Кіріспе

Голландиялық композитор Антониус Вильгельм Адриан де Лиу (Ротердам, 16 қараша 1926 – Париж, 31 мамыр 1996) – голландиялық композитор. Ол кейде микротоналдылықпен тәжірибе жасаған.

Өмір және мансап

Хенк Бадингс, Оливье Мессиан және басқалар сабақ берген, жастық шағында Бела Бартоктың ықпалында болған Де Леу Амстердам университетінде оқытушы, кейіннен 1959 жылдан 1986 жылға дейін Амстердамдағы Свелинк консерваториясында композиция және электрондық музыка профессоры болды. Оның белгілі шәкірттері үшін: «Мен өте жас кезімде бірде араб станциясының радио хабарын кездейсоқ естіп қалдым. Мен қатты таң қалдым: осы жер бетінде басқа адамдар бар екенін, мүлдем басқа жағдайда өмір сүріп жатқанын, басқа ойлар мен сезімдерге ие екенін терең сезіндім» (Тон де Леу, 1978). Ол 1950-1954 жылдары Яап Кунсттан этномузыкатануды оқыды, ал 1961 жылы Үндістанға жасаған алғашқы сапарында Дагар ағайындыларымен және Друпадпен кездесу «мәдени алмасуға» өмір бойы қызығушылықты күшейтті. Содан бері ол әлемді аралап, Жапония, Индонезия, Австралия, Филиппин, Парсы, Кеңес Одағы, Венгрия, Болгария және Финляндияға сапар шекті, онда ол музыкадағы Шығыс-Батыс қарым-қатынасы туралы семинарлар мен лекциялар өткізді. 1970-ші жылдары Де Леу мен Андре Юррес Нидерландының Брёкелен қаласындағы Квикховен үйінде танымал Musicultura музыкалық-мәдени жиындарын ұйымдастырды. Қараңыз: Музыка әлемі, 20-том, № 2, Musicultura: Эдуард ван Бейнум қоры ұйымдастырған үш Шығыс-Батыс кездесуі – Соңғы есеп (1978), 10-14 беттер. Бұл оның батыс аспаптарына арналған шығармаларында микротоналиттің кейде қолданылуында көрінді, мысалы, оның № 2 (1964) скрипкалық квартетінде, сондай-ақ композициялық жоспарларында; жавандық гамеланға арналған Gending (1975) – батыс емес аспаптарға арналған жазуға сирек кездесетін тырысыс. 1956 жылы Тон де Леу радиолық ораториясы үшін Prix Italia сыйлығын алды. Ол өзінің либреттоларымен үш опера жазды, олардың ішінде Эврипидтің шығармасы бойынша телеопера «Альцеста» (1963), бір актілі «Арман» («De Droom», 1963) және, соңында, Софоклдің шығармасы бойынша «Антигона» (1989–1991) бар. 2005 жылы оның 1964 жылғы ХХ ғасыр музыкасы туралы кітабы ағылшын тіліне «ХХ ғасыр музыкасы: оның элементтері мен құрылымын зерттеу» (Амстердам: Университет баспасы, 1995) деп аударылды, сондай-ақ швед және неміс тілдерінде де жарық көрді. Оливье Мессиан оның кейінгі шығармалары туралы былай деп жазды: «Тон де Леудің музыкасы негізінен диатоникалық. Ол режимдерді, мелодиялық желілерді, контрапункттерді, аккордтарды қолданады, бірақ бәрі диатоникалық болып қалады. Гармониялық келіспеушіліктерге жол жоқ. Ақ түс немесе көкшіл рең, кейде алтын сәуле қосылады. Оның «Песнялар Песнясы» туралы шығармасындағы 12 дауыс диатоникалық болып қалады, пианиссимосы да, фортесі де. Оның «Аян кітабы» [Апокалипсис] шығармасының бір бөлігі мүйіз бен кларнеттің стакаттосымен жаңа тембрлік элементтерді ұсынады. Plainsong оның «Реквиемге арналған жырлар» [Psaumes pour la Messe des Morts] жинағында, сондай-ақ маримбаның остинатосына, әйел дауысының шақыруларына қарсы там-тамның соққысымен драмалық эффекттерде пайда болады. Режимдерді қолдана отырып, аккордтардың топтары да бар. Бірақ рух әрқашан диатоникалық күйде сақталады, бұл тыңдаушының ішіне терең бойлап енетін, оны жартылай арман күйіне, сергек арманға түсіретін шығыс музыкасының түріне өте жақын. Тон де Леу 160-қа жуық композиция жазды, олар сололық шығармалардан толық операларға дейін, бірақ оның вокалдық, әсіресе хорлық шығармалары, ол не алуға тырысқанын ең анық көрсетеді: өткен мен қазіргі заманның мәнін біріктіру, Шығыс пен Батыс ой-пікірлері арасындағы байланыс, нәтижесінде бірегей тазалыққа қол жеткізді. Оның соңғы шығармасы «Үш Шекспир әні» 1996 жылдың 13 маусымында Розмари Харди мен «Интерконтемпоран» ансамблі орындады.