Кіріспе
"Түнгі сиқыршылар" (die Nachthexen; Ночные ведьмы, Nochnyye Vedmy) – Екінші дүниежүзілік соғыста 588-ші түнгі бомбалаушы полкінің барлық әйел әскери авиаторларына неміс әскерлері берген лақап ат, кейіннен 46-шы "Таман" гвардиялық түнгі бомбалаушы авиация полкі ретінде танылды. Сол кезде әйелдерге ресми түрде жауынгерлік қызметке қатысуға тыйым салынған болатын, бірақ майор Марина Раскова өзінің лауазымын және Кеңес басшысы Иосиф Сталинмен жеке байланыстарын пайдаланып, әйелдерден жауынгерлік бөлімдер құруға рұқсат алды. "Жауынгерлік іс-қимыл әйелдердің әскери қызметке қабылдануына көмектесті, бірақ бұл теңдік принципіне емес, қажеттілік пен практикалық мақсатқа негізделген жағдайды тудырды". 1941 жылдың 8 қазанында 588-ші полкпен қоса, үш әйелдер әуе күштері бөлімін орналастыру туралы бұйрық шығарылды. Раскова құрған және майор Евдокия Бершанская басқарған полк негізінен жасөспірім және жиырма жастағы ерікті әйелдерден тұрды. Түнгі бомбалаушылардың шабуылдау тактикасы қозғалтқышты нысанаға жақын жерде тоқтатудан және бомба тастау орнына желдің шуымен ғана көрінетіндей сырғудан тұрды. Неміс әскерлері бұл дыбысты сыпырғышқа теңеп, ұшқыштарды "Түнгі сиқыршылар" деп атады. 1942 жылдың маусым айында полк майданға жөнелтілген кезде 588-ші түнгі бомбалаушы полкі Оңтүстік майданның 4-ші әуе армиясының құрамына кірді. 1943 жылдың ақпан айында полк Гвардия атағымен марапатталып, 325-ші түнгі бомбалаушы авиация дивизиясының 46-шы гвардиялық түнгі бомбалаушы авиация полкі ретінде қайта ұйымдастырылды. 1943 жылдың қазан айында полк 46-шы "Таман" гвардиялық түнгі бомбалаушы авиация полкі болып өзгерді, "Таман" атауы 1943 жылы Таман түбегіндегі Новороссийск Таман операцияларына қатысқандығын көрсетеді.
"Night Witches" (die Nachthexen; Ночные ведьмы, Nochnyye Vedmy) was a World War II German nickname for the all female military aviators of the 588th Night Bomber Regiment, known later as the 46th "Taman" Guards Night Bomber Aviation Regiment, of the Soviet Air Forces. Though women were officially barred from combat at the time, Major Marina Raskova used her position and personal contacts with the Soviet leader Joseph Stalin to obtain permission to form female combat units. "Combat facilitated and ushered in a reluctant acceptance of women in military, based more upon practicality and necessity than for equality". On October 8, 1941, an order was issued to deploy three women's air force units, including the 588th Regiment. The regiment, formed by Raskova and led by Major Yevdokiya Bershanskaya, was composed primarily of female volunteers in their late teens and early twenties. An attack technique of the night bombers involved idling the engine near the target and gliding to the bomb release point with only wind noise left to reveal their presence. German soldiers likened the sound to broomsticks and hence named the pilots "Night Witches". When the regiment was deployed on the front line in June 1942, the 588th Night Bomber Regiment became part of the 4th Air Army of the Southern Front. In February 1943 the regiment was honored with the Guards designation and reorganized as the 46th Guards Night Bomber Aviation Regiment in the 325th Night Bomber Aviation Division, 4th Air Army, 2nd Belorussian Front; in October 1943 it became the 46th "Taman" Guards Night Bomber Aviation Regiment, "Taman" referring to the unit's involvement in the Novorossiysk Taman operations on the Taman Peninsula during 1943.
Тұжырымдама
1941 жылдың қазан айында майор Марина Расковаға 122-ші әйелдер құрама авиация тобына кандидаттарды іріктеуге өкілеттік берілді. Раскова бұрын-соңды ұзақ қашықтыққа үздіксіз ұшу бойынша бірнеше әлемдік рекордты орнатқан және оның жетістіктері үшін "орыс Амелия Эрхарт" деп аталған. 1941 жылы немістер шапқан кезде, жас әйелдер Расковаға хат жазып, ұшқыштық дағдыларын пайдаланып елдеріне қалай ең жақсы қызмет ете алатындарын сұрады. Раскова полк құруға рұқсат алу үшін Сталинмен жеке байланысын пайдаланды. Сталин бұл бастаманы дереу мақұлдады, себебі ол әйелдердің "үлкен халықаралық пропагандалық құндылығына" қызығушылық танытты.
