Кіріспе
Американдық аяқ киім өндіруші
Endicott Johnson Shoe Company ("E J") – Нью-Йорк штатының Оңтүстік аймағында орналасқан, Бингемтон, Джонсон Сити және Эндикотт қалаларында негізгі зауыттары бар сәтті аяқ киім өндіруші компания болды. 1920 жылдары компанияның зауыттарында шамамен 20 000 адам жұмыс істесе, 1940 жылдардың ортасындағы өркендеу кезеңінде одан да көп адам жұмыс істеді. Соғыс жылдары әскериге аяқ киім жеткізу арқасында, компания жылына 52 миллион жұп аяқ киім өндірді. 1950 жылдардың басында жұмыс күші шамамен 17 000 – 18 000 адамды құрады. Бүгінде EJ Footwear, LLC – Огайо штатының Нельсонвилл қаласында орналасқан Rocky Shoes & Boots, Inc. компаниясының бөлімшесі ретінде жұмыс істейді.
Негізін қалау
Эндикотт Джонсон корпорациясы 1854 жылы Бингемтон қаласында құрылған Лестер бауырларының аяқ киім және туфлі компаниясынан өркендеді. 1890 жылы Лестер ағайындары өз бизнесін жақын маңдағы ауылдық аймаққа батысқа көшірді, ол 1892 жылы Лестершир ауылы болып тіркелді және 1916 жылы Джонсон Ситиге айналды. 1890 жылғы қаржылық қиындықтар компанияны кредиторға және сондай-ақ аяқ киімші Генри Брэдфорд Эндикоттқа сатуға мәжбүр етті. Ол Массачусетс штатының Дедхэм қаласынан келген болатын және Эндикотт аяқ киім компаниясын құрды. 1899 жылы ол фабрика бригадирі Джордж Ф. Джонсонды серіктесі етті.
Джордж Ф. және Квадраттық келісім
Е. Дж. тарихы Джордж Ф. Джонсонмен (1857–1948), немесе көпшілікке Джордж Ф. ретінде танымал болған тұлғамен тікелей байланысты. Ол аяқ киім фабрикасының қатарынан өсіп, Е. Дж. компаниясының жартылай иесіне айналып, 1948 жылы қайтыс болғанға дейін оның жоғары деңгейдегі басшысы болды. Джордж Ф. билік құрған кезеңде оның «Әділ келісім» (Square Deal) тұжырымы басым болды. Ол, ХХ ғасыр басындағы прогрессивті қозғалыстар сияқты, жұмысшыларды «жақсарту» мақсатында шерулер, шіркеулер мен кітапханалармен қамтамасыз етуді жақтады. Джордж Ф.-тің «Әділ келісімі» жұмысшыларға арналған игіліктерді қамтитын, тіпті экономикалық қиындықтар кезінде де кеңпейілді және инновациялық болған жүйе еді. Бұл жүйе жұмысшылардың адалдығын арттыруға және кәсіподақтар құруын болдырмауға бағытталған. Компания шахмат және шашка клубын ұйымдастырды. «Әділ келісім» жұмысшыларға Е. Дж. компаниясы салған және қаржылаған үйлерді сатып алуға, пайданы бөлісу бағдарламасына қатысуға, фабрика қаржыландырған медициналық мекемелерден денсаулық сақтау қызметтерін алуға және кейіннен (1949 жылы салынған) екі демалыс орталығына баруға мүмкіндік берді. Бірақ «Әділ келісім» тек қызметкерлерге арналған бағдарлама емес еді. Е. Дж. және Джонсон отбасысы екі кітапхана, театр, гольф алаңы, жүзу бассейндері, атракциондар, саябақтар мен азық-түлік базарларын қамтамасыз етті немесе қаржыландыруға көмектесті, олардың көпшілігі қоғамдық пайдалануға тегін берілді. Бұл жомарттықтың көзі туралы еске салғыштар көптеп кездесті:
