Кіріспе

Fern Cave National Wildlife Refuge – Алабама штатының солтүстік-шығысында, Джексон округіндегі Paint Rock қаласының жанында орналасқан Ұлттық жабайы табиғат қорығы. Жыл сайын 1200-ден астам келуші қабылдаса да, қорықта штаттық қызметкерлер жоқ; оны Алабама штатының Декатур қаласындағы Уилер Ұлттық жануарлар қоры басқарады.

Топография

Ферн үңгірі ұлттық қорығының көп бөлігі Алабама штатындағы Скоттсборо мен Хантсвилл қалалары арасындағы Нат тауының батыс жағында орналасқан. Теннесси өзенінің саласы – Пэйнт-Рок өзені, қорықтың солтүстік-батыс шекарасымен өтеді. Биіктік, Пэйнт-Рок өзені аңғарының салыстырмалы түрде тегіс жазықтарынан басталып, таудың шаңырағында 1500 футтан (астам) биіктікке жетеді.

Қалқалы үңгір

Fern Cave NWR аймақтағы сол аттас үңгірдің құрметіне аталған; онда зерттеушілер американдық серке тілі папоротнигінің (Asplenium scolopendrium var. americanum) көптеп табылуын анықтады; қазіргі кезде бұл түрдің нұсқасы/төртіншісі федералды түрде жойылу қаупі төніп тұрған түр деп есептеледі. 1985 жылдан бері үңгірдегі папоротник популяциясы заңсыз өсімдіктерді жинаушылардың іс-әрекеті салдарынан жиырмадан күрт азайды. Бұл папоротник Морган округіндегі кішкентай үңгірде де өседі, бірақ осыған ұқсас себептермен ол да жабық. Ферн үңгірі өзі "тік және көлденең лабиринт" деп сипатталады. Онда каньондар мен шұңқырлар арқылы байланысқан 12 түрлі деңгей бар. Үңгірдің ұзындығы шамамен 15 миль (24 км), ал жүйесінің тереңдігі 450 фут (137 м) құрайды. Үңгірге қол жеткізу өте қиын. Кем дегенде бір тәжірибелі үңгірші осы үңгірде қаза тапқан. Үңгірге бес кіреберіс бар, олардың тек төртеуі ғана Fern Cave NWR-де орналасқан. Бесінші кіреберіс Оңтүстік-Шығыс үңгірлер қорына тиесілі. Қазіргі уақытта үңгірге қоғамдық кіруге тыйым салынған.

Жабайы табиғат

Ферн үңгірі АҚШ-тағы қорғауға алынған сұр жарғанақтардың ең ірі колониясына пана болып табылады. NWR қызметкерлерінің бағалауынша, жыл сайын 1,5 миллионнан астам сұр жарғанақ осы үңгірді пайдаланады. АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінің биологтары үңгірде ақ мұрын синдромын қоздыратын саңырауқұлақтың табылуын растады. Бұл қорықшада шамамен 200 түрге жуық жануар мекендейді. Қауіп төмендегі жарғанақтардан басқа, үңгірде оңтүстік үңгір балығы (Typhlichthys subterraneus), қара жолақты рак (Cambarus unestami), нүктелі құйрықты саламандра (Eurycea lucifuga) және солтүстік шырышты саламандра (Plethodon glutinosus) кездеседі. Қорықшадағы басқа балық түрлеріне жолақты скульпин (Cottus carolinae), көк балық (Lepomis macrochirus) және сары бұқа балығы (Ictalurus natalis) жатады. Үңгірдің сыртында сүтқоректілердің ішінде аққұйрықты бұғы (Odocoileus virginianus), жабайы түркия (Meleagris gallopavo), белгісіз түлкілер (Sciurinae sp.), құсбауырлар (Didelphis virginiana) және еншілдер (Procyon lotor) бар.

Мекемелер

Қайың үңгірі сирек кездесетін жануарлар мен папоротниктерді қорғау мақсатында көпшілікке жабық. Қорғанның қалған бөлігі жұртшылыққа ашық, бірақ оның пайдалануы қиын-қыстау жер бедеріне байланысты шектеулі. Қорғанда жаяу серуендеуге, суретке түсіруге және жабайы жануарларды (мысалы, қоңыздарды) бақылауға мүмкіндік бар. Қоңыздар түнде тамақ іздеп үңгірден ұшып кетсе де, қорған үңгірдің аузынан олардың ұшуын тамашалауға кеңес бермейді, себебі үңгірдің кіреберісі тік және қараңғыда қауіпті болуы мүмкін; осы себепті парк күн батқанға дейін жабылады.