған аймақ – Шекаралар аймағы, онда ол кеңінен таралған. Бұл, мүмкін, Шотландияда регби ең танымал спорт түрі болып табылатын жалғыз аймақ, бірақ ол Абердин, Купар, Эдинбург, Глазго, Стирлинг, Эйршир және Пертширде де күшті өкілдікке ие.

Жетілік регби

Регби жетілік – регби одағының бір түрі. Оны 1883 жылы Шотландияның Мельроуз қаласындағы Мельроуз RFC клубы үшін қаржы жинау мақсатымен Мельроуз қаласындағы қасапшы Нед Хейг ойлап тапты. Алғашқы жетілік матчы Гриньярдс стадионында өтті және жақсы қабылданып, сәтті аяқталды. Алғашқы ресми санкцияланған халықаралық турнир 1973 жылы Мюррейфилдте «Шотландия Регби Одағының регбидің 100 жылдығын тойлау» мерекесінің аясында өтті. Форматтың табысқа ие болуына байланысты үш жыл өткен соң Гонконг жетілігі іске қосылды, одан кейін көптеген басқа халықаралық жарыстар ұйымдастырылды. 1993 жылы Регби әлем чемпионатының жетілік турнирі басталды, онда Мельроуз кубогы үшін күрес жүреді, ол өзінің туған қаласының атымен аталады. Сонымен қатар, Мельроуз жетілігі әлі де танымал және Borders жетілік айналымы (Borders Sevens Circuit) жақсы деңгейде сақталып келеді. Әлемнің түкпір-түкпірінен халықаралық командалар қатысатын жыл сайынғы IRB жетілік әлем сериясы бұрын Мюррейфилдте Эдинбург жетілігін өткізген, бірақ қазір бұл турнир Париж жетілігімен алмастырылды.

Регби лигасы

Регби лигасы Шотландия регби лигасымен басқарылады. Басты халықаралық команда 1909 жылдан бері ойнап келеді, бірақ олардың алғашқы толыққанды халықаралық матчы 1996 жылы Дублинде Ирландияны 6–26 есебімен жеңген кезде өтті. 2000 жылғы Регби лигасы әлем чемпионатында Шотландия өз тобында соңғы орынды иеленді, бірақ Ирландия, Самоа және Жаңа Зеландияға шамалы айырмамен ұтылды. Соңғы екі матч Эдинбург пен Глазго қалаларында сәйкесінше өтті. Шотландиядағы регби лигасына үлкен серпіліс болған кезде, Регби лигасының Челлендж кубогының финалы Эдинбургтағы Мюррейфилд стадионына әкелінді. Екі рет те 60 000-нан астам көрермен финалды тамашалады. Бұл, мүмкін, Шотландияның шағын тарихындағы ең жақсы жеңістерінің бірі – 2001 жылдың шілдесінде Францияны 42–20 есебімен жеңіп алды. Шотландия 2013 жылғы Регби лигасы әлем чемпионатының C тобында бірінші орынды алып, Тонга мен Италиядан озып кетті, бірақ Жаңа Зеландияға 40–4 есебімен ұтылды. 2016 жылғы Регби лигасының Төрт Ұлт турнирінде Шотландия Кумбриядағы Уоркинтонда Жаңа Зеландиямен 18–18 есебімен тарихи тең түсті, бірақ турнирде соңғы орынды иеленді. Шотландиядағы отандық ойынның жоғарғы лигасы – жартылай кәсіби Шотландия Ұлттық лигасы, онда қазіргі уақытта «Абердин Уорриорс», «Истерхаус Пантерс», «Эдинбург Иглз» және «Стратмор Сильвербекс» сияқты командалар бар.

Американдық футбол

Ол Шотландияда әуесқой деңгейінде таралған. Солтүстікте Инвернесс Блиц, батыста Инверклид Хоукс, ал шығыста Эдинбургке дейін 18 жасқа дейінгі 14 команда бар. Қазіргі уақытта 7 команда BAFA қауымдастық лигаларында өнер көрсетеді: Глазгоу Тайгерс, Клайд Вэлли Блэкхокс, Данди Харрикенз, Хайленд Уайлдкетс, Эдинбург Вулвз және Вест Кост Троянс 2-ші дивизионда, ал Ист-Килбрид Пирейтс 1-ші дивизионда ойнайды. 1995 және 2004 жылдар аралығында Эдинбург пен Глазго қалаларында орналасқан «Шотландиялық Клейморз» кәсіби командасы NFL Еуропасында өнер көрсетті. Лоуренс Тайнс, Джо Андруцци және Данте Холл осы командада ойнап, кейіннен NFL-де сәттілікке жетті.

Австралиялық футбол

Австралиялық футбол Шотландияда кең таралған спорт түрі емес. Қазіргі уақытта SARFL лигасында үш команда бар, олардың көпшілігі 2000-жылдардың басында құрылған. Бұл спорт ірі қалалардың маңында дамып, енді ұлттық құрамасы құрылды.

Футзал, жабық футбол және бес-бір-жақ

Футзал – бразилиялық футболдың бір түрі, үй ішіндегі футболға ұқсас, бірақ одан ерекшеленеді. Үй ішіндегі футбол стандартты футболға көбірек байланысты. Бес адамнан құралған команда (бес ойынмен шатастырмаңыз) Шотландияда кең таралған, көптеген ойыншылар лигасы бар.

Таяқ және ұяшық ойындары

Фурлинг және камоги ойындары туралы ақпаратты «Гэль атлетикалық қауымдастығы» тақырыбында қараңыз.

