Кіріспе

Хлоросома – жасыл күкірт бактерияларында (GSB) және көптеген жасыл күкіртсіз бактерияларда (GNsB) табылған фотосинтездік антенна кешені, олар жиынтығында жасыл бактериялар деп аталады. Олар басқа антенна кешендерінен үлкен мөлшерімен және фотосинтез пигменттерін қолдаушы ақуыздық матрицаның болмауымен ерекшеленеді. Жасыл күкірт бактериялары – әдетте, Қара теңіздің 100 метр тереңдігі сияқты өте төмен жарық жағдайында тіршілік ететін организмдер тобы. Бұл бактериялар үшін жарық энергиясын ұстап алып, оны қажетті жерге жылдам жеткізу мүмкіндігі маңызды, олардың кейбіреулері хлорофиллдің әрбір молекуласына күніне бірнеше фотон ғана көреді. Осы мақсатта бактериялар 250 000-ға дейін хлорофилл молекуласын қамтитын хлоросома құрылымдарын қамтиды. Хлоросомалар эллипсоид тәрізді денелер болып табылады, GSB-да олардың ұзындығы 100-200 нм, ені 50-100 нм және биіктігі 15-30 нм, ал GNsB-да хлоросомалар шамалы кішірек болады. Хлоросомалар – фотосинтездік бактерияларда (мысалы, қызғылт бактерияларда) кездесетін хроматофорлардың бір түрі.

Құрылымы

Хлоросомалардың пішіні түрлер арасында өзгеше болуы мүмкін, кейбір түрлерде эллипсоид пішіндес хлоросомалар, ал басқаларында конустық немесе дұрыс емес пішіндес хлоросомалар кездеседі. Жасыл күкірт бактерияларының ішінде хлоросомалар FMO белоктары және CsmA белоктарынан құралған хлоросома табаны арқылы жасуша мембранасындағы I типті реакциялық орталықтарға бекітіледі. Хлоросомалардың құрамы негізінен бактериохлорофиллден (BChl) тұрады, оған аз мөлшерде каротиноидтар мен хинондар қосылған, және олар галактолипид моноқабатымен қоршалған. Бұл пигменттер шамамен 10-30 нм енді ламелді құрылымдарға өздігінен жиналады. Жақында жасалған зерттеу көк күкірт бактерияларындағы бактериохлорофилл молекулаларының ұйымдасуын анықтады. Оларды зерттеу өте қиын болғандықтан, көк күкірт бактерияларындағы хлоросомалар ғалымдардың құрылымдық тұрғыдан сипаттаған соңғы жарық жинағыш кешендері болып табылады. Әрбір хлоросоманың ерекше ұйымдасуы бар, және құрамындағы осы айырмашылық ғалымдарға ішкі құрылымын сипаттау үшін рентгендік кристаллографияны қолдануға кедергі келтірді. Бұл мәселені шешу үшін команда әртүрлі тәжірибелік әдістерді пайдаланды. Ішкі құрылымы тұрақты мутант бактерияны жасау үшін генетикалық әдістер, хлоросома үшін қашықтық шектеулерін анықтау үшін криоэлектрондық микроскопия, хлоросоманың құрамындағы хлорофилл молекулаларының құрылымын анықтау үшін қатты күйдегі ядролық магниттік резонанс (ЯМР) спектроскопиясы және барлық мәліметтерді біріктіріп, хлоросоманың толық суретін жасау үшін модельдеу қолданылды. Мутантты жасау үшін эволюция барысында көк күкірт бактерияларына тән үш ген белсенділігінен айырылды. Осылайша, эволюциялық уақытқа кері оралып, жабайы түрге қарағанда айтарлықтай аз өзгермелі және жақсы реттелген хлоросома органеллалары бар аралық күйге қол жеткізуге мүмкіндік болды. Хлоросомалар бактерияның мутантты және жабайы түрлерінен бөліп алынды. Хлоросомалардың суреттерін алу үшін криоэлектрондық микроскопия қолданылды. Суреттер хлоросомалардың ішіндегі хлорофилл молекулаларының нанотүтік пішіндес екенін көрсетті. Содан кейін команда МАС ЯМР спектроскопиясын қолданып, хлоросома ішіндегі хлорофиллдің микроскопиялық орналасуын анықтады. Қашықтық шектеулері мен DFT сақиналық тогын талдау нәтижесінде ұйымдасудың бірегей син-анти мономерлік үйілуден тұратыны анықталды. ЯМР, криоэлектрондық микроскопия және модельдеудің үйлесімі ғалымдарға көк күкірт бактерияларындағы хлорофилл молекулаларының спираль тәрізді орналасқанын анықтауға мүмкіндік берді. Мутант бактерияларда хлорофилл молекулалары нанотүтіктердің бойлық осіне қатысты шамамен 90 градус бұрышпен орналасқан, ал жабайы түрдегі организмдерде бұл бұрыш азырақ. Құрылымдық каркас биологиялық жарық жинау функциясын жақсарту үшін тәртіпсіздікке төзе алады, яғни нашар реттелген құрылым жақсы нәтижелер береді.

Баламалы энергия көзі

Хлоросомалардағы хлорофиллдің жиналуына себеп болатын өзара әрекеттесулер өте қарапайым, және бұл нәтижелер болашақта күн энергиясын электр энергиясына немесе биоотынға түрлендіретін жасанды фотосинтез жүйелерін жасауға қолданылуы мүмкін.