Соңғы Лян әулетінің императоры Лю Зуань: өмірбаяны, билікке келуі, әскери қабілеттері, Соңғы Лянның әлсіреуі және қарсыластарымен күресі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лю Цюань (; 401 жылы қайтыс болды), әдепті аты Йунсю (永緒), сондай-ақ қайтыс болғаннан кейін Лианг императоры Лин (後涼靈帝) деп те белгілі, Қытайдың Ди тайпасынан шыққан Лианг әулетінің билеушісі, ол Көк патша ретінде таққа отырды. Ол негізін қалаушы император Лю Гуанның (Иу императоры) үлкен ұлы болғанмен, Лю Гуанның заңды мұрагері емес еді, себебі ол Лю Гуанның әйелі Ши принцессасынан тумаған. Бірақ 400 жылдың жаңа жылында Лю Гуан қайтыс болған соң, ол кіші інісі Лю Шаодан төңкеріс жасап, тақты басып алды. Лю Цюань тактикалық тұрғыдан шебер генерал саналды, бірақ жалпы стратегияда жетілмеген, және оның билігі кезінде Кейінгі Лянның күші, Лю Гуанның соңғы жылдарында болғандай, Солтүстік Лян және Оңтүстік Лян әулеттерінің шабуылдарынан әлсіреп жалғасты. Осыған қарамастан, Лю Цюань аң аулау және басқа да маңызсыз мәселелермен айналысып жүрді. 401 жылы ол өзінің туысы Лю Чао (呂超) тарапынан өлтірілді, ол кейін өзінің үлкен ағасы Лю Лонгты император етіп жариялады.
Lü Zuan (; died 401), courtesy name Yongxu (永緒), also known by his posthumous name as the Emperor Ling of Later Liang (後涼靈帝), was a monarch of the Di led Later Liang dynasty of China, ruling as its Heavenly King. He was the oldest son of the founding emperor Lü Guang (Emperor Yiwu), but was not Lü Guang's rightful heir, as he was not born of Lü Guang's wife Princess Shi. After Lü Guang died around new year 400, however, he seized the throne from his younger brother Lü Shao in a coup. Lü Zuan was considered a capable general tactically, but not skilled in general strategy, and during his reign Later Liang's strength continued to be sapped, as it was during the late reign of Lü Guang, by attacks of rivals Northern Liang and Southern Liang dynasties. Despite this, Lü Zuan continued to occupy himself with hunting and other unimportant matters. In 401, he was assassinated by his cousin Lü Chao (呂超), who then supported his own older brother Lü Long as emperor.
Лю Гуанның тұсында
Лю Цюань жас кезінде, Фу Цзянь билігі тұсында бұрынғы Цинь астанасы Чанъаньда университет студенті болғанда, садақ ату, атпен жүру және аң аулаумен шұғылдануды ұнатқан. 384 және 385 жылдары көптеген көтерілістердің кезінде бұрынғы Цинь құлағанда, Лю Цюань бастапқыда Шангуйге (上邽, қазіргі Тяньшуй, Гансу) қашып, содан кейін Гузанға (姑臧, қазіргі Уувей, Гансу) келді, онда оның әкесі Кейінгі Лянды құрып, астанасын орнатқан еді. Лю Цюань туралы алғашқы тарихи жазба 392 жылы жасалды, ол әкесі Лю Гуанның Батыс Цинь ханзадасы Цыфу Гангюиге қарсы жорығында генерал ретінде қызмет еткен кезде, бірақ Лю Цюань Цыфу Гангюиге шабуыл жасауға тырысқанда сәтсіз болды. 397 жылы императорлық титул алған Лю Гуан өзінің ұлы Лю Цюаньды (кейін Тайюань герцогы деп аталған) және інісі Лю Янды (呂延) бұрын вассал болуға келісіп, кейіннен ойын өзгерген Цыфу Гангюиге қарсы жіберді. Лю Цюань бастапқыда сәттілікке жетіп, маңызды Цзиньчэн қаласын (金城, қазіргі Ланчжоу, Гансу) басып алды, бірақ оның араласқан ағасы Цыфу Гангюи жасаған тұзаққа түсіп, жеңіліп қаза тапқаннан кейін Лю Цюань кері шегінуге мәжбүр болды. Лю Гуанның билігінің қалған бөлігінде Лю Цюань әкесінің ең сенімді генералы болды. 