Крикет

Шотландияда крикет Англиядан оңтүстікке қарайғы аймақтардағыдан гөрі әлдеқайда аз танымал. Шотландия тест матчтарын ойнайтын он екі жетекші крикет елдерінің қатарына кірмейді, бірақ Шотландия ұлттық құрамасына енді толық бір күндік халықаралық матчтарды өткізуге рұқсат берілді және олар 2007 жылы финалдық турнирге жеткен Крикет әлем чемпионатында қатысты. Шотландияда жақсы дамыған демалыс крикет құрылымы бар. Шотландия 1999 жылғы Крикет әлем чемпионатының өткезілуіне Англия, Ирландия және Нидерландымен бірге шаруаланды. Шотландия крикеті – шотландиялық крикетті басқаратын ұйым, ол әйелдер және жасөспірімдер крикетімен қатар, ерлер ойынына да басшылық етеді. Шотландияда крикет "ағылшын" спорты ретінде қарастырылады, көптеген талантты ойыншылар, мысалы Джон Крофт сияқты, Англия ұлттық құрамасы үшін өнер көрсетеді, және шындығында ұлттық құрама ағылшын округтері жүйесінде бақ сынасады. Фрейши крикет клубы 1985 жылы "Ауылдық чемпионатты" жеңіп алды. Ол шотландиялық жеке мектептерде кеңінен таралған, сондай-ақ ірі қалаларда да белгілі бір деңгейде ойналады. Сонымен қатар, Шотландия 2018 жылы Англияны алғаш рет жеңді. Олар T20I форматында Бангладеш және Вест-Индия командаларына қарсы әлі жеңіліске ұшырамаған, бұл крикеттегі толық құқықты мүшелер. Сондай-ақ, олар 2015 жылғы ICC әлем чемпионатында да қатысты.

Гольф

Шотландия "Гольф отаны" деп танылады және көптеген линк-курстарымен, оның ішінде Сент-Эндрюс, Карнусти, Мюрфилд және Роял Троондағы ескі курстарымен мәшһүр. Гольф ойналғаны туралы алғашқы жазба 1457 жылы Лейт Линксте тіркелген. Шотландия халықаралық гольф саласында жетекшілік етеді, онда әлемдегі ең беделді гольф алаңдары орналасқан. Ең танымал курс, мысалы, Сент-Эндрюс, Шығыс жағалаудың құмды жазықтарында орналасқан, олар Шотландияның төмендіктерінде "линк" деп аталады – бұл сөз гольф терминологиясына курс деген мағынада сіңген. Гленейглс, Эйршир, Шығыс Лотиан және Лох-Ломондта да маңызды курс бар. Гольфтің Шотландияда қайда пайда болғаны туралы – Сент-Эндрюс, Лейт немесе Брунтсфилд – немесе тіпті Шотландияда пайда болған-болмағаны туралы көптеген пікірталас бар, Голландия мен Қытай да өз талаптарын қойған, бірақ қазіргі ойын Шотландияда қалыптастырылған. Гольф терминологиясының көп бөлігі Шотландияның төмендіктерінен шыққан, мысалы, кади, линк, ти және т.б.

Шинти

Шинти немесе каманачд – Шотландияның Таулы аймағының дәстүрлі ойыны, бірақ тарихи тұрғыдан алғанда оның географиясы кеңірек. Бүгінде де бұл ойын аймақ бойынша кеңінен таралған, Глазго, Эдинбург, Абердин, Файф және Перт қалаларында, сондай-ақ көптеген университеттерде клубтар бар. Осы спорттың басқару органы – Инвернесс қаласында орналасқан Каманачд қауымдастығы (шотланд гаэлі тілінде Comunn na Camanachd). Спорттың басты жүлдесі – Шотландия кубогы, көбінесе Каманачд кубогы деп аталады. Шинти, Гиннес рекордтар кітабында көрсетілгендей, әлемдегі ең табысты спорт командасын – Кингюсси Каманачдты дүниеге әкелгендігімен де мақтана алады. Бұрын шинти қыс айларында ойналса, қазір көбінесе жазғы спорт түріне айналды. Оның тамырлары ирландиялық харлинг спортымен ортақ.

Бейсбол

Бейсбол Эдинбургте 1930 жылдан бері Кіркнеттон мен Ист-Фортундағы АҚШ әуе базаларында ойналғаннан бастау алған. 2007 жылы Британ Бейсбол Федерациясымен байланысы болғаннан кейін Шотландия Ұлттық лигасы құрылды. Лига құрамына Эдинбург Даймонд Девлз, Эдинбург Иглз, Стратклайд Фальконс және Глазго Бейсбол Ассоциациясы кірді. 2011 жылы лига әлі де жанданып тұрды, оған Эдинбург Даймонд Девлз, Эдинбург Каннонс, Эдинбург Гиантс және Глазго Бейсбол Ассоциациясы қатысты. 2018 жылы ойын дәстүріне сәйкес, Caledonia Classic турнирімен бірге алғашқы плей-офф (Postseason) құрылды. 2022 жылы Шотландия Ұлттық лигасы екі дивизионға бөлінді: төменгі – Single A, жоғары – AAA. 8 шотландиялық бейсболшы Бас лигада ойнаған, ал 2023 жылы 13-15 жасында Эдинбургте ойнаған ойыншы MLB-дегі Филадельфия Филлис клубына шақырылды. Бейсбол Шотландияда әлі де аз таралған спорт түрі болып табылады және тек әуесқой деңгейінде ойналады, бірақ жыл сайын дамып келеді.

Крокет

1974 жылы құрылған Шотландия крокет қауымдастығы Шотландияда крокет спортына жауапты. Шотландияның танымал крокет ойыншыларының қатарында Комптон Маккензи де бар.

Пилдің полосы

Шотландияда піл полосы ойналмайды, бірақ Аргилль герцогының командасы Шотландия атынан 2001, 2004 және 2005 жылғы піл полосы әлем чемпионаттарында жеңіске жеткендігі Шотландияда кеңінен танылды.

Далалық хоккей

Тала хоккейі көбінесе Жазықтарда (Төмендіктерде) ойналады, онда ол шинти ойынын ығыстырды. Шотландиядағы тала хоккейі Шотландия хоккей федерациясымен басқарылады.

