Джеймс Адэйр: Америка Индейлерінің Тарихы және Британ-Индей қарым-қатынастары
James Adair (historian)
Джеймс Адэйр (1709-1783): ирландтық тарихшы, Солтүстік Америкадағы үндістермен сауда жасаған. Чикасо және Чокто тайпаларымен байланысы, саяхаттары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық тарихшы (шамамен 1709–1783)
American historian (c.1709–1783)
Джеймс Адэйр (шамамен 1709–1783) – Ирландияның Антрим графтығында туған, Солтүстік Америкаға көшіп, Оңтүстік-Шығыс орманды аймақтардағы жергілікті американдықтармен сауда жасаған саудагер.
James Adair (c.1709–1783) was a native of County Antrim, Ireland, who went to North America and became a trader with the Native Americans of the Southeastern Woodlands.
Өмір
1735 жылдан бастап Адайр Солтүстік Америкада 40 жыл тұрып, сыртқы әлемнен дерлік толық оқшауланды. 1744 жылдан бастап ол көбінесе Чикасо тайпасының арасында өмір сүрді. 1751 жылы Адайр Оңтүстік Каролина штатының Лоренс округіне көшіп барды. 1740 жылдары ол Джордж патша соғысының қалың қызығында, француздық ықпалдан құтылу үшін Шығыс Чоктау тайпасына британдық саудалық миссиясын жетектеді. Ол Чоктау тайпасының британдықтарды қолдайтын тобының басшысы, Қызыл аяқ киім басшысымен тығыз байланыста болды. Бұл Чоктау тайпасы арасында қатыгез азаматтық соғысқа ұласты, нәтижесінде Қызыл аяқ киім 1749 жылы қаза тапты. Адайр Оңтүстік Каролина губернаторы Джеймс Гленнің басшылығымен миссияны жалғастырды, бірақ кейін миссияның сәтсіз аяқталуы мен жеке қаржысының жоғалуы үшін оны айқын кінәлады. 1760 жылдары ол француз-үнді соғысында француздарға қарсы Чикасо жауынгерлерінің отрядын жетектеді, нәтижесінде 1763 жылы Париж келісімінде (1763) Миссисипинің шығысындағы француздық жерлердің көп бөлігі британдық колонияларға берілді.
From 1735 Adair resided in North America for 40 years and was almost entirely cut off from the outside world. From 1744 he resided chiefly among the Chickasaw. In 1751, Adair moved to Laurens County, South Carolina. In the 1740s he led a British trade mission to the Eastern Choctaw tribe at the height of King George's War in an effort to win this nation over from French influence. He dealt extensively with Chief Red Shoes, the leader of the pro British faction of the Choctaw. This eventually erupted into a fierce civil war amongst the Choctaw that led to Red Shoes' assassination in 1749. Adair went forward under the direction of South Carolina Governor James Glen but then vehemently blamed him for the mission's failure and the loss of his personal fortune. In the 1760s he led a contingent of Chickasaw warriors against the French in the French and Indian Wars which resulted in 1763 with most French territory east of the Mississippi being ceded over to the British colonies at the Treaty of Paris (1763).
