Кіріспе

Oba Igbomina (йоруба тілінде Ọ̀bà, бірақ сондай-ақ Òbà деп жазылады) – Квара штатының Солтүстік-шығысындағы Исин жергілікті басқару аймағындағы ежелгі Игбомина қаласы. Бұл "Oba" деп аталатын бес туысқан йоруба қаласының бірі, ал қалғандары:

Oba Ile, Олорунда жергілікті басқару аймағы, Осун штаты, Осогбодан шамамен 15 км солтүстік-батысқа қарай орналасқан,
Oba Oke, Олорунда жергілікті басқару аймағы, Осун штаты, Осогбоның солтүстік-солтүстік-батысында орналасқан,
Oba Ile, Акуре Оңтүстік жергілікті басқару аймағы, Ондо штаты, Акуре-Ово тас жолында Акуренің шығысында орналасқан,
Oba Akoko, Акоко Оңтүстік-батыс жергілікті басқару аймағы, Ондо штаты, Оводан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Алғашқы Ọ̀bà ежелгі Ọ̀bà өркениетінің астанасы болған, бұл аймақтың ауызша тарихында зор байлық пен кәсіпкерлік орталығы ретінде белгілі патшалық. Қазіргі Оба қалаларының көпшілігі өздерін түпнұсқа Оба қаласы деп санайды немесе ежелгі өркениеттің ең көне нұсқасы екенін мәлімдейді.

Тарих және археология

Соңғы археологиялық зерттеулердің нәтижелері және ауызша тарих сарапшыларының, АҚШ-тың Аризона мемлекеттік университетінің және Нигерияның Ибадан университетінің антропологтары мен археологтарының аймақтың қазіргі және кейінгі қоныстары туралы жарияланған еңбектері Обаның 9-10 ғасырлар аралығында құрылғандығын көрсетеді. Көршілес Нупемен үнемі болатын қақтығыстар Оба ана қаласын тастап кету мен қайтадан иелену циклдеріне әкелді. Оба Игбоминаның британдық колониялық құжаттары ежелгі Ọ̀bà патшалығының патшаның белгісі ретінде "темір тәж бен таяқ" пайдаланғанын көрсетеді, бұл, мүмкін, олардың ертеде темір балқыту және темір өңдеу технологиясымен айналысуының нәтижесі болған. Ауызша хабарларда "иде" – мыс, ал "ирин" – темір деп айтылады. Сондықтан "темір" тәж бен таяқ мыс немесе қола сияқты қорытпадан жасалған болуы ықтимал. Кейінгі йоруба патшалықтары (мүмкін, Оба да солардың қатарында) жоғары дәреже мен байлықтың символы ретінде металл бұйымдардың орнына асыл тастар мен шыныдан жасалған бұйымдарды қолданып, әшекейлі "тәж бен таяқ" белгілерін пайдаланған.

Ұлы Оба диаспоралары

Көне Оба патшалығы Игбомина және Игбомина емес Йоруба патшалықтары мен қалаларына әсер еткен диаспоралар сериясын жасады. Көне Оба өркениетінің ең алғашқы диаспорасы – Йорубаландта "Оба" деген атпен белгілі бес қаладан (Йорубаландтағы, әртүрліше айтылатын Оба өзенімен шатастырмау керек) тұрады: Осун штатындағы екеуі – Икирун қаласына жақын Оба Иле және оған іргелес Оба Оке; Квара штатындағы біреуі – Оба Игбомина, көбінесе Игбомина немесе тарихи Isin атауысыз "Оба" деп аталады; және Онда штатындағы екеуі – Акуре қаласына жақын Оба Иле және Оба Акоко. Бұл қалалардың ешқайсысы түпнұсқа Оба емес, олар көне Обадан тараған Оба халқының диаспоралық қоныстары. Көне Оба патшалығынан көшіп кеткен көптеген рулар өздерінің көне Обадан шыққан тегін көрсететін ауызша тарихты сақтап қалды. Мұндай Оба диаспорасының бірі – корольдік Оба’лумо әулеті, оның атасы Оба’лумо Иседо деген жаңа қала-мемлекетін құрды. Бұл Обадан келген кішігірім топтардың бөлек диаспорасы, алайда Оба эмигранттары құрған жалғыз белгілі патшалық осы болды. Үшінші диаспора кезеңі 18 ғасырда, Оба Игбоминаның солтүстігіндегі Нупе патшалығының шабуылдарынан туындады. Нигерияның Квара және Осун штаттарындағы Игбомина және Игбомина емес қалаларының мысалдары, Оуба диаспорасынан келген адамдардың көп шоғырланған жерлері: Оке Ила Орангун (Иседо Оке), Ила Орангун (Иседо), Ора Игбомина, Ипоти Экити, Исанлу Исин, Оке Онигбин, Ому Аран, Роре, Оян, Иниша, Ипе, Оке Оде, Бабанла, Айасе Ипо, Омупо, Эси, Оро, Ижому Оро, Иддо Оро, Ахун, Идофин, Адо Эку, Ореке, Санмора және Памо. Аго Оба ("Обалар лагері") – Нигерияның оңтүстік-батысындағы Абеокутаның Ову бөліміндегі Оба диаспорасының қауымдастығы да бөлек диаспора болып табылады, бірақ 19 ғасырғы Йоруба соғыстарының нәтижесінде Ову халқымен бірге көшіп келгені ме, әлде Ago Oba басқа Оба жерінен бөлек көшіп келгені ме, екенін анықтау үшін ауызша тарихты одан әрі зерттеу қажет.

Оба диаспораларының туризмі

Оба диаспораларының шығу тегі және қоныс аударулары туралы аңыздарды зерттеу – Оның Корольдік Ұлылығы, доктор Олуфами Оладапо Бабалоланың маңызды еңбегі болды. Ол 2004 жылдан бері туризмді (мемлекеттік туризм / мәдени туризм және географиялық туризм) дамытумен және Игбомина йоруба және оған жақын йоруба аймақтарының тарихи ескерткіштеріне, табиғи ерекшеліктеріне туристік экспедицияларды ұйымдастырумен, сондай-ақ мәдени шараларды/дәстүрлі кәсіптерді насихаттаумен айналысып келеді. Ол йоруба елінің, әсіресе Игбомина йоруба аймағының ежелгі орындарына, қираған қалалар мен тарихи жерлерге бірнеше арнайы тур ұйымдастырды, түрлі рулар мен ежелгі мемлекеттердің ауызша тарихын және поэзиясын тексерді.