Мұз хоккейі

Шотландия мұз үстіндегі хоккейде өте ұзақ және сәтті тарихқа ие, және футбол мен регбиден кейін елдегі үшінші ең көп көрермен жинайтын командалық спорт түрі болып табылады. Шотландияда Ұлыбританияның ең көне хоккей командасы – Файф Флайерс орналасқан. Қазіргі уақытта Ұлыбритания бойынша Элиттік шайбалы хоккей лигасында төрт шотланд командасы өнер көрсетеді. Эдинбург Капиталз лига құрылғаннан бері осы лигада ойнап келеді, ал 2010 жылы оларға Дунди Старс және жаңа құрылған Брейхед Клан қосылды. 2011 жылы Файф Флайерс қабылданды, себебі олардың бұрынғы лигасы мен Ньюкасл Вайперс командасы банкротқа ұшырады, осылайша бос орын пайда болды. Шотландия Колин Шилдс сияқты барлық уақыттағы үш үздік британдық хоккейшіні өндірді. Шотландиядағы сегіз кәсіби хоккей командасы Шотландия ұлттық лигасында бақ сынап жатыр. https://siha uk. co. uk

Рок-ит-бол

Rock It Ball аз таралған, көбінесе Орталық белдеуде ойналады, бірақ бүкіл Шотландияға таралып жатыр. Шотландия құрамасы 2007 және 2011 жылдары әлем чемпионатын жеңіп алды. Шотландия V2 деп аталатын, осы спорттың жекелеген түрінде де алда келеді. Қазіргі әлем чемпионы – Скотт МакМайкл, ол "Фолкирк канондары" командасымен Rock It Ball ойнайды. Ол 2007 және 2011 жылғы командалық әлем чемпионаттарында медаль жеңіп алған жалғыз ойыншы. Жастар деңгейінде Меган Пламмер әлемдік V2 бойынша ең үздік әйел ойыншысы болып табылады, ол да "Фолкирк канондары" командасымен Rock It Ball ойнайды. Бұл спорт түрі салыстырмалы түрде жаңа, ол 21-ші ғасырда құрылған.

Баскетбол

Баскетболды алғаш рет канадалық, жақында шотландтық тамырлары бар Джеймс Нейсмит АҚШ-та болғанда ойлап тапты. basketballscotland – Шотландиядағы баскетболды басқарушы ұйым. 1950-ші жылдардың соңына дейін Шотландия Еуропаның жетекші командаларының бірі болды, себебі ол екі рет Еуробаскетке қатысты. Содан бері команданың деңгейі төмендеді. Шотландия FIBA Еуропаның шағын елдер чемпионатында бірнеше рет сәтті өнер көрсетті, соңғы рет 2014 жылы бес қола жүлдеге ие болды.

Желілік доп

Нетбол көбінесе он жастан он бес жасқа дейінгі қыздар ойнайды, және ол жеке мектептерде кең таралған.

Спорттық ойын-сауық

Шотландияда бильярд спорты өте танымал.

Бассейн

Бильярд үстелдері Шотландия пабтарында және әлеуметтік клубтарда көптеп табылады.

Снукер

Шотландия көп жылдар бойы көптеген ұлы снукер ойыншыларын тәрбиеледі, олардың көптегені Әлем Чемпионатын жеңіп алды. Уолтер Дональдсон 1947 және 1950 жылдары жеңіс тойып, Әлем Чемпионы атанған алғашқы шотландтық болды. Қазіргі заманғы снукер дәуірінде ең табысты шотланд снукершісі – Стивен Хендри. Ол Әлем Снукер Чемпионатын рекордтық 7 рет жеңіп алды, 1992 жылдан бастап 5 жыл қатарынан жеңіске жетті және ең жас жеңімпаз ретіндегі рекордты сақтайды, 1990 жылы 21 жасында ағылшын Джимми Уайтты 18-12 есебімен ұтқан еді. 1990 мен 2012 жылдар аралығында шотландтық ойыншылар 16 рет финалға өтті, осы кезеңде шотландтар 12 чемпионатта жеңіс тойлады. Хендридің 7 жеңісінен бөлек, Джон Хиггинс және Грейм Дотт та титул иегері атанды. 1996 жылы Стивен Хендри, Джон Хиггинс және Алан Макманустан құралған Шотландия командасы Снукерден Әлем Кубогын жеңіп алды.

Бадминтон

BadmintonScotland – Шотландияда бадминтон спортын басқаратын ұлттық федерация. Екі маңызды турнир бар: Шотландия ұлттық бадминтон чемпионаты және Шотландия ашық турнирі.

Ракеттер

Шотландияда бірнеше бұрынғы ракетка ойналатын залдар бар: Эглинтон қамалы, Файви қамалы, Кинлох қамалы (Рүм). Дегенмен, қазір бұл ойын көбінесе ойналмайды.

Скуаш

Скуош көптеген ірі қалалық орталықтарда таралған. Көрнекті сквош ойыншысы – Питер Никол. Бастапқыда Шотландияны халықаралық сквош жарыстарында ұсынған Никол 2001 жылы Англияға өтті, себебі Шотландия сквош федерациясынан, ұлттық басқару органынан жеткілікті қолдау алмағанын айтты.

Теннис

Шотландия теннисте Ұлыбритания ретінде бақ сынаса да, қазіргі заманда британдық ойыншылар құрамына оның үлесі көбінесе шағын болды, себебі көзге түскен ойыншылардың басым бөлігі ағылшындықтар еді. Бірақ, соңғы жылдары Энди Мюррейдің және қос ойыншылар Колин Флеминг пен Джейми Мюррейдің қатысуымен жағдай өзгерді. Энди Мюррей – қазіргі таңда Шотландияны өкілдік етіп, бұрынғы Ұлыбританияның бірінші ракеткасы және әлемнің бірінші нөмірі болған ең үздік теннисшілердің бірі. 2013 жылдың 7 шілдесінде ол Фред Перриден кейін 77 жыл өткен соң Уимблдон турнирінде ерлер арасында жекелей сында жеңіске жеткен алғашқы британдық ойыншы атанды. Джейми Мюррей 2007 жылы сербиялық Елена Янковичпен бірге Уимблдонның аралас қос сынында жеңіс тойлады, бұл 20 жылдың ішінде британдық теннисшінің Уимблдон турнирінде алғашқы үлкен жеңісі болды. Колин Флеминг пен оның ағылшын әріптесі Росс Хатчинс қазіргі уақытта ATP қос командалық рейтингінде 9-орында тұр. Шотландияда ресми ATP турнирлері өткізілмейді, Ұлыбританиядағы барлық маңызды турнирлер Англияда ұйымдастырылады.