397 жылы Сяньби генералы Цзюйцю Мэнсюнь көтеріліс шығарғанда, Лю Гуан Лю Цюаньды оған қарсы жіберді, және Лю Цюань бастапқыда Цзюйцю Мэнсюньды жеңіп, қашуға мәжбүр етті. Алайда, Цзюйцю Мэнсюньнің туысы Цзюйцю Наньчэн (沮渠男成) Дуань Е-ді оларға қосылып Солтүстік Лянды құруға көндіргеннен кейін, Лю Гуан Гузанның өзінде, генерал Ян Гуй (楊軌) мен бақташы Гуо Нэннің (郭黁) бастаған үлкен көтеріліспен бетпе-бет келді. Лю Цюань Дуань Е-нің астанасы Цзяньканды (建康, қазіргі Чжанъе, Гансу) қоршауға алғанда, Ян мен Гуоға қарсы күресу үшін кері шегінуге мәжбүр болды, бұл Дуань Е-нің жаңа құрылған мемлекетінің сақталуына мүмкіндік берді. 398 жылы Лю Цюань мен оның ағасы Лю Хун (呂弘) күштерін біріктіріп, Ян мен Гуоны жеңіп, оларды тиісінше Оңтүстік Лян мен Батыс Циньге берілуге мәжбүр етті. 399 жылы Лю Цюань мен оның ағасы Лю Шао, Лю Гуанның таққа мұрагері, Солтүстік Лянға шабуыл жасады және бастапқыда сәттілікке жетті, бірақ Оңтүстік Лян ханзадасы Туфа Вугу Ян Гуй мен оның ағасы Туфа Лилугуды Солтүстік Лянға көмекке жібергеннен кейін, Лю Цюань мен Лю Шао кері шегінуге мәжбүр болды.
Lü Zuan was described as favoring exercises in archery, horsemanship, and hunting when he was young, when he was a university student at the Former Qin capital Chang'an during the reign of Fu Jiān, where he was not studious. When Former Qin collapsed in the midst of multiple rebellions in 384 and 385, Lü Zuan fled initially to Shanggui (上邽, in modern Tianshui, Gansu), and then to Guzang (姑臧, in modern Wuwei, Gansu), where his father had established Later Liang and placed his capital. The first actual historical reference to Lü Zuan was in 392, when he served as one of his father Lü Guang's generals in his campaign against Qifu Gangui, the prince of Western Qin, and Lü Zuan was unsuccessful in his attack on Qifu Gangui. In 397, Lü Guang, who had by then claimed imperial title, sent his son Lü Zuan (then referred to as the Duke of Taiyuan) and his brother Lü Yan (呂延) against Qifu Gangui, who had previously agreed to be a vassal and then changed his mind. Initially, Lü Zuan was successful, capturing the important city Jincheng (金城, in modern Lanzhou, Gansu), but after his uncle was defeated and killed in a trap laid by Qifu Gangui, Lü Zuan was forced to withdraw. Throughout the rest of Lü Guang's reign, Lü Zuan became the general that his father relied on the most. In 397, when the Xiongnu general Juqu Mengxun rebelled, Lü Guang sent Lü Zuan against him, and Lü Zuan was initially successful in defeating Juqu Mengxun and forcing him to flee. However, after Juqu Mengxun's cousin Juqu Nancheng (沮渠男成) persuaded the official Duan Ye to join them and establish Northern Liang, Lü Guang was faced with a serious rebellion at Guzang itself—a rebellion by the general Yang Gui (楊軌) and the magician Guo Nen (郭黁), and Lü Zuan, while he had Duan Ye's capital Jiankang (建康, in modern Zhangye, Gansu) under siege, was forced to withdraw to fight Yang and Guo, allowing Duan Ye's nascent state to survive. In 398, Lü Zuan and his brother Lü Hong (呂弘) joined forces and defeated Yang and Guo, forcing them to surrender to Southern Liang and Western Qin, respectively. In 399, Lü Zuan and his brother Lü Shao, Lü Guang's heir apparent, attacked Northern Liang, and were initially successfully, but after Southern Liang's prince Tufa Wugu sent Yang Gui and his brother Tufa Lilugu to aid Northern Liang, Lü Zuan and Lü Shao were forced to withdraw.
