Кіріспе
Қар бұлшықеттерін күшейтетін жаттығулар
Қар жаттығулары – бұл қар бұлшықеттеріне (көбінесе "абс" деп аталатын) әсер ететін күштік жаттығулардың бір түрі. Адамның қар аймағында төрт түрлі бұлшықет болады: тік қар бұлшықеті, ішкі қисық бұлшықет, сыртқы қисық бұлшықет және көлденең қар бұлшықеті. Қар жаттығуларын орындағанда олардың әсерін, қызметтерін, түрлерін түсіну және осы жаттығуды қауіпсіз қалай жасау керектігін ойлау маңызды.
Abdominal exercises are a type of strength exercise that affect the abdominal muscles (colloquially known as the stomach muscles or "abs"). Human abdominal consist of four muscles which are the rectus abdomens, internal oblique, external oblique, and transversus abdominis. When performing abdominal exercises it is important to understand the effects, functions, the types of exercises, and think about how to perform this exercise safely.
Әсерлер
Асқазан жаттығулары іш бұлшықеттерін дамытуға пайдалы. Бұл белгілі бір спорт түрлеріндегі нәтижелерді жақсартуға, сондай-ақ арқаның ауырсынуын азайтуға және ішкі соққыларға төтеп беруге (мысалы, ұруларға) көмектеседі. 2011 жылғы зерттеуге сәйкес, іш бұлшықеттерін жаттығулар олардың күшін және төзімділігін арттырады. Асқазан жаттығуларының іш майын азайтуға көмектесе ме, жоқ па деген мәселе көп дауға түскен. Аталған 2011 жылғы зерттеуде іш жаттығулары іш майын азайта алмайтыны анықталды; оны азайту үшін энергия жұмсалысы мен калориялық тұтыну арасында теңсіздік болуы керек – тек іш жаттығуларының өзі іш майын және белдің көлемін азайтуға жеткіліксіз.
Асқазан бұлшық еттерінің қызметі
Асқазан бұлшықеттерінің көптеген маңызды функциялары бар, соның ішінде тыныс алу, жөтел және түшкіру, сондай-ақ түрлі жануарларда дене қалыбын сақтау және сөйлеу. Асқазанның басқа да функциялары – "арқау қызметін атқару, ішкі органдарды ұстап тұру, тыныс шығару, дәрет жасау, зәр шығару, құсу және босану кезінде көмектесу". Асқазанның алдыңғы қабырғасы төрт бұлшықеттен тұрады: тік асқазан бұлшықеті, ішкі және сыртқы көлбеу бұлшықеттер және көлденең асқазан бұлшықеті. "Екі ішкі бұлшықет – ішкі көлбеу және көлденең асқазан бұлшықеттері, химиялық немесе көлемдік стимулдар күшіндеген кезде екі сыртқы бұлшықет – тік асқазан және сыртқы көлбеу бұлшықеттеріне қарағанда күштірек жауап береді; мұндай айырмашылықтың себебі әлі белгісіз". Өзектік күш жаттығуларының мақсаты – өзектік тұрақтылыққа әсер ету. Өзектік жаттығудың басты мақсаты бұлшықет гипертрофиясын дамыту емес, физикалық белсенділікке функционалдық дайындық деңгейін арттыру. Бұл, әсіресе, бұлшықеттер аралық координацияны немесе қатысатын бұлшықеттердің синхрондалуын жақсартуды қамтиды. Өзектің қатысуы – тек денеді бүгіп немесе отырып асқазан бұлшықеттерін қысу ғана емес. Өзектік бұлшықеттердің рөлі – омыртқаны тұрақтандыру. Кеңеюге немесе бұрылуға қарсы тұру, қозғалысты орындау мүмкіндігімен бірдей маңызды.