Жауынгерлік өнерлер

Шотландияда түрлі шайқас өнері кеңінен таралған, бірақ олар көбінесе Ұлыбритания деңгейінде басқарылады.

Қалқан

Шотландия Олимпиадалық фехтовальщиктерді, көптеген Ұлттар Достастығының жүлдегерлерін, сондай-ақ өте табысты Паралимпиадалық және Ұлттар Достастығының мүгедектер арбасындағы фехтовальщиктерін тәрбиеледі. 50-ге жуық Олимпиада ережелері бойынша фехтование клубы жұмыс істеп тұр, олардың 37-сі қазіргі уақытта Шотландия Фехтование Федерациясына, елдік басқару органына мүше. Шотландиядағы фехтованиеда ең көп қолданылатын қару – фольга. Бұл клубтардың көпшілігі классикалық бағытта. Шотландия тарихи фехтование қозғалысының өркендеуі мен дамуының алдыңқы қатарында, 16 тарихи фехтование сыныбы белсенді, олардың көпшілігі Ұлыбритания Тарихи семсерлесу федерациясына мүше. Бұл клубтардың көпшілігі де классикалық бағытта.

Дзюдо

Шотландиялықтар Ұлт Достастығы ойындарының дзюдо жарыстарында марапаттау тұғырында жиі көзге түсті.

Каратэ

Шотландиядағы каратэ негізінен «Каратэ Шотландия» ұйымының бақылауында, бұрынғысы – «Шотландия каратэ басқармасы». Бұл ұйым Дүниежүзілік каратэ федерациясымен (WKF) байланысты, ал WKF 2020 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына каратэні қосумен байланысты жаһандық ұйым болды. Бірақ, көптеген клубтар Дүниежүзілік каратэ федерациялары одағына (WUKF) мүшелік етеді.

Жарыс және жарыстар

Олимпиада және Ұлттар Достастығы Ойындары тақырыптарын да қараңыз.

Жеңіл атлетика

Шотландия жеңіл атлетикасы – Шотландиядағы жеңіл атлетиканы басқаратын ұйым. Ол 2001 жылғы сәуір айында Шотландия жеңіл атлетика федерациясын алмастырды.

Балық аулау

Шотландия балық аулаушылардың, әсіресе, қалың және жеңіл балық аулаушылардың арасында ұзақ жылдардан бері танымал. Спей және Тай сияқты оның көптеген ірі өзендерінде мәшһүр балық аулау участалары бар. Маллох кубогы – Шотландиядағы лосось балық аулау бойынша ең бағалы жүлде. Бұл жүлде жыл сайын Шотландияда жеңіл балық аулау арқылы ұсталған және суға аман-сау қайтарылған ең ірі лосось үшін беріледі.

Қасық

Шотландияның көптеген аймақтарында лаун-боулс ойыны таралған. Кейбір жерлерде он тік құбырлы боулинг ойнайтын орындар да кездеседі. Боулинг жанкүйерлерін ренжітетіндей, он тік құбырлы боулингте бамперлер дәстүрлі түрде қолданылады.

Қаноэ жүзу

Шотландияның көптеген өзендері каноэшілерге танымал, оның ішінде Спей өзені де бар. Шотландия каноэ қауымдастығы – ұлттық басқару органы.

Тау-кен және альпинизм

Шотландияның кейбір аймақтарында тауға өрмелеу танымал. Атақты таушылардың бірі – Харольд Рейберн.

Велоспорт

Велосипедпен жүру – бұл танымал әуесқойлық спорт түрі, ел бойынша 99 клуб бар, Шетланд Велерлерінен Стюартри Велерлеріне дейін. Кәсіби деңгейде шотландтар жол жарысынан гөрі трек велоспортында жақсы нәтижелер көрсеткен, бірақ Шотландияның жолмен уақытқа қарсы жарыстарда ұзақ тарихы бар. Елдегі жол жарыстарының аздығы, тіпті бірде-бір UCI рейтингісіндегі жарыс өткізілмейтіні, негізінен шотланд жергілікті билігінің жол жарыстарының қауіпсіз өтуі үшін қоғамдық жолдарды жабудан бас тартуымен байланысты. Шотландияда үш велодром бар: Эдинбургтегі Медоубанк стадионында біреуі, Дандидегі Кейрд Паркте екіншісі және үшіншісі – 2014 жылғы Достастық ойындарына арналған Глазгода салынған Сэр Крис Хой велодромы. Басқарушы орган – Шотландия велоспортшылар одағы. Соңғы жылдары тау велосипедтері өте танымал болды, шотланд географиясы жаттығулар мен жарыстар үшін өте қолайлы. Форт-Уильямда Әлем кубогы жарысы тұрақты түрде өткізіледі. Шотландия бірнеше әлемдік деңгейдегі велоспортшыларды тәрбиеледі. Роберт Миллар 1984 жылғы «Тур де Франс» жарысында «Тау королі» жеңімпазы атанды; ол 1985 және 1986 жылғы «Вуэльта-а-Испания» жарыстарында 2-орынды, сондай-ақ 1987 жылғы «Джиро-д’Италия» жарысында күміс жүлдегер атанды. 2008 жылғы Пекин Олимпиадасында Крис Хой 100 жылдан астам уақыттан бергі ең табысты британдық олимпиадашы атанды, ол тректе спринттік жарыстарда (Спринт, командалық спринт және кейрин) 3 алтын медаль жеңіп алды. Оның жетістіктері оған 2008 жылы елдің туын жалаулап ұстау және рыцарь атағын беру құрметін сыйлады. Грейм Обри мен Дэвид Миллар (туыс емес) өздерінің спорт түрлеріндегі ең жоғары деңгейге жетті.

Керлинг

Шотландия – керлингтің отаны. Қазіргі кезде ол Канададағыдай кең таралмаса да, Шотландияда Еуропаның басқа елдерінен гөрі әлдеқайда танымал. Шотландия ерлер құрамасы әлемдегі екінші ең табысты керлинг ұлты болып саналады, олар барлығы 32 Әлем чемпионаттарында медаль жеңіп алған, соның ішінде 5 алтын медаль бар. Соңғы алтын медаль 2009 жылы жеңілді. Шотландия әйелдер құрамасы 2002 және 2013 жылдары екі рет Әлем чемпионаттарында жеңіске жеткен. Элиталық деңгейдегі керлингшілер Ұлттық лотереядан түскен қаржыға үлкен көмек алғанмен, бастапқы деңгейдегі жаттығу орындары осы қаржыландырудан үлесін алмады. Шотландияда керлингпен айналысатын мұз сарайларының саны 1993 жылы 31 болса, 2018 жылы 22-ге дейін азайды.

Жебелер

Шотландияда дартс кең таралған, көптеген пабтардың өз командалары бар. Шотландиядан шыққан бұрынғы әлем чемпиондары – Джоки Уилсон, Лес Уоллес және Гэри Андерсон.

Гейллік спорттық қауымдастық

Шотландияда Гейл атлетикалық қауымдастығының (GAA) ұзақ тарихы бар, бұл Шотландиядағы көптеген ирландтардың болуының нәтижесінде мүмкін болды. Шотландиядағы GAA негізі Камбуслангта, ал GAA спорт түрлері көбінесе Үлкен Глазго аймағында танымал, сонымен қатар Шотландияның түрлі университеттерінде де кездеседі. Шотландия GAA – Шотландиядағы Гейл ойындарына жауапты GAA кеңесі. GAA Шотландияны "Аудан" деп есептейді.

Атып тастау

Хёрлинг – шотландтық шинти спортының жақын туысы болып табылады, және Шотландияның шинти ойыншылары мен Ирландияның хёрлерлері арасында біріктірілген ережелер қолданылатын жыл сайынғы халықаралық матч өтеді. Шотландияға көптеген ирланд иммигранттары келген Антрим және Донегал округтеріндегі хёрлингтің дәстүрлі түрлері шотландтық шинтиге ең жақын болды, және бір кезде оларды ажырату мүмкін емес еді. Ирландия ұлттық хёрлинг командасы біріктірілген ережелер бойынша Шотландия ұлттық шинти командасымен жыл сайын халықаралық матч өткізеді. Камоги де белгілі бір деңгейде таралған. Қазіргі уақытта Шотландияда 2019 жылы құрылған Ceann Creige атты жалғыз хёрлинг/камоги клубы бар.

Ат жарысы

2020 жылғы деректер бойынша Шотландияда 5 BHA лицензиясы бар жарыс жолы бар. Гамильтон Парк жолында тек қана тегіс жарыстар өтеді, Келсо және Перт жолдары Ұлттық аңшылық ережелері бойынша кедергілер арқылы жүгірілетін жарыстарды ұсынады, ал Айр және Муссельбург – екі мақсатты жарыс жолдары, олар тегіс және кедергілер арқылы жүгірілетін жарыстарды қамтиды. 1977 жылдың қазанында Ланарктегі жарыс жолы жабылды. Әуесқойлар үшін кедергілер арқылы жүгірілетін нүктеден нүктеге жарыстар Ланаркширдегі Овертон және Шекара аймағындағы Фрайерс Хоу мен Мосхаус жайларында өтеді. Фифтегі Балкормо Мейнс нүктеден нүктеге жарыс жолы 2019 жылы жылдық жарыс үшін пайдаланылды, бірақ 2020 жылғы жарыс COVID-19 карантиніне байланысты тоқтатылғаннан кейін, жол дереу жабылатыны туралы хабарланды. Басты жарыс – Шотландия Ұлттық жүлдесі, ол әр сәуір айында Айрда 4 миль мен жарты стадион қашықтықта өтеді. Еуропадағы ең құнды тегіс хендикаптардың бірі – Айр Алтын Кубогы, ол әр қыркүйекте Айрда 6 фурлонг қашықтықта өткізіледі.

Петанк

Француздық петанк спор түрі Шотландияда Шотландиялық Петанк Ассоциациясы арқылы басқарылады және насиятталады. Шотландияда 11 филиал клуб және кездейсоқ түрде ойнайтын көптеген басқа топтар бар.

Қайықтану

Стратклайд ауылдық паркі Шотландиялық есу орталығына үй иесі, оның ішінде Достастық ойындары мен Әлемдік есу чемпионаттарында есу жарыстарын қабылдаған Олимпиада стандартындағы 2 км есу трассасы бар. Бес Олимпиада жүлдесінің иегері Кэтрин Грейнгер Ұлыбританияның ең көп жүлде алған әйел олимпиадашысы.

Желкендеу

Мұнда Батыс Хайленд яхтинг апталығы сияқты әртүрлі шаралар өтеді.

Шаңғы спорты

Шотландияның Таулы аймағы Ұлыбританияның шаңғы курорттарына толы сирек аймақтарының бірі. Авимор – Кэрнгормс тауларындағы осы спорттың орталығы. Аонах Мор сияқты тағы да бірнеше курорттар бар, сондай-ақ Гленко шаңғы алабы мен Гленши шаңғы орталығындағы шаңғы тебуге арналған беткейлер де бар. Эдинбург қаласына жақын орналасқан Мидлотиан қар спорты орталығы, жергілікті жұртшылық арасында "Хиллэнд" деп белгілі, ол Еуропадағы ең ірі құрғақ шаңғы трассасы болып табылады.

Жылдамдық жолы

Шотландияда қазіргі уақытта SGB Чемпионатында екі Мотоцикл Speedway командасы өнер көрсетеді: Глазго Тайгерс және Эдинбург Монархтары.

Жүзу

Басқарушы орган – Шотландияның әуесқой жүзу қауымдастығы. Көптеген ірі қалалар мен орташа өлшемдегі қалаларда жүзу бассейні бар. Теңізде жүзу де кездеседі, бірақ Шотландия төңірегіндегі судың салқынына байланысты ол қазір бұрынғыдай танымал емес.

