Кіріспе
Өсімдік түрі. Сода inermis, қарама-қарсы жапырақты тұзқұрт, қарама-қарсы жапырақты орыс қарағайы немесе барилла өсімдігі – Жерорта теңізі алабына тән, биіктігі 0,7 метрге жеетін, бір жылдық, шырынды бұта. Бұл тұзға төзімді (галофит) өсімдік, көбінесе жағалау аймақтарында өседі және тұзды сумен суаруға жарайды. Бұл өсімдік бұрын Salsola soda деп аталған, және көптеген дереккөздерде осы атау қолданылған. Өсімдіктің тарихи маңызы зор, себебі ол сода күлінің маңызды көзі болды, ол Salsola soda және басқа тұзқұрт өсімдіктерінің күлінен алынды. Сода күлі – шыны және сабын жасауда қолданылатын маңызды сілтілік зат. 16 ғасырда Мурано және Венециядан шыққан кристалл шынысының айқындығы «Левант содасының» тазалығына байланысты болды, ал оның құрамы құпия сақталды. Испанияда 18 ғасырда тұзқұрттан (испан тілінде баррилья) сода күлін өндіретін ірі өнеркәсіп болды. Қазір сода күлінің негізгі құрамы натрий карбонаты екені белгілі. 1807 жылы сэр Хамфри Дэви каустикалық содадан металл элементті бөліп алды және оны «натрий» деп атады, осылайша оның «содамен» байланысын көрсетті. «Сода» сөзі АҚШ ағылшын тілінде сусынмен синоним болғанға дейін Salsola soda және басқа тұзқұрт өсімдіктеріне, сондай-ақ сода күліне қатысты қолданылды. Сода күлін өсіру дәуірі артта қалғанмен, S. soda Грекияда, Италияда және бүкіл әлемдегі гастрономия шеберлері арасында танымал көкөніс ретінде өсіріледі. Грек тілінде ол альмира деп аталады, ал итальян тілінде оның танымал атаулары – barba di frate, agretti және liscari sativa (қысқасы lischi немесе lischeri). Ас мәдениетіндегі құндылығы туралы Фрэнсис Мэйс былай жазады: «Қарақұмырға ең жақын дәмі, бірақ агретти қарақұмырдың минералдық дәмін сақтай отырып, көбірек энергиямен, жаңарып, көктемнің қуатын сезіндіреді».
Soda inermis, the opposite leaved saltwort, oppositeleaf Russian thistle, or barilla plant, is a small (to 0.7 m tall), annual, succulent shrub that is native to the Mediterranean Basin. It is a halophyte (a salt tolerant plant) that typically grows in coastal regions and can be irrigated with salt water. The plant was previously classified as Salsola soda, and many of the sources for this article used that designation. The plant has great historical importance as a source of soda ash, which was extracted from the ashes of Salsola soda and other saltwort plants. Soda ash is one of the alkali substances that are crucial in glassmaking and soapmaking. The famed clarity of 16th century cristallo glass from Murano and Venice depended upon the purity of "Levantine soda ash", and the nature of this ingredient was kept secret. Spain had an enormous 18th century industry that produced soda ash from the saltworts (barrilla in Spanish). Soda ash is now known to be predominantly sodium carbonate. In 1807, Sir Humphry Davy isolated a metallic element from caustic soda; he named the new element "sodium" to indicate its relationship to "soda". Before "soda" was somewhat synonymous (in U. S. English) with soft drinks, the word referred to Salsola soda and other saltwort plants, and to soda ash. While the era of farming for soda ash is long past, S. soda is still cultivated as a vegetable that enjoys considerable popularity in Greece, Italy and with gourmets around the world. In Greek it is called almyra, while in Italian its common names include barba di frate, agretti, and liscari sativa (short: lischi or lischeri). Of its culinary value, Frances Mayes has written that "Spinach is the closest taste, but while agretti has the mineral sharpness of spinach, it tastes livelier, full of the energy of spring."
Сипаттама
Бұл жылдық, шырынды өсімдік 0,7 метрге дейін өсетін кішкентай бұталарға (кейде жартылай бұталар деп аталады) айналуы мүмкін. Оның етті, жасыл жапырақтары және жасыл немесе қызыл сабақтары болады. Ұсақ гүлдер жапырақтардың сабаққа жақын түбінен өсетін гүлшоғырлардан пайда болады.
Фиторемедиация
Салсола сода тұзды топырақта өсірілген қызанақ және бұрыш сияқты дақылдар үшін биоремедиациялық "тұздануды азайтуға көмектесетін серіктес өсімдік" ретінде зерттелді. Салсола сода топырақтан жеткілікті мөлшерде натрийді сіңіріп алып, дақылдың өсуын жақсартады, сондай-ақ екі өсімдіктің топырақтағы қалған минералдар үшін бәсекелесуіне қарамастан, жоғары өнім алуға мүмкіндік береді.