Америка индеецтерінің тарихы
1775 жылы сэр Уильям Джонсон, 1-ші барон, полковник Джордж Кроган, Джордж Галфин және Лаклан МакГиллврей сияқты жақын достарының ынталандыруымен Адаир өзінің жазбаларын кітап түрінде жинақтады. Ол еңбегінде көптеген қиындықтарға тап болғанын айтты, әсіресе үндістердің қызғанышына, құпиялылығына және жабық мінезіне, бірақ олардың өркениеті туралы қалыптасқан тым беткей пікірлерді түзетуге үміттенді. Оның кітабы «Америка үндістерінің тарихы» деп аталды, оның ішінде олардың шығу тегі, тілі, әдет-ғұрыптары және толыққанды «Үнді жүйесін» құрайтын басқа да егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Сонымен қатар, «Елдің жаңа картасы» қоса берілді. Адаирдің еңбегі үндістер мен ағылшын саудагерлері арасындағы қарым-қатынасты көрсететін құндылығы мойындалды және 1782 жылы Бреслауда неміс тіліне аударылды. Америка үндістері Израильдің жоғалған он тайпасынан тараған деген гипотезаға тым көп орын берілгенін мойындау керек. Томас Торогуд испандық Лас-Касастың ежелгі идеясын қабылдап, бұл теорияны алғаш рет 1650 жылы ағылшын тілінде «Америкадағы еврейлер» атты еңбегінде жариялады. Роджер Уильямс пен Джонатан Эдвардс бұл көзқарасқа бейім болған сияқты, ал Адаирдің егжей-тегжейлі баяндауынан кейін Элиас Будинот («Батыстағы жұлдыз», 1816) және Эдвард Кинг, виконт Кингсборо осы теорияны қолдады. Яһудилер мен үндістердің ұқсастықтарын атап айтқанда, Адаир тайпаларға бөлінуді, құдай Ехобаға табынуды, теократиялық ұғымдарды, тазару және ластануды, паналық қалаларды, ажырасу және қайтыс болған бауырының орнын толтыру сияқты амалдарды көрсетті. Бұл теорияның Адаирдің көптеген ескертулеріне ықпал еткендігі Волниді өзінің «Америка Біріккен Штаттарының климаты мен топырағы» атты еңбегінде кітапты сынауға мәжбүр етті. Кітаптың екінші жартысы Катаба, Чираке, Мускоге, Чокта және Чикаса тайпаларының тарихын қамтиды. Лорд Кингсборо Адаирдің еңбегінің бірінші бөлігін өзінің сәнді «Мексикалық ескіліктер» атты сегізінші томында толығымен қайта басып шығарды, француз және испан авторларының жарияланбаған еңбектерінен алынған түсіндірмелер мен иллюстрациялармен қоса, «Адаирдің ең ұсақ егжей-тегжейлі мәліметтерінің де дұрыстығын нақты дәлелдейді». Адаирдің американдық үнді тайпаларының картасы Уинсордың «Америка тарихында» ішінара көшірілген.
In 1775, stimulated by the encouragement of a few intimate friends, such as Sir William Johnson, 1st Baronet, Colonel George Croghan, George Galphin, and Lachlan McGillivray, Adair compiled his notes into the form of a book. He mentions a string of disadvantages under which he laboured, notably the jealousy, secrecy, and closeness of the Indians, but he hoped to be able to correct the very superficial notions that prevailed as to their civilisation. His book was called The History of the American Indians . containing an Account of their Origin, Language, Manners, . and other Particulars, sufficient to render it A Complete Indian System . with A New Map of the Country. The value of Adair's work as showing the relations between the Indians and the English traders was recognised, and a German translation appeared at Breslau in 1782. It must be admitted that a very disproportionate space is given to the hypothesis that the American Indians are descended from the lost ten tribes of Israel. Thomas Thorowgood, adopting an old idea of the Spanish Las Casas, had first maintained this theory in English in 1650 in his Jewes in America. Both Roger Williams and Jonathan Edwards seemed rather inclined to favour the view, which, as elaborately set forth by Adair, has since found champions in Elias Boudinot (Star in the West, 1816) and in Edward King, Viscount Kingsborough. Among the points of similarity between the Jews and Indians, Adair emphasised the division into tribes, worship of a great spirit, Jehovah, notions of a theocracy, of ablutions and uncleanness, cities of refuge, and practices as regards divorce and raising seed to a deceased brother. The bias imparted by this theory to many of Adair's remarks led Volney to condemn the whole book in his Tableau du Climat et du Sol des Etats Unis. The second half of the book is more strictly An Account of the Katahba, Cheerake, Muskohge, Choktah, and Chikkasah Nations. Lord Kingsborough reprinted the whole of the first part of Adair's work in the eighth volume of his sumptuous Mexican Antiquities, with an appendix of notes and illustrations from inedited works by French and Spanish authors, 'affording the most satisfactory proofs of Adair's veracity in the minutest particulars.' Adair's map of the American Indian nations is partially reproduced in Winsor's History of America.