Эндикотт – Е. Дж. жоспарлап, 1906 жылы құрылған қала. Ол Генри Б. Эндикотттың есімімен аталады (оның бірі Генри Б. атымен аталатын мектептерінің бірі бар), ол Е. Дж. компаниясының алғашқы иесі болған. Лестершир Джордж Ф. құрметіне Джонсон Сити, Нью-Йорк деп аталды. Күншілдіктердің барлығы және аяқ киім фабрикаларының басым көпшілігі Эндикоттта орналасқан, ал Джонсон Сити мен Бингемтон қалаларында бірнеше филиалдар болды. Джонсон отбасы Эндикоттта тұрды және Джордж Ф.-тің сарайы оның қайтыс болғаннан кейін ауылға сыйға беріліп, қоғамдық кітапханаға айналды. Жұмыс орындаларының көпшілігі «шеберлік еңбегі» (piece work) ретінде жіктеліп саналды. Аяқ киімдер тізімі әр тізімге «купон» тіркелген күйімен фабрикалар арқылы жылжыды. Жұмысшы аяқ киім тізіміне жасаған жұмысын аяқтағаннан кейін, бірнеше центке бағаланған тиісті купонды алып тастады. Апта соңында жұмысшы купондарын тапсыратын, ал еңбекақы бөлімі олардың негізінде жалақыны есептейтін. Жұмыс ауыр, жалақысы төмен болғанмен, кеңейтілген игіліктер бұл кемшіліктерді толықтырды. Фабрикалардың терезелері сыртқы оқиғалардан жұмысшылардың назарын аудармау үшін боялған. Компанияға үлкен еңбек күші қажет болды және оңтүстік Италия мен славян елдерінен жұмысқа алу бағдарламасын бастады. Осылайша Эндикотт этникалық құрамы бай шағын қалаға айналды. Бұл көшіп келгендердің көптеген ұлдары мен қыздары Юнион Эндикотт орта мектебін бітіріп, мұғалімдер, дәрігерлер, заңгерлер, инженерлер және табысты кәсіпкерлер болды. Фабрикаларда жұмыс істейтіндердің саны өте аз болды.
Төмендеу және сату
Джонсон отбасының әртүрлі мүшелері 1957 жылға дейін EJ компаниясын басқарды, содан кейін сыртқы басқарушылар тағайындалды. Осы кезде компанияның жайлап құлдырауы басталды. 1968 жылы тері өңдеу заводтары жабылды. EJ компаниясының медициналық бөлімі 1969 жылға дейін жабылмады, ал Triple Cities аймағындағы соңғы аяқ киім фабрикасын жабу туралы жоспар 1998 жылдың сәуірінде ғана жарияланды. EJ компаниясының құлдырауы көптеген экономикалық өзгерістерге байланысты болды. Еңбекті бағалау принциптері арзан шетелдік жұмыс күшінің пайда болуымен және Nike сияқты ірі аяқ киім өндірушілердің өсуімен қауіпке ұшырады. Кейбір деректерге сәйкес, С.Ф. Джонсон еркін сауданы қатаң сынап, оның американдық жұмысшыны құрметтеу идеясына қайшы келетініне сенді. Компанияның құлдырауына нашар бизнес-шешімдер де ықпал еткен болуы мүмкін, атап айтқанда, 1950 жылдары жұмыс аяқ киімдеріне басымдық беріп, жеңіл және сәнді аяқ киімдер нарығы кеңейіп, одан көбірек пайда табуға болатын кезде. 1995 жылы EJ компаниясын U.S. Industries, Inc. сатып алды, оның атауы EJ Footwear Corp. болып өзгертілді және бас кеңсесі Теннесси штатының Франклин қаласына көшірілді. 2000 жылы EJ Footwear компаниясын Citigroup еншілес компаниясы Citicorp Venture Capital Ltd. сатып алды. Соңында, 2004 жылдың 6 желтоқсанында EJ Footwear компаниясы Rocky Shoes & Boots, Inc. компаниясына сатылуға келісті. Бұрын EJ компаниясы Rocky компаниясының "Dickies" жұмыс аяқ киімдерінің эксклюзивті лицензиясын иеленген болатын. 2005 жылғы жылдық есепке сәйкес, Rocky компаниясының 2004 жылғы сатылымдары осы сатып алудың нәтижесінде екі еседен астам өсті.