Су полосы

Су полосы Шотландияда ойлап табылды деп есептеледі, ал оның алғашқы ережелерін Уильям Уилсон 1877 жылы Абердиндегі «Бон Акорд» клубы үшін жазған. Ол Абердиннің Ди және Дон өзендерінде ойналатын ойынға негізделген. Бассейндегі алғашқы ойын Глазгода өтті, ал шотланд ережелері спорттың алғашқы жылдарында ең көп қабылданып, қолданылды. Сонымен қатар, Шотландия алғашқы Олимпиада ойындарында сәтті өнер көрсеткен Ұлыбритания құрамаларына бірнеше олимпиада чемпиондарын тәрбиеледі. Шотландияда көптеген мықты клубтары бар, әуесқой су полосының мақтан тұтатын тарихы бар. Дегенмен, 1990 жылдардың басында оның дамуы төмендеді, сол кезде ол отандық елдер мен 8 елдің турнирлерінде сәтті өнер көрсетті. Әлемнің қалған бөлігі терең су нысандарына көшіп, жаттығу режимін күшейтіп, жаттықтырушылар құрылымын кәсіби деңгейге жеткізген кезде, Шотландияның су полосы өз деңгейінде қалып, артқа қалып қойды. Ұлттық құрама 2003 жылы халықаралық жарыстарға қатысуын тоқтатты, бірақ 2006 жылы Пертте өткен Достастық турниріне әйелдер құрамасы қатысты. Алайда, 2008 жылдан бері спорт мүшелерінің, клубтардың және жарыстардың қарқынды өсуіне қол жеткізілді. Ұлттық құрамалар қайтадан жыл сайынғы Кельт ұлттары турнирінде халықаралық деңгейде өнер көрсетіп, соңғы кезде әйелдер арасында 2010 және 2012 жылдары, ал ерлер арасында 2011 жылы жеңіске жетті. Шотландия 2014 жылдың сәуір айында Абердин қаласында Достастық турнирін қабылдауы күтілуде.

Қанды спорт

Жануарлар арасындағы барлық төбелестер, мысалы, әтеш-шала, ит-шала, борсық аулау және т.б. ұзақ жылдардан бері тыйым салынған. Түлкі аулау мен қоян қуу жақында ғана тыйым салынды, ал түлкі аулау Шотландияда кең таралған емес.

Халықтық спорт түрлері

Таулық ойындардан басқа, бірнеше жергілікті аймақтар ойындардың стандартына келтірілмей тұрған кезеңдегі дәстүрлі спорт түрлерін сақтап қалған. Оларға Джедбург пен Кирквалл қалаларындағы ба ойындары, сондай-ақ қолдан жасалған заттарды пайдаланатын, "нотти" немесе "хумми" деп аталатын халықтық шинтидің түрлі нұсқалары жатады.

Биіктік ойындар

Таулық ойындар ұлттық спорт мәдениетінің ерекше белгісі болып табылады. Биік таулы аймақтарда, Брэмар және Дунун сияқты, жыл сайын көптеген ойындар ұйымдастырылады. Олар шотланд эмигранттары көп қоныстанған әлемнің түрлі аймақтарында да танымал. Таулық ойындардағы жарыстар көбінесе физикалық күш сынап бағады, мысалы, жоғарыға салмақ лақтыру және шеңгел тастау сияқты, сондай-ақ жақында пайда болған, хаггис лақтыру сияқты ойын түрлері де бар.

Достастық ойындары

Шотландия – 1930 жылы өткен алғашқы Империя ойындарынан бері барлық Достастық ойындарына қатысқан алты елдің бірі. Шотландия үш рет Достастық ойындарын қабылдады: 1970 және 1986 жылдары Эдинбургте, ал 2014 жылы Глазгода. Алғашқы Достастық жастар ойындары 2000 жылы Эдинбургте өтті. 2022 жылы Англияның Бирмингем қаласында өткен Достастық ойындарына Шотландиядан 259 спортшы және 166 шенеунік жіберілді, онда Шотландия барлығы 51 медаль (13 алтын, 11 күміс және 27 қола) жеңіп алды.

Арал ойындары

Шотландия Арал ойындары турниріне үш команда жібереді: Оркней аралдары, Шетланд және Сыртқы Гебрид аралдары үшін. 2005 жылғы Арал ойындарын Шетланд қабылдады.

Олимпиада ойындары

Шотландия спортшылары алғашқы заманауи ойындардан бастап барлық Олимпиада ойындарында Ұлыбритания мен Ирландия құрамасының (Ирландия тәуелсіздігіне дейін) және кейін Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландия құрамасының құрамында өнер көрсетті. Шотландиялық Лансестон Эллиот 1896 жылы Афинада Ұлыбритания мен Ирландияның алғашқы Олимпиадалық алтын медалін жеңіп алды. Шотландияның ең танымал спортшылары Эрик Лидделл (оның оқиғасы "От күймелері" фильмінде көрсетілген), 1980 жылы Олимпиадалық 100 метрлік жүгіруде жеңімпаз болған Алан Уэллс және 2004, 2008 және 2012 жылдары алты велосипед спортынан алтын медальдар жеңіп алған Крис Хой. Шотландия Шотландия ретінде барлығы бір ғана Олимпиада медалін жеңіп алды, ол 1908 жылғы жазғы ойындарда ерлер хоккей командасының қола медальді жеңгені болды. Бұл Англияның (алтын) немесе Уэльстің (бронза) өздерінің медальдарын жеңген жалғыз жағдай еді; сондай-ақ, тәуелсіздікке дейін Ирландияның жалғыз медалі (күміс) осы болды. 1924 жылы Шамонидегі керлингтен алтын медальді Шотландия ұлттық құрамасы, Корольдік Каледониялық керлинг клубының командасы жеңіп алды, ал 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде әйелдер керлингінен алтын медальді сол кездегі ең үздік шотланд командасы, оның капитаны Рона Мартин жеңіп алды. Шотландияның Олимпиадалық командасын құру үшін ұзақ жылдардан бері науқан жүргізіліп келеді.

2009 жылы Шотландияда пайда болған екі спорт түрі – гольф және регби жетіліктері Олимпиада бағдарламасына қабылданды. Керлинг көп жылдар бойы қысқы Олимпиаданың бір бөлігі болып табылады. Шотландияның Олимпиада медальдарының иегерлерінің толық тізімін қарау үшін «Шотландиялық Олимпиада медальдарының иегерлері» деген бетке өтіңіз.