Тарих және тактика
Полк 1942 жылдан бастап Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін (1945 ж.) неміс әскерилеріне қарсы мазалау және дәлдікпен бомбалау миссияларын орындады. Ең көп болғанда, онда екі адамнан тұратын 40 экипаж болды. Полк 23 000-нан астам ұшу жасады, 3 000 тоннадан астам бомба және 26 000 дана жартылай жанғыш снаряд тастады. Бұл Совет Әуе Күштеріндегі ең көп марапатталған әйелдер бөлімшесі болды, соғыстың соңына қарай көптеген ұшқыштар 800-ден астам миссия орындады, ал жиырма үш ұшқышқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Соғыста бөлімшенің 32 мүшесі қаза тапты. Полк ағаш және матадан жасалған Поликарпов U-2 бипланымен ұшты, бұл 1928 жылғы конструкция, бастапқыда оқу ұшағы ретінде (сондықтан оның бастапқы «учебный» белгісі «U») және егістіктерді шаңдау үшін жасалған, сондай-ақ 588-ші полк орындаған түнгі мазалау миссияларына арналған арнайы U-2LNB нұсқасы да болды. Ұшақ тек аз мөлшерде бомба тасымалдай алатындықтан, көбінесе түніне сегіз немесе одан да көп миссия орындау қажет болды. Ұшақ ескірген және баяу болғанымен, ұшқыштар оның ерекше маневрлік қабілетін пайдаланды. Оның максималды жылдамдығы Мессершмитт Bf 109 және Фокке-Вульф Fw 190 ұшақтарының тоқтау жылдамдығынан төмен болды, бұл неміс ұшқыштарына оны түсіруді қиындатты, бірақ аса шебер ұшқыш Йозеф Коциоктан басқа, ол 1943 жылдың 31 шілдесінен 1 тамызына дейінгі түні үш немесе төрт ұшақты түсіріп, полкті бір түнге тоқтатты.
Уақыт кестесі мен операциялар
Полк мүшелері 23 мамыр 1942 жылы 4-ші әуе армиясының 218-ші дивизиясы құрамында Энгельс әскери авиация мектебінен Оңтүстік майданға жөнелтілді, 27 мамырда келді. 12 маусым 1942 жылы: полктің алғашқы ұрысқа қатысуы Оңтүстік майданда Миус, Солтүстік Донец және Дон өзендеріндегі өткелдерді, сондай-ақ Сал далалары мен Ставрополь маңындағы жолдарды бомбалау кезінде болды. 1942 жылдың тамыз-желтоқсан айларында: Кавказ шайқасында полк Владикавказ қаласын қорғады, Дигора, Моздок және Прохладнаядағы жау техникасы мен әскерлерін бомбалады. 1943 жылдың қаңтары: Терек өзеніндегі жаудың қорғаныс шебін бұзуға, Кубань өзені аңғарындағы және Ставропольдегі қарсы әскерлерге қарсы шабуылға көмектесті. 1943 жылдың наурыз-қыркүйек айларында: Кубань көпірбасын бұзуға және Новороссийскіні азат етуге көмектесті. 1943 жылдың сәуір-шілде айларында: Кубань үстіндегі әуе операциясына қатысты. 1943 жылдың қарашасы – 1944 жылдың мамыры: Қырым операциясының бөлігі ретінде Керчь-Эльтиген операциясында және Севастополь қаласында жердегі әскерлерге әуе көмегін көрсетті. 1944 жылдың маусым-шілде айларында: Проня өзені бойындағы жау бекіністерін бомбалады, Белоруссиядағы Белосток, Червен, Минск және Могилев қалаларын бақылауға алуға көмектесті. 1944 жылдың тамызында: Польшадағы операциялар, Аугустов, Варшава және Остроленка қалаларынан немістерді ығыстыру науқаны. 1945 жылдың қаңтарында: Шығыс Пруссия операциясына қатысты. 1945 жылдың наурызында: Гдыня және Гданьск қалаларына шабуылдарға қатысты. 1945 жылдың сәуір-мамыр айларында: Висла-Одер операциясында көмектесті. 15 қазан 1945 жылы: Соғыс аяқталғаннан кейін полк таратылды және әскери қызметшілер демобилизацияланды.
Тәртіпті персонал
Аға инженер София Озеркова қоршалған әуе базасынан шегіну кезінде тұтқындалу жағдайына дайындалып, өзінің партия билетін жойды. Ол неміс әскеріне жөндеудегі По-2 ұшағын беруден бас тартқандықтан, қалуды жөн көрді. Полкке оралғаннан кейін 1942 жылы әскери трибунал оны өлім жазасына кесті, себебі ол билетін тапса алмады. Ол партияға деген адалдығын көрсету үшін сот шешіміне шағымданудан бас тартты, бірақ бөлімге тіркелген саяси комиссар араласуынан кейін ақталды. Оның жазасы тоқтатылып, лауазымына қайта орналастырылды. Механиктер Раиса Харитонова мен Тамара Фролова бомбалау нысаналарын жарықтандыру үшін навигаторлар қолданған жарықшамды (сигнал шамын) бөлшектеп, кішкентай жібек парашюттерін іш киім тігуге пайдаланғандары үшін он жылға бас бостандығынан айырылды. Екеуі де навигаторлар болып қайта оқытылды, бірақ Фролова 1943 жылы ұрыста қаза болды.
Құрметті қызметкерлері
Полк құрамындағы 23 адам Кеңес Одағының Батыры атағымен марапатталды, екеуі Ресей Федерациясының Батыры, ал біреуі Қазақстан Батыры атағымен марапатталды.
Соғыстан кейінгі өмір
1917 жылы Ресей әйелдерге заң жүзінде теңдік берген алғашқы ел болды, бұл оларға әскери қызметке қабылдануға жол ашты. Әйелдер Ресей азаматы ретінде құқықтары мен міндеттері тұрғысынан тең дәрежеде болды, себебі әлеуметтік теңдік коммунистік идеологияның басты қағидасы еді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ресейдегі әйелдерге қатысты көзқарас, әсіресе 1917 жылғы заң қабылдауға дейін болған сияқты, өзгеріссіз қалды. Бұл Ресейде әйелдердің теңдігі мен құрметін қамтамасыз етуден гөрі, ұлтшылдық көзқарасты күшейтуге және елді қорғауға сарбаздарды дайындауға бағытталған болуы мүмкін. Осы әйелдер үшін туындаған ортақ мәселе – авиациялық немесе әскери мансаптан гөрі отбасыға басымдық берудің әлеуметтік қысымы болды. 588-ші полктің ұшқышы Ирина Ракоболская отбасын құру және ұшқыш мансабын бірге жүргізудегі қиындықтарды түсіндіре келе, былай деді: "Менің ойымша, соғыс жылдары, еліміздің тағдыры шешіліп жатқан кезде, әйелдерді авиацияға тартудың мәні болды. Бірақ бейбіт уақытта әйелдер тек хобби ретінде ғана ұша алады, әйтпесе мансапты отбасымен және аналық бақытпен қалай үйлестіруге болады?"
Басқа әйелдер полктары
1941 жылдың 8 қазанында №0099 бұйрық бойынша үш әйелдер полкі құрылды. Техниктерден бастап ұшқыштарға дейінгі барлық құрам тек әйелдерден тұруы тиіс болды. Қалған екі полк – ЯК-1 истребительдерін пайдаланған 586-шы истребитель авиация полкі және екі қозғалтқышты Пе-2 нысаналы бомбалаушыларын пайдаланған 587-ші бомбалаушы авиация полкі. Кейіннен бөлім гвардиялық атағын алып, 125-ші гвардиялық бомбалаушы авиация полкі ретінде қайта ұйымдастырылды. Барлық үш полк тек әйелдерден құрылуы жоспарланғанмен, ешқайсысы толығымен әйелдерден тұрмады. 586-шы және 588-ші полктерде ер механиктер жұмыс істеді, себебі 586-шы полкке дейін әйелдер Яковлев истребительдерін жөндей білуге дайындықтан өткен жоқ. 586-шы полктің әйел командирі, майор Тамара Александровна Казаринова 1942 жылдың қазан айында майор Александр Васильевич Гридневпен ауыстырылды. 587-ші полк бастапқыда Марина Раскованың басқаруында болды, бірақ 1943 жылы оның қазасынан кейін майор Валентин Марков ер адам командир ретінде оның орнына келді. 587-ші полктің Петляков Пе-2 нысаналы бомбалаушыларын басқару үшін жоғары бойлы адам қажет болды, сондай-ақ жеткілікті биік әйелдер болмағандықтан, кейбір ерлер радио операторы және құйрық пулеметшісі ретінде ұшақ экипажына қосылды. 588-ші полктің штаб жүргізушісі мен іздеу операторлары да ер адамдар болды.