Кіріспе

Триоза нуклеин қышқылы (ТНҚ) – РНК-да табиғи түрде кездесетін бес көміртекті рибоза қантының орнына, табиғи емес төрт көміртекті триоза қантымен алмастырылған жасанды генетикалық полимер. Альберт Эшенмозердің РНК-ның химиялық этиологиясын зерттеу мақсатымен ашқан ТНА, ДНК және РНК-ның толықтыратын тізбектерімен тиімді жұптасу қабілетінің арқасында маңызды синтетикалық генетикалық полимерге (ХНП) айналды. ТНА, ДНК және РНК-дан өзгеше, нуклеазамен ыдырауға төзімді, сондықтан терапиялық және диагностикалық қолдану үшін перспективті нуклеин қышқылының аналогы болып табылады. ТНА олигонуклеотидтері алғаш рет фосфорамидит химиясын қолдана отырып, автоматтандырылған қатты фазалық синтез арқылы жасалды. Химиялық жолмен синтезделген ТНА мономерлері (фосфорамидиттер және нуклеозидтік трифосфаттар) ТНА зерттеулерін дамытуға бағытталған синтетикалық биология жобаларын қолдау үшін кеңінен жақсартылды. Соңғы кезде полимеразалық инженерияның күш-жігері ДНК мен ТНА арасында генетикалық ақпаратты екі бағытта көшіре алатын ТНА полимеразаларын анықтады. ТНА репликациясы РНК репликациясын имитациялайтын процесс арқылы жүзеге асады. Бұл жүйелерде ТНА кері транскрипцияланады, ДНК полимераза тізбектік реакция арқылы күшейтіледі, содан кейін ТНА-ға қайта транскрипцияланады. ТНА полимеразаларының болуы, шағын молекулалар мен ақуыздарға арналған биологиялық тұрақты ТНА аптамерлерін in vitro жағдайында іріктеуге мүмкіндік берді. Мұндай тәжірибелер, мұрагерлік және эволюция қасиеттері ДНК мен РНК-ның табиғи генетикалық полимерлерімен ғана шектелмейтінін көрсетеді. Дарвиндік эволюцияға ұшырауға қабілетті басқа нуклеин қышқылдары жүйелерімен салыстырғанда ТНА-ның жоғары биологиялық тұрақтылығы, оның келесі буынның терапиялық аптамерлерін әзірлеуге үміткер екенін көрсетеді. Лабораторияда дамыған ТНА полимеразасы арқылы ТНА синтезінің механизмі, нуклеотидтердің қосылуының бес негізгі кезеңін анықтау үшін рентгендік кристаллографияны пайдалану арқылы зерттелді. Бұл құрылымдар кіріп келетін ТНА нуклеотид трифосфатын толыққанды тани алмайтынын көрсетеді және жақсартылған белсенділікке ие ТНА полимеразаларын жасау үшін қосымша бағытталған эволюциялық тәжірибелердің қажеттілігін растайды. ТНА кері транскриптазасының бинарлық құрылымы да рентгендік кристаллография арқылы шешілді, бұл үлгіні танудың ықтимал механизмі ретінде құрылымдық икемділіктің маңыздылығын ашты.

Пре-ДНК жүйесі

Джон Чапут, Калифорния университетінің Ирвин қаласындағы Фармацевтикалық ғылымдар кафедрасының профессоры, рибоза қанттарының пребиотикалық синтезі және РНК-ның ферментсіз көбейтілуіне қатысты мәселелер алғашқы Жер жағдайында оңай өндірілетін ертерек генетикалық жүйенің болғанын дәлелдейтін жағдайлық айғақтарды ұсынуы мүмкін деп теориялады. ТНА ертерек генетикалық жүйе және РНК-ның алдындағы сатысы болуы мүмкін. ТНА, РНК-дан қарапайым және оны бір бастапқы материалдан синтездеуге болады. ТНА РНК-мен және РНК-қа толықтыратын өзінің тізбектерімен ақпаратты екі бағытта алмаса алады. ТНА дискретті лиганд байланыстыру қасиеттері бар үшіншілік құрылымдарға жиырылатыны көрсетілді.