Автоспорт

Шотландия мотоспорт әлеміндегі жетістіктерімен танымал, және әлемде екі, үш және төрт дөңгелекті әлем чемпиондарын өндірген бес елдің бірі болып табылады. Көптеген шотландтық спортшылардың мансабы жоғары деңгейде сәтті болды, ал жетістіктер Формула-1, Әлемдік ралли чемпионаты, Ле-Манның 24 сағаттық жарысы, IndyCar Series, Ұлыбританияның Туринг автомобильдері чемпионаты, Гран-при мотоцикл жарыстары, Ұлыбританияның Супербайк чемпионаты және Sidecar әлем чемпионаты сияқты түрлі чемпионаттарда келді.

Формула бірінші

Шотландия 1950 жылы чемпионат басталғаннан бері бірнеше Формула-1 жүргізушісін тәрбиеледі. Осы жүргізушілердің толық тізімін мына жерде табуға болады: Категория:Шотландияның Формула-1 жүргізушілері. Шотландияның Формула-1-дегі алғашқы жетістіктері 1961 жылы Уоткинс-Глендегі жарыста Лотус командасының алғашқы Гран-приін жеңген Иннес Ирландиямен басталды. Дегенмен, ең танымал шотландтық жүргізушілер – Джим Кларк (2 әлем чемпионатын жеңіп алған), Джеки Стюарт (3 әлем чемпионатын жеңіп алған) және Дэвид Коултард (1994 жылдан 2008 жылға дейін McLaren F1, Williams F1 және Red Bull F1 командаларында жарысқан). Коултард – Шотландияның соңғы жылдардағы ең табысты жүргізушісі, ол 2001 жылы Әлем жүргізушілер чемпионатында екінші орынды иеленді. Басқа да жақыңғы жетістіктерге 2010-2013 жылдар аралығында Force India үшін жарысқан Бэтгейттен Пол ди Реста және 2014 жылы Сильверстоунда өткен Британ Гран-приінде 22 жылдан кейін Формула-1 жарысына қатысқан алғашқы әйел болған Обандан Сузи Вольф кіреді. Шотландияда Формула-1-нің бір де бір кезеңі өткізілмегендіктен, ел жарыс өткізбеген ең табысты елдердің біріне айналды. Алайда, 1951 жылы Формула-1 регламенті бойынша өткен 50 айналымдық, 100 мильдік (160 км) «Шотландия Гран-приі» атты автожарыс өткізілді және осы жарысты қандай да бір нысанда қайта жаңғырту мүмкіндігі жөнінде көптеп талқыланды.

Индикар

IndyCar – американдық бір орындық жарыстардың ең жоғарғы деңгейдегі чемпионаты, және Шотландия АҚШ-тың бір орындық жарыстары тарихындағы ең табысты пилоттардың бірі – Дарио Франчиттидің туған жері. Дарио төрт рет IndyCar сериясының чемпионы атанды және үш рет Indy 500 жарысын жеңіп алды. 2013 жылдың 6 қазанында Хьюстон Гран-присінде ол қатысты, оның машинасы басқа машинамен соқтығысқаннан кейін қауіпсіздік торларына ұшып кірді. Апат салдарынан Франчитти екі омыртқасының сынуын, білезігінің сынуын және шаңқауды бастан өткерді. Бір айдан кейін, 2013 жылдың 14 қарашасында, Франчитти медициналық кеңес бойынша мотор спортынан дереу зейнеткерлікке шыққандығын мәлімдеді. Ол американдық ашық дөңгелекті жарыстарда 265 старттан 31 жеңіске қол жеткізді, бұл оны барлық уақыттағы жеңімпаздар тізімінде тоғызыншы орынға қойды. АҚШ-тың бір орындық жарыстарында үлкен жетістіктерге жеткен тағы бір шотландтық – 1965 жылы Индианаполис 500 жарысын жеңіп алған, өте жан-жақты Джим Кларк болды.

Жиналысу

Трассадан тыс, Шотландия әрдайым кезеңдік раллиде ерекше дәстүрге ие болған. Макрей есімі, мүмкін, Шотландияның ең танымал экспорттарының бірі, Колин Макрей 1995 жылы Әлемдік ралли чемпионатында жеңіске жетті. Оның "толық газбен" жүргізу стилі оған бүкіл әлемде миллиондаған жанкүйер әкелді және ол спорттың ең жоғары деңгейінде 15 жылдық мансабында культ статусына ие болды. Колин 5 рет Ұлыбритания ралли чемпионы болған Джимми Макрейдің ұлы және халықаралық ралли әлемінде де жетістікке жеткен Алистер Макрейдің інісі болды. Шотландияның соңғы әлемдік жүлдесі 2001 жылы Пертширде туған Роберт Рид Ричард Бернспен бірге Әлемдік ралли чемпионатында жеңіске жеткен кезде жеңіп алынды. Луиза Эйткен Уокер де ерлер басым спортқа маңызды үлес қосты және Ұлыбританияның барлық уақыттағы ең табысты әйел ралли жүргізушісі болып, 1990 жылы әйелдер арасындағы ралли әлем чемпионатында жеңіске жетті.