Лю Шаоға қарсы төңкеріс
400 жылы Лю Гуан ауыр сырқатқа шалдықты. Ол Лю Шаоға «Аспан әмірі» (Тянь Ванг) лауазымымен таққа отыруын бұйырды, ал өзі зейнеткер император атанды. Лю Цуань әскери күштерге, ал Лю Хун үкіметке жетекшілік етті. Лю Гуан олардан бірігіп жұмыс істеуді және Лю Шаоның бауырларына сенуін талап етті. Сондай-ақ, Лю Цуань мен Лю Хунға Лю Шаоның қабілетсіз болғанымен, заңды мұрагер екенін, оған адал қызмет ету керектігін айтты. Лю Гуан сол күні дүние салды. Бастапқыда Лю Шао жау шабуылынан сақтану үшін Лю Гуанның өлімін дереу жариялауға батыл бармады, бірақ Лю Цзюань есікті бұзып, сарайға күшпен кіріп, аза тұтты. Лю Шао қорқып, Лю Цюаньға тақты ұсынды, бірақ ол бас тартты. Лю Шаоның туысы Лю Чао (呂超) Лю Шаоға Лю Цзюаньды тұтқындап, өлім жазасын беруді ұсынды, бірақ Лю Шао оған да келіспеді. Бірақ, көп ұзамай (сол күні немесе ең көп дегенде бірнеше күн ішінде) Лю Шао өзінің көмекшісі Цзян Цзиді (姜紀) Лю Цюаньды таққа таласуға итермелеу үшін жіберді. Түнде Лю Цюань жеке күзетшілерін бастап сарайға шабуыл жасады. Лю Хун да оған қосылды. Лю Шаоның күзетшілері бастапқыда қарсылық көрсетті, олардың бірі Ци Конг (齊從) Лю Цюаньның басына қылышпен соқты, бірақ оны өлтіре алмады. Лю Чао да Лю Шаоға көмектесуге тырысты, бірақ олардың күштері Лю Цюаньға қорқып, ыдырады. Лю Шао екінші сарайға қашып, өз-өзіне қол жұмсады. Лю Цюань таққа отырды.
Around the new year 400, Lü Guang grew seriously ill. He ordered Lü Shao to take the throne as "Heavenly Prince" (Tian Wang), while he himself claimed the title of retired emperor. Lü Zuan was put in charge of the military forces, and Lü Hong the government. Lü Guang told the three to be united, and that Lü Shao should trust his brothers. He also told Lü Zuan and Lü Hong that Lü Shao might not be talented, but was the rightful heir, and that they should assist him faithfully. Lü Guang died later that day. Initially, Lü Shao was not going to immediately announce Lü Guang's death, in fear that it might draw enemy attacks, but Lü Zuan broke down the door and forcibly entered the palace and mourned. Lü Shao became fearful and offered the throne to Lü Zuan, but Lü Zuan refused. Lü Shao's cousin Lü Chao (呂超) then secretly suggested to Lü Shao that Lü Zuan be arrested and executed, but Lü Shao refused. However, soon thereafter (either that day or at most several days after), Lü Shao sent his assistant Jiang Ji (姜紀) to encourage Lü Zuan to seize the throne. At night, then, Lü Zuan led his personal guards to attack the palace. Lü Hong joined him. Lü Shao's guards initially resisted, and one of them, Qi Cong (齊從), hit Lü Zuan in the head with a sword but could not kill him. Lü Chao also tried to assist Lü Shao, but their forces were fearful of Lü Zuan and collapsed. Lü Shao fled to a secondary palace and committed suicide. Lü Zuan took the throne.
