Кіріспе

Дамушы әлемдегі ғылым саласындағы әйелдер ұйымы (OWSD) – дамушы елдердегі әйел ғалымдарға карьераның әртүрлі кезеңдерінде ғылыми оқыту, мансаптық даму және байланыс мүмкіндіктерін ұсынатын халықаралық ұйым. Ол 1987 жылы құрылып, 1993 жылы ресми түрде іске қосылды. Бұл ұйым бұрын «Дамушы елдердегі әйелдер ғылымы ұйымы» (TWOWS) деп аталған. Бұл ЮНЕСКО-ның бір бөлімі және Италияның Триест қаласындағы Дүниежүзілік ғылым академиясы кеңсесінде орналасқан. Ұйымның мақсаты – даму процесіндегі күш-жігерін қолдау үшін дамушы және дамыған елдерден келген көрнекті ғалымдарды біріктіру. Сондай-ақ, ұйым өз мүшелерінің ғылыми және технологиялық салалардағы көшбасшылыққа қол жеткізуіне көмектесуді көздейді. Ол мүшелік, стипендиялар және сыйлықтар сияқты әртүрлі бағдарламалар арқылы іске асырылады.

Тарих

OWSD идеясы алғаш рет 1988 жылы Дүниежүзілік ғылым академиясы ұйымдастырған «Үшінші әлемдегі ғылым және технологияны дамытуда әйелдердің рөлі» тақырыбындағы конференцияда талқыланды. Оған 63 дамып келе жатқан елден 200-ден астам жетекші әйел ғалым қатысты. Дамып келе жатқан елдердегі әйел ғалымдардың тәжірибесін, қажеттіліктерін және біліктілігін қолдайтын ұйым құру мүмкіндігін зерттеу үшін, жоғары деңгейдегі әйел ғалымдар мен сарапшылардан тұратын зерттеу тобы құрылды. 1989 жылы Триест қаласында өткен келесі кездесуде «Үшінші әлемдегі әйелдер үшін ғылым ұйымы» (TWOWS) құрылып, оның қағидалары бекітілді. TWOWS төрт жыл өткен соң, 1993 жылы Мысырдың Каир қаласында өткен Бірінші Бас Ассамблеяда ресми түрде іске қосылды.

Атауын өзгерту

2010 жылдың 29 маусымында Қытайдың Пекин қаласында өткен ұйымның төртінші жалпы жиналысында мүшелер Дамушы әлемдегі ғылым саласындағы әйелдер ұйымы (OWSD) деген атауды қабылдау үшін дауыс берді.

Қаржыландыру

ОУДБ сыртқы донорлар есебінен қаржыландырылады. Швецияның халықаралық даму ынтымақтастық агенттігі (Sida) 1998 жылдан бері OWSD-ге қаржылық қолдау көрсетіп келеді және аспирантура бағдарламасы бойынша стипендияларды толық көлемде қаржыландырады. 2010 жылдан бастап Elsevier Foundation дамушы елдерден келген жас ғылым қызметкерлеріне жыл сайын табысталтын OWSD Elsevier Foundation Awards for Early Career Women Scientists сыйлығын қаржыландыруға көмектеседі. 2017 жылы Канаданың Халықаралық даму зерттеу орталығымен (IDRC) жас ғылым қызметкерлеріне арналған жаңа OWSD стипендиясын толық қаржыландыру туралы келісімге қол қойылды.

Ұлттық тараулар

ОУСД 30 елде ұлттық бөлімшелерге ие. Ұлттық бөлімшелер аймақтық конференциялар, семинарлар мен оқу-жаттығулар ұйымдастырады, ғылым саласындағы әйелдерге арналған ұлттық және аймақтық жобаларды жүзеге асырады, сондай-ақ ОУСД мүшелеріне байланыс орнатуға мүмкіндік жасайды.

Докторлық стипендиялар

OWSD PhD стипендиясы дамушы елдердегі ғылым мен технология саласында артта қалған елдердің әйелдеріне, басқа дамушы елдердегі қабылдаушы институттарда табиғат ғылымдарында, соның ішінде инженерлік және ақпараттық технологиялар бойынша PhD зерттеулерін жүргізуге арналған. Бұл стипендия қабылдаушы елде зерттеу жүргізуге байланысты қабылдаушы институт тарапынан өтелмейтін барлық шығындарды қамтиды, оған саяжай, виза, денсаулық сақтау, оқу және зертхана төлемдері, сондай-ақ стипендия иегерлерінің тамақтануы, тұруы және күнделікті шығындары үшін ай сайынғы стипендия кіреді. Әрбір PhD стипендия иегеріне халықаралық семинарлар мен конференцияларға қатысу үшін қосымша қаржы қарастырылған. Стипендия толық жұмыс күні (төрт жылға дейін) немесе «сэндвич» бағдарламасы түрінде ұсынылады, онда стипендиат өз еліндегі PhD студенті болып тіркелген және қабылдаушы институтта ең кемі 6 айдан 20 айға дейін, ең көп дегенде 3 зерттеу сапарына қатысады. 1998 жылдан бері 250-ден астам әйел ғалым стипендия бағдарламасы аясында PhD дәрежесін алды. Бағдарламаны Швецияның халықаралық даму ынтымақтастық агенттігі – Sida қаржыландырады.

Карьераның алғашқы кезеңіндегі стипендиялар

OWSD Early Career fellowship – ғылым, технология, инженерия және математика (STEM) салаларында PhD дәрежесін аяқтаған және дамушы елдердегі ғылым мен технологиядан қалып қойған елдердің академиялық немесе ғылыми-зерттеу институтында жұмыс істейтін әйелдерге берілетін, 50 000 АҚШ долларына дейінгі беделді сыйлық. Карьерасының басындағы стипендиаттар өз елдеріндегі институттарында халықаралық деңгейде зерттеу жұмыстарын жалғастыруға және халықаралық сапармен келген зерттеушілерді тартатын зерттеу топтарын құруға қолдау көрсетіледі. "Карьераның басындағы стипендиялар" бағдарламасын Канаданың Халықаралық даму зерттеу орталығы (IDRC) қаржыландырады. Алғашқы стипендиаттар тобы 2018 жылы марапатталды.

OWSD-Эльзевье қоры науқас әйелдер үшін марапаттауды ұйымдастырды

OWSD Elsevier Foundation Awards – дамушы елдерде жұмыс істейтін және тұратын, карьерасының басындағы әйел ғалымдарды марапаттау және қолдау мақсатындағы жыл сайынғы жүлде. 2010 жылы іске қосылған бұл жүлделер әр жылы бес ғалымға табысталады, олардың төртеуі төрт OWSD аймағынан, ал біреуі кез келген аймақтан таңдалған ерекше жеңімпаз болады. Жүлдеге үміткер бола алатын ғылыми салалар – биологиялық ғылымдар, физикалық ғылымдар және инженерия ғылымдары, және олар жыл сайын ауысып отырады. Әр жеңімпаз 5000 АҚШ доллары көлемінде сыйлық алады және зерттеулерін Америка Ғылымды Дамыту Қауымдастығының (AAAS) жылдық мәжілісінде өтетін арнайы марапаттау салтанатында таныстырады. Жүлде иегерлері өңірлік және халықаралық деңгейде ғылыми-зерттеу ортасына нақты үлес қосуы керек.

Мүшелік

ОСДБ-ның 137 елден 8000-нан астам мүшесі бар. ОСДБ мүшелерінің 90%-дан астамы дамушы елдерде тұрып, жұмыс істейтін және ғылыми салаларда магистр немесе доктор дәрежесі бар әйелдер.

Көшбасшылық

OWSD-ге президенттен, төрт аймақтық вице-президенттен және төрт аймақтық мүшеден тұратын атқарушы кеңес басшылық етеді. Атқарушы кеңестің барлық мүшелері онлайн дауыс беру жүйесі арқылы іріктелген кандидаттардың тізімінен дауыс беретін Бас ассамблея мүшелерімен сайланады. Барлық мүшелер Бас ассамблеяға қатысуға шақырылады және оның талқылауларына қатысуға құқылы, бірақ дауыс беру құқығы тек толық мүшелерге ғана беріледі. OWSD-дің негізгі бағдарламасы – «Оңтүстіктен Оңтүстікке» докторантура стипендиялар бағдарламасы, оның мақсаты – әйел ғалымдардың қозғалысын қолдау. Бұл стипендия ғылыми және технологиялық жағынан дамымаған елдерден (ҒТД елдері) келген әйелдерге басқа дамып келе жатқан елдегі танымал зерттеу институтында докторантуралық зерттеу жүргізуге көмек көрсетеді. Соңғы он жылда барлығы 314 стипендия тағайындалды. 2018 жылға дейін 251 стипендиат оқуын сәтті аяқтады, ал тағы 193 стипендиат оқуға қабылданды және оқуларын аяқтады. 2018 жылы OWSD Мансаптың басындағы ғалымдарға арналған стипендия бағдарламасын іске қосты. Бұл стипендияны Канаданың Халықаралық даму зерттеу орталығы (IDRC) қаржыландырады және ұйымның ықпалын күшейтеді. Ол OWSD бағдарламаларының ауқымын кеңейтеді, өйткені мансабының алғашқы кезеңіндегі ғалымдарға стипендиялар ұсынады. Бірінші топқа 11 елден 19 үміткер кірді.