Түздік жарысы

Шотландия автоспорт әлеміндегі ең ұзаққа созылған оқиғалардың бірі – легендарлық Ecurie Ecosse жарыс командасы. Эдинбург қаласының Мерчистон ауданындағы қарапайым гараждан бастау алған команда, Porsche және Ferrari сияқты танымал атақтарды жеңіп, мотор спорты әлемін таң қалдырды. 1956 жылы Дэвид Мюррейдің командасы шотландтық Рон Флокхарт пен Ниниан Сандерсон басқарған жеке D-типті Jaguar көлігімен атақты 24 сағаттық Ле-Ман жарысын жеңіп алды. Соңғы жылдары Шотландия төзімділік және спорттық автомобиль жарыстарында сәтті өнер көрсетуде. Дамфриширлік Алан Макниш 2002 жылы Toyota үшін F1 жарысына қатысты, бірақ ол спорттық автомобиль жарыстарының қиын әлеміндегі ұлы жарысшылардың бірі ретінде танымал, ол 24 сағаттық Ле-Манды үш рет жеңіп, тағы алты рет жүлделі орынға ие болды. 2013 жылы ол FIA World Endurance Championship (FIA WEC) чемпионы атанды. Питер Дюмбрек 1999 жылғы 24 сағаттық Ле-Ман жарысына қатысты және 1999 жылғы жарыста оның Mercedes Benz CLR көлігі аэродинамикалық мәселелерге тап болып, ауаға көтеріліп, айналып түскен апатымен әйгілі. 2012 жылы Батгейттен шыққан Марино Франчитти Ле-Манда Nissan-ның инновациялық DeltaWing көлігінің бірінші жүргізушісі ретінде бекітілді, ал 2014 жылы ол Себрингтің 12 сағаттық жарысын жеңіп алды. Тағы бір шотландтық төзімділік жарысшысы – Райан Далзиел, ол 2012 жылы FIA World Endurance Championship жеңімпазы атанды, сондай-ақ 24 сағаттық Ле-Манда және 12 сағаттық Себрингте сынып бойынша жеңіске жетті.

BTCC

Британдық туристік автомобильдер чемпионатында Шотландияны Джон Клеленд екі рет чемпион атандырды. Энтони Рид, Дэвид Лесли және 2012 жылы чемпион болған Гордон Шедден сияқты бірнеше жүргізушілер соңғы жылдары сәтті жарысқан. Чемпионаттың бір турында жыл сайын Шотландиядағы Нокхиллде жарыс өткізіледі.

Мотоцикл спорты

Мотоцикл спортында аңыздар жалғасады. 1980 жылы Джок Тейлор Sidecar әлем чемпионатын жеңіп алды, ал Джимми Гатри мен Боб Макинтайр соғыстан бұрынғы және соғыстан кейінгі кезеңде шотланд мотоциклшілері үшін үлгі орнатты. 1980-ші және 1990-шы жылдары Ниалл Маккензи мен Стив Хислоп бастама көтерді. Маккензи 1986 жылдан 1994 жылға дейін тоғыз жыл бойы 500cc Гран-при чемпионатында (қазір MotoGP) өнер көрсетті, тек екі рет ондықтан тыс қалды. Ол британдық Superbike чемпионатында үш рет жеңіске жетті. 1995 жылы британдық Superbike чемпионатында жеңіске жеткен Стив Хислоп, Мэн аралы TT жарыстарындағы жетістіктерімен танымал болды, он бір TT-де жеңіске жетті. Соңғы жылдары Стюарт Истон Шотландиядан британдық Superbike жарыстарында өнер көрсетсе, Джон Макфи шотландтарды шетелде ілгерілетеді, өте бәсекелі испандық Moto3 класында қатысады. Шотландияның жолдан тыс мотоцикл спорты көптеген британдық Enduro және Motocross чемпиондарын тәрбиеледі, соңғы кезде Ричард Хей британдық Enduro ардагерлер класында жеңіске жетті. Эван Макконнелл 2001 жылдан 2007 жылға дейін Enduro әлем чемпионатында бақ сынады. 2009 және 2010 жылдары Шотландия командалары Халықаралық алты күндік Enduro-да медальдар үшін күресті, ал сол жылдары шотланд мотоциклшілері Дакар раллиін бірінші шотландтар ретінде сәтті аяқтады. Шотландия тіпті мотоциклмен трюк жасауда әлем чемпионы атағын да иеленді, Кевин Кармайкл 2002 жылы осы құрметті атақты жеңіп алды.

Шотландияның автоспорт алаңдары

Шотландияда түрлі мотор спорты алаңдары бар, олардың ең ірісі – Файф округіндегі Нокхилл жарыс трассасы. Шотландиядағы мотоспорт үшін басқарушы орган – SACU.

Спорттық ақпарат құралдары

Шотландияда бұқаралық ақпарат құралдарының ерекше өнімдері бар, әсіресе спорт жаңалықтарына қатысты. Шотландияның негізгі күнделікті газеттері – Daily Record, The Herald және The Scotsman шотланд және халықаралық спортты кеңінен жабады; ал шотланд спортын жабу британдық газеттердің шотланд басылымдары қолданатын маңызды құралдардың бірі, оның ең табыстысы – The Scottish Sun. Дегенмен, Шотландиядағы спорт жаңалықтарының басым бөлігі футболға арналған. Сонымен қатар, түрлі журналдар да бар. Олардың ішінде The Celtic View, Rangers News, bunkered, Scottish Club Golfer және Rally Action сияқты тақырыптар кездеседі. Ең ірі екі арнадағы негізгі спорттық телешоулар – STV-дағы Scotsport және ITV1 Border Scotland (Гиннес рекордтар кітабында әлемдегі ең ұзақ жүріп келе жатқан спорттық телебағдарлама ретінде танылған) және BBC Scotland-дағы Sportscene. BBC Radio Scotland-тың негізгі спорттық шоуы – Sportsound, сонымен қатар олардың тағы да басқа спорттық бағдарламалары бар, мысалы, Off the Ball комедиялық шоуы. Барлық негізгі тәуелсіз радиостанциялар жергілікті спорт жаңалықтарын жасайды және көбінесе футбол матчтарын тікелей эфирде көрсетеді (бірақ SPL емес, оның эксклюзивті радио құқықтары BBC-де). BBC Alba арнасының Spòrs бағдарламасы бір толық, кейінге шегерілген SPL матчын көрсетеді. 2011 жылы QuipuTV – мультимедиялық өндіріс компаниясы және тікелей эфирде маманданған цифрлық хабар таратушы, Шотландиядағы аз қамтылған спорт түрлеріне арналған цифрлық платформа ұсыну мақсатымен құрылды. Олар Шотландия Крикеті, Шотландия Хоккей федерациясы, Шотландия Жүзу одағы және Шотландия Нетбол қауымдастығы үшін тікелей эфирде бағдарламалар жасайды.