Билік
Лю Цюань бастапқыда Лю Хонға барлық үкіметтік істерді сеніп тапсырды, сондай-ақ Ци Чонг пен Лю Чаоға кешірім беріп, жомарттық көрсетуге тырысты. Алайда, Лю Цюань мен Лю Хун тез арада бір-бірінен күдіктенді, ал 400 жылдың көктемінде Лю Хун өз әскерлерімен бүлік көтерді. Лю Цюань Лю Хонның бүлігін жеңіп, әскерлеріне тіпті астана Гузаңды тонауға рұқсат берді, сондай-ақ екінші реттік округ Донгуаньның (東苑) әйелдерін сарбаздарына сыйлады – оның ішінде Лю Хонның әйелі мен қыздары да болды. Кейіннен ол Фан Гуидің (房晷) кеңесімен бұл бұйрықтарды жойды, бірақ салдары болды. Лю Хон Оңтүстік Лянға қашып бара жатқанда тұтқындалған соң, Лю Цюань оны қатыгездікпен – қабырғаларын қайта-қайта байлап өлтірді. Сондай-ақ 400 жылы Лю Цюань әйелін, Ян ханымды императрица етіп жариялады. Лю Цюань көп ұзамай Оңтүстік Лянға қарсы жорық бастады, ондағы князь қазір Туфа Лилугу болды, бірақ ол Туфа Лилугудың інісі Туфа Рутаннан жеңілді. Жазда ол Солтүстік Лянға қарсы тағы бір жорық бастады, ол бастапқыда сәтті болды, өйткені ол Солтүстік Лянның жаңа астанасы Чжаньеге (張掖, қазіргі Чжанье, Гансу) қоршау салды, бірақ науқанды жүргізуге көндіруге тырысқан шенеунік Цзян Цзидің (姜紀) болжағандай, Туфа Рутан күшті шабуыл жасап, тіпті Гузаң қаласына еніп, кейін шегінді, бұл Лю Цюаньды Солтүстік Лянға қарсы жорығын аяқтауға мәжбүр етті. Осы әскери жеңілістерге қарамастан, Лю Цюань көп уақытын ішімдік ішу мен аң аулауға жұмсады. Оның шенеунігі Ян Ин (楊穎) оны өзгертуге көндіруге тырысқанда, ол Янға алғыс айтып, кешірім сұрады, бірақ өз мінезін өзгерте алмады. 401 жылы Лю Чао, Лю Цюаньның алдын ала рұқсатынсыз, Сянбей басшысы Сипанға (思盤) шабуыл жасады. Сипан інісі Цизженді (乞珍) Лю Цюаньға наразылық білдіру үшін жіберді, ал Лю Цюань Лю Чао мен Сипанды Гузаңға шақырды, бұл Лю Чаоны алаңдатты. Лю Цюань екеуімен де кездескеннен кейін, Лю Чаоға өлім жазасын беріп қорқытты, бірақ оны орындауға ниеті болмады, тек Лю Чаоны қорқытуды көздеді. Содан кейін ол Лю Чао мен Сипан арасында бейбітшілік орнату үшін той ұйымдастырды. Той кезінде Лю Чаоның інісі Лю Лонг бірнеше рет Лю Цюаньға шарап ұсынды, және Лю Цюань тез арада мас болды. Ол Лю Чао мен Сипанға сарайды көрсету үшін адамдар тартып жүрген арбаға отырды. Арба екі сарайдың арасындағы табалдырыққа келгенде, табалдырықтан өте алмады, ал Лю Цюаньның сақшылары Ду Чуан (竇川) мен Луо Тен (駱騰) арбаны көтеру үшін семсерлерін жанына қойды. Сәтімен, Лю Чао олардың семсерлерін алып, Лю Цюаньға шабуыл жасады. Лю Цюань қарусыз Лю Чаомен қарсы тұруға тырысты, бірақ Лю Чао оны бірден семсермен жаралады. Ду мен