Кіріспе

1894 жылғы Лоуренс Альма-Тадеманың суреті

«Көктем» – англо-голландиялық суретші Лоуренс Альма-Тадеманың 1894 жылғы майға жасалған суреті. 1972 жылдан бері ол Лос-Анджелестегі Дж. Пол Гетти мұражайының қорында сақталуда. Сурет Виктория дәуіріндегі балалардың 1 мамыр күні гүл жинау дәстүрін Ежелгі Римнің көктемдік мерекелерімен – Cerealia, Floralia немесе Ambarvalia сияқты мерекелермен байланыстырады. Алайда, суретте бейнеленген ешбір деталь нақты бір римдік мерекеге сәйкес келмейді. Бұл картина 1934 жылғы «Клеопатра» фильміндегі Юлий Цезардың Римге жеңіспен кіру сахнасына шабыт берген.

Сипаттама

Бұл биік, тар суретте әйелдер мен балалардың Рим көшесімен және бірнеше мәрмәр баспалдақтармен төмен қарай жүріп бара жатқаны бейнеленген. Көрермендер әр түрлі түсті мәрмәрден жасалған классикалық ғимараттардың екі жағынан да қуана қарсы алып, гүлдер тастап тұр. Шеруге қатысушылар жарқын гүлдермен әшекейленген, ал кейбіреулері гүл себеттері немесе гүл шоқтарын ұстап, басқалары флейта, таба табалар мен дабыл сияқты музыкалық аспаптарда ойнап жатыр. Суретте қолданылған гүлдердің таңдалуы Виктория дәуіріндегі гүлдер тілінің символикалық мағыналарынан гөрі эстетикалық және түс жағынан қарастырылған. Шерудің арт жағында металл құмыра ұстаған сақалды дін қызметкері, ал басқа қызметшілер ларық, шам және оң жақтағы ғимараттан шығып келе жатқан үлкен, көшпелі піл сүйегінен жасалған құрбандық тақтасын алып келеді. Басқа қызметшілер мүйізді сатирдің екі күміс мүсінін көтеріп келеді, олардың бірінде бала мен жемістер бар, ал тағы екеуі латын тіліндегі үзінді жазылған туды ұстап тұр (кейін Катуллға жатқызылған, Carmina Catulli 8): "Hunc lucum tibi dedico consecroque, Priape / qua domus tua Lampsacist quaque silva, Priape / nam te praecipue in suis urbibus colit ora / Hellespontia ceteris ostreosior oris" (шамамен аударғанда: "Мен осы киелі орынды саған арнаймын және қасиеттеймін, Приап, / Лампсак қаласындағы үйің мен киелі тоғайың бар, Приап / Сен үшін, әсіресе, оның жағалау қалаларында ғибадат етеді / Геллеспонт барлық жағалаулардан да устрицаға бай"). Шеруге қатысушылар мен көрермендердің көптегені Альма Тадеманың достары мен отбасы мүшелерінен үлгі алынған. Олардың ішінде оң жақтағы балконнан қарап тұрған сақалды композитор Джордж Хеншель мен оның қызы Хелен де бар. Сол жақтағы төменгі бөліктегі сақалды бюст Альма Тадеманың өзінің портреті болуы мүмкін, суреттің астында қол қойылған және нөмірленген бағанаға: "L Alma Tadema Op CCCXXVI". Айналасындағы көрініс – архитектуралық фантазия, нақты бір орын емес, бірақ бірнеше әртүрлі орындардан алынған белгілі римдік ғимараттардың бөліктерін біріктіреді. Сол жақтағы артқы жағында Траян аркасы бар, оның жазуы Римнің оңтүстік-шығысындағы Беневентодағы аркадан алынған; оның шпандералы Константин аркасына негізделген өзен құдайымен безендірілген, бірақ ерекше жағдайда қой мен бұқамен бірге (Ариес пен Тавр, сәуір және мамырды білдіреді). Сол жақтағы ғимараттың фризі Лапифтар мен Кентаврлардың шайқасын бейнелейді. Артында Помпеядан алынған мәрмәр мүсіндерге негізделген екі қоладан жасалған ат мүсіні көрінеді. Суреттің өлшемдері және суретшінің өзі жасаған, пилястрлар мен үшбұрышты фронтонмен салынған, бастапқы, ауыр алтынмен қапталған архитектуралық жақтауы сақталған. Сурет үстіндегі жақтауда оның "Көктем" деген атауы жазылған, ал жақтаудың төменгі жағында Эдвард Берн-Джонс суретшісінің құрметіне арналған Алгернон Чарльз Суинберннің 1865 жылғы "Арнау" поэмасынан төрт жол өлең жазылған: "Ашық түстер мен әңгімелер мекенінде, / Көлеңкесіз сағаттар аймағында, / Жердің даңқты киімі бар / Музыкалық гүлдердің сыбыры".

Қабылдау

Алма Тадема картинаны төрт жыл бойы жұмыстады. Ол 1894 жылдың соңында аяқталды және неміс банкирі Роберт фон Мендельсон (der Ältere) сатып алды. Ол 1895 жылы Корольдік академияның жазғы көрмесінде, 1899 жылы Берлиндегі Große Berliner Kunstausstellung көрмесінде және 1900 жылы Париждегі Exposition Universelle көрмесінде көрсетілді. Бұл Альма Тадема үшін коммерциялық сәттілікке әкелді, ол көптеген көшірмелерін сатты. Алғашқы картина Лондондағы Томас Агню & Sons арқылы сатылып, 1901 жылы Чарльз Йеркс сатып алды. Ол 1910 жылы Йеркс қайтыс болғаннан кейін Америка өнер қауымдастығында сатылды, содан кейін 1912 жылы Чикагодағы Генри Рейнхардт галереясы арқылы Томас Ф. Коул сатып алды. Ол 1912 жылы Толедо өнер мұражайының жаңа ғимаратындағы ашылу көрмесінде қойылды, кейіннен Эдвин Х. Фрике сатып алды. Бұл Сесил Б. Демилдің 1934 жылғы «Клеопатра» фильміндегі Юлий Цезардың Римге жеңіспен кіру сахнасына шабыт берді. Фрике коллекциясынан басқа туындылармен бірге, соның ішінде Альма Тадеманың 1906 жылғы «Мені сұрама» картинасы, 1945 жылы Нью-Йорктегі Parke Bernet арқылы сатылды. Ол Льюис А. Стоун арқылы Эдвард Лейн ханымға сатылып, сол жылы Пасаденадағы Хюлет С. Мериттке өткізілді. Ол 1956 жылы Виктор Эммануэль Венцель фон Метерних Эймс өнер галереясындағы сатылымынан сатып алынды, ал 1972 жылы Лос-Анджелестегі Sotheby's арқылы J. Paul Getty мұражайына қосылды.