Асқазан жаттығулары
Асқазан бұлшықтарын жаттықтырудың көптеген тәсілдері бар, бірақ тиімді саналатын бірнеше жаттығулар бар. Ең танымал жаттығулардың бірі – іштің жиырылуы. Ол төрт қарын бұлшықетін белсендіреді, себебі жатып, аяқтары жерге тіреліп, жоғарғы денесін көтеріп, содан кейін төмен түсіру арқылы омыртқаны иілтеді. Жаңа бастағандар үшін, қолдарын кесіп, көкірекке қойып орындау көмектеседі. Тағы бір тиімді жаттығу – ішкі планка, себебі ол дене ортасын, сондай-ақ ішкі және сыртқы қисайған бұлшықеттерін нығайту үшін қолданылады. Бұл жаттығуды бетімен төмен қарап, аяқтары тік, шынтақтары бүгілген күйде орындау керек, салмақты алқыздарға қойып, жағдайды сақтап тұру қажет. Алға қарай жылжу арқылы, адамдар артқа жатып, аяқтарын 45 градус бұрышпен қойып, велосипед тебу қозғалысын жасай алады. Сонымен қатар, адамдар жанына қолдарын қойып, құрсағына кітап қойып, құрсақ бұлшықеттерін жоғары-төмен қозғалтып, дене ортасындағы жану сезімін сезіне алады. Адамдар аяқтарын 45 градус бұрышпен қойып, тік көтеріп, содан кейін 45 градусқа қайта иіліп, осыны қайталап жасай беруі мүмкін. Аталған жаттығуларды аяқтағаннан кейін, адамдар тік тұрып, екі қолын да жайып, бір қолмен солға, екіншісімен оңға иіле алады. Тік тұрғанда, қолдарын жамбасына қойып, денесін оңнан солға және керісінше бұрып, алға және артқа иіле алады. Іш бұлшықтарын жаттықтырудың тағы бір жолы – төсек үстінде аяқтарымен отырып, көкірегін төсекке тигенше алға иіліп, содан кейін бастапқы қалпына оралу. Сондай-ақ, адамдар төсекке тік аяқтарымен отырып, қолдарын қолдамай, жатып тұрып қайтадан тұра алады. Орындық пайдаланғанда, қолдарын орындықтың шетіне қойып, аяқтарын артқа созып, іш бұлшықтары орындыққа тигенше төмен итеру керек. Соңында, адамдар тік аяқтарымен жатып, аяқтарын тік бұрышқа көтеріп, содан кейін төмен түсіруі мүмкін. Бұл жаттығуларды визуалды жақтан жақсырақ түсіну үшін, барлығы "Іш бұлшықтарын жаттықтыру журналынан" алынған.
Велосипедтің сызатылуы
Велосипед тік қарын бұлшықтары мен қисық бұлшықтарға бағытталған. Сонымен қатар, тік қарын бұлшықтарын негізгі қисайту, тік қисайту, кері қисайту және толық тік қисайту жаттығулары арқылы жаттықтыруға болады, ал денедегі май пайызы жеткілікті деңгейде төмен болғанда (еркектерде 10-12%, әйелдерде 15-18%) бұлшықеттің жеке бөліктері көрінеді; көптеген адамдар осы көрінетін бөлінуді "алты қабат" деп атайды. Ішкі және сыртқы қисық бұлшықтарды жаттықтыру арқылы қарынды тегістеуге болады. Қолдарды артына созып түзететін ұзын қолды қисайту жаттығуы қозғалысқа ұзын рычаг қосып, қарын бұлшықтарының жоғарғы бөлігін күшейтеді. Планк жаттығуы қарын бұлшықтарын ғана емес, сонымен қатар арқаны нығайтып, бұлшық еттерді тұрақтандырады.
Құралдар
Қарның бұлшық еттерін жаттықтыру үшін кейбір аппараттардың көмегімен де жаттығу жасауға болады, ал капитандық орындық – спорт залдары мен денсаулық орталықтарында қолданылатын ең танымал аппараттардың бірі. Басқа аппараттарға Ab Roller, Ab Rocket Twister, Ab Straps-пен бірге Chin up bar және Torso Track жатады. Фитнес доптары да бұлшық еттерді нығайтуға көмектесетін құрал. Олар еденде жасалатын қисаю жаттығуларынан тиімдірек болуы мүмкін, себебі аяқтар жаттығуға қатыспағандықтан қарның бұлшық еттері күштірек жұмыс істейді. Ab Slide жаттығуына қатысты Bird және авторлар тобы жүргізген зерттеуде, стандартты қарның қисаю жаттығуымен салыстырғанда жоғарғы тік қарны, төменгі тік қарны және сыртқы қисайған бұлшықеттерде бұлшық белсенділігінің артық екені анықталды. Ab Slide концентрлі бұлшық әрекеті тұрғысынан қарның бұлшықеттерін нығайтуда тиімді құрал екені дәлелденді. Дегенмен, бұл зерттеулер, қарның бұлшықеттеріне эксцентрлік жүктеме жасауда және дене күйін жақсырақ бақылауда тиімділігі дәлелденбегендіктен, дәстүрлі қисаю жаттығуларын Ab Slide аппаратымен ауыстыруды қолдамайды. Қарның бұлшықеттерін нығайту үшін ең тиімді жабдық – ең аз тұрақтылықты ұсынатын жабдықтар. Мысалға, CoreFitnessRoller, TRX сияқты дене салмағымен ілініп жасалатын жаттығулар және Halo-мен немесе онсыз тұрақтылық доптары жатады.