Қазіргі күн
Джонсон қаласының шығыс шетінде орналасқан бұрынғы бас кеңсе шіркеуге айналдырылды. Компанияның көптеген зауыттары бұзылып, қалған нысандардың көпшілігі бос тұр, тек кейбіреулері ғана аймақтың кәсіпорындарымен ішінара пайдаланылуда. EJ Footwear, LLC компаниясы Rocky компаниясының еншілес кәсіпорны болып қала береді, бірақ оның барлық өндірісі сырттан тарталып орындалады. Оның бұрынғы Джонсон қаласындағы бірнеше өндіріс нысандары 2011 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген Джонсон қаласының тарихи ауданының құрамына кіреді. Сонымен қатар, Binghamton қаласындағы бұрынғы Endicott Johnson медициналық клиникасы және West Endicott қаласындағы West Endicott Hose Company No. 1 нысандары да Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. 2016 жылдың күзінде Нью-Йорк штатының Тұрғын үй және қоғамдық жаңару басқармасы Affordable Housing Concepts және Libolt Construction компанияларымен бұрынғы Sunrise және Century ғимараттарын қайта жаңғырту және қолжетімді тұрғын үйлерге айналдыру бойынша келісімге келді. Мемлекеттік облигациялар, тарихи салық жеңілдіктері, Джонсон қаласынан түскен қаражат және дамушы компанияның үлесін пайдалана отырып, құрылыс 2017 жылдың көктемінде басталды және 2018 жылға дейін жалғасуы күтілуде. Аяқталған ғимараттарда 80-нен астам көп бөлмелі қолжетімді пәтерлер орналасады, ал бірінші қабаттардың бір бөлігі коммерциялық мақсаттар үшін қайта жаңартылады. Бұған қоса, құрылыс кезінде табылған заттарды, соның ішінде машиналарды, белгілерді, жұмысшылардың жұмыс кестелерін және ең үлкен салмаққа арналған бірінші лифт кабинасы деп саналатын заттарды көрсететін шағын мұражай құрылатын болады.
Экономикаға үлесі
Компания Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде АҚШ армиясының аяқ киімдерінің басым бөлігін өндірді. Ең гүлденген кезеңінде E J АҚШ-тағы ең ірі аяқ киім өндірушілердің бірі болды және 30-дан астам штатта сауда орындарына ие болды. E J вертикалды интеграцияланған, көмірмен қыздырылатын бу қазандықтары зауыт машиналарын қуатпен қамтады, сондай-ақ мал терісін былғау және пайдаланылған автомобиль дөңгелектерінен аяқ киім табаны үшін резеңке алуға арналған зауыттары болды. Бірақ E J-дің ең ұзаққа созылған және маңызды экономикалық үлесі, Нью-Йорк штатының Эндикотт қаласындағы көршісіне тигізген әсері болуы мүмкін: International Business Machines Corporation (қазіргі "IBM") және IBM-нің Эндикотттағы алдыңғы компаниялары – Computing Tabulating Recording Company және (одан бұрын) The Bundy Manufacturing Co. IBM, кем дегенде E J-дің мысалына байланысты, қызметкерлерге жәрдемақы берудің алғашқы және маңызды провайдерлерінің біріне айналды. Олар тегін медициналық көмек көрсетпесе де не үй салмаса да, жақсы жалақы мен жәрдемақылардың кәсіподақ құрудан сақтаудың кілті екенін түсінді. Соңғы жылдары IBM қызметкерлер мен зейнеткерлерге арналған жәрдемақы бағдарламаларын айтарлықтай қысқартты. 1976 жылғы "Таксиші" фильмінде Трэвис Айристің артынан ақырын басып бара жатқанда, қабырғада Эндикотт Джонсон аяқ киім компаниясының жарнамасын көруге болады.
Әлемнің карусель астанасы
Джордж Ф. Джонсон 1919 және 1934 жылдар аралығында Үш қалаға алты карусель сыйлады, қазір бұл карусельдер АҚШ және Канадада сақталған 170-тен аз антикалық карусельдің ішінде. Барлығын танымал карусель жасаушы Аллан Гершель (Нью-Йорк штатының Солтүстік Тонаванда қаласындағы Herschell Carrousel Factory-де) жасаған, олардың бәрінде ағаштан ойылған фигуралар бар, және ауа райына және қалпына келтіру жұмыстарына байланысты, жаз айларында бәрі жұмыс істейді. Осы себепті Бингемтон қаласы "Әлемнің карусель астанасы" деген лақап атымен танымал, бірақ Үш қаланың алты каруселінің тек екеуі ғана Бингемтонда орналасқан. Карусельдерге кіру ақысы ешқашан өзгерген емес: тегін (бір қоқыс тауып, оны тастау міндетінен басқа). Хайленд Парк каруселі, C. Фред Джонсон паркінің каруселі, Джордж Ф. Джонсон демалыс паркінің каруселі, Джордж В. Джонсон паркінің каруселі, Росс паркінің каруселі және Батыс Эндикотт паркінің каруселі Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген.