Кіріспе

Жердің төмен орбитасындағы операцияларға арналған экипаждық ғарыш кемесінің бұрынғы ұсынылған жобасы, кәсіподақ. Crew Space Transportation System (CSTS) немесе Advanced Crew Transportation System (ACTS) – Халықаралық ғарыш станциясына қызмет көрсету сияқты Жердің төмен орбитасындағы операцияларға арналған экипаждық ғарыш кемесінің ұсынылған жобасы, сонымен қатар Айды және одан әрі зерттеуге қабілетті. Бұл жоба бастапқыда Еуропалық ғарыш агенттігі (ESA) мен Роскосмос арасындағы бірлескен жоба болған, бірақ кейіннен тек ESA жобасы болды. Бұл зерттеу, еуропалық адамды ғарышқа ұшу бағдарламасын сақтап қалу үшін негізгі стратегиялық жоспар ретінде көзделді. CSTS 2006 жылдың қыркүйегінен 2008 жылдың көктеміне дейін 18 айға созылған алғашқы зерттеу кезеңін аяқтады, бірақ 2008 жылдың қарашасындағы ESA мүше мемлекеттерінің конференциясына дейін жоба тоқтатылды. Алайда, ESA басшысы ATV даму жоспарының балама емес екенін мәлімдеді және ACTS жоспарын қаржыландыруды жалғастыру мүмкіндігі талқыланып жатыр. 2008 жылдың қараша айының соңына қарай жобаға қаржыландыру тек мүмкіндіктерді зерттеумен шектелді, ал нақты аппаратты 2017 жылдан бұрын ұшыру мүмкін емес еді. 2009 жылы Ресей CSTS-тің бастапқы жобасының түріне қайта оралуға шешім қабылдады және оны Перспективті ұшқышпен тасымалданатын жүйе (PPTS) деп атады. ESA ACTS (Advanced Crew Transportation System) жобасын таңдады, ол CSTS кемесінің жетілдірілген түрі болып, ATV ғарыш кемесінің экипаждық нұсқасы болатын еді. 2009 жылдың ортасында EADS Astrium компаниясы ACTS жобасының негізі болған Еуропалық ATV көлігінің экипаждық нұсқасын жобалау бойынша 21 миллион еуролық зерттеуге ие болды. 2013 жылдың басынан бері ESA және NASA Orion ғарыш кемесінің қазіргі нұсқасы үшін Еуропалық қызметтік модульді әзірлеу бойынша ынтымақтастыққа кірісті. Бұл, ATV ғарыш кемесінің экипаждық нұсқасын жасауға бағытталған ESA-ның бұрынғы күш-жігерін күмәнді жағдайға түсірді. 2015 жылдың жазына дейін CSTS/ACTS жобасының жаңа дамуы туралы ешқандай ақпарат жарияланбады.

CSTS - Орионға жауап ретінде

2004 жылы Джордж Буш ғарыш зерттеулері жөніндегі Визияны жариялады, бұл бағдарламаға 2020 жылға дейін АҚШ-тың Айға оралуы және 2030 жылға дейін Марсқа экипаждық миссия кіреді. Осы мақсатта «Орион» ғарыш кемесін жасау жоспарланған. ЕКА өкілдері осы зерттеу бағдарламасына қатысу мүмкіндігін сұрады, бірақ теріс жауап алды. ЕКА-ның бас директоры Жан Жак Дорден НАСА-ның бұл бас тартуына қатысты былай деді: «Маған Майк Гриффин мен Марбургер CEV халықаралық ынтымақтастыққа арналмағанын айтты. Бірақ егер Еуропа келесі буын көлік жүйелеріне қатыспаса, біз мәңгілікке екінші дәрежелі серіктес болып қаламыз». 2006 жылдың шілдесінде New Scientist журналына берген сұхбатында NASA әкімшісі Майкл Гриффин НАСА-ның Айды зерттеу жоспарларының жалпы контекстінде халықаралық ынтымақтастыққа қызығушылық танытты. «АҚШ Айға қайта оралады, бірақ біз оны жақсырақ жасай аламыз деп ойлаймыз, егер оны мүмкіндігінше көп ХҒС серіктестерімен және жаңа серіктестермен бірге жасай алсақ, бұл баршамыз үшін тиімді болар еді». Осы мәлімдемесінде Гриффин жалпы ынтымақтастық туралы айтады, Ай миссиялары үшін қолданылатын, толығымен американдық ғарыш кемесі болады, «Орионды» әзірлеудегі ынтымақтастық туралы емес.

Жалпы жобалау

2008 жылдың мамыр айында бастапқы зерттеу кезеңі аяқталғаннан кейін FKA және ESA таңдалған жалпы конструкцияның конустық экипаждық капсула екенін, ал қызметтік модулінің ATV негізінде жасалғанын хабарлады. CSTS ғарыш кемесінің жалпы массасы 18 000 кг болуы керек еді. Дегенмен, капсула мен қызметтік модульдің біріктірілген массасы одан кем болуы мүмкін. ACTS ресейлік "Союз" ғарыш кемесінің форматын ұстанады, яғни одан бөлек түсу/көтерілу модулі және ажыратылатын орбиталық модуль болады. Түсу модулі американдық "Аполлон" ғарыш кемесінің басқару модуліне едәуір ұқсас, ал орбиталық модуль адам тасымалдауға бейімделген ATV нұсқасына ұқсайды.

LEO-дан тыс миссиялардың мүмкіндіктері

ЕКА-ның Адамды ғарышқа жіберу, микрогравитация және зерттеу бағдарламасы дирекциясының саясат және жоспарлар бөлімінің басшысы Мануэль Валлс CSTS ғарыш кемесі үшін қолжетімді ұшыру құралдары туралы сұраққа жауап беріп: «Қазіргі уақытта ештеңе нақты болмаса да, [ ] ресейліктер де, біз де бір емес, екі сатылы жүйе пайдаланудың тиімді және нәтижелі екенін санаймыз. Бір сатылы жүйе Сатурн V және Аполлонмен бұрыннан қолданылған. Қазір оны қайта жасау үшін жаңа ұшыру құрылғысын дамыту қажет, бұл көп уақыт пен қаражатты қажет етеді. Екі сатылы жүйе әлдеқайда тиімді [ ] , себебі біз қазірде бар ұшыру құралдарын немесе минималды өзгерістермен жаңадан дамытылған құралдарды пайдалана аламыз. Бұл өнімділікті арттыру үшін композиттік қатты ракета корпусын қолдану және Vulcain Mk III және Vinci (ECSB) қозғалтқыштарын жаңарту қажет болады.»

Ұсынылған ұшыру орындары

Француз Гвианасындағы ЕКА алаңы мен Восточныйдағы жоспарланған ресейлік ғарыш айлағы CSTS ғарыш аппаратын ұшыру орындары ретінде қарастырылды. Қазірге дейін ғарыш аппаратын орбитаға қандай ұшыру құралы жеткізері шешілмеген, алайда Мануэль Вальс ресейлік зымыраннан өзге, Ariane 5 зымыраны да тасымалдаушы ретінде қолданылуы мүмкін екенін айтты. 2013 жылдың қаңтар айында НАСА ЕКА-ның Артемида 1 Orion сынақ ұшуы үшін қызмет көрсету модулін құрастыратынын мәлімдеді, бұл терең ғарыш зерттеу саласындағы халықаралық ынтымақтастықтың маңызды қадамы болып табылады. Содан кейін ЕКА НАСА-мен келісімге келді, оған сәйкес ATV-ді дамытуға жұмсалатын күштердің бір бөлігі Orion ғарыш аппараты үшін қызмет көрсету модулін жасауға бағытталды. Бұл модуль қолданыстағы ATV жүк тасымалдау ғарыш кемесінің қызмет көрсету модулінің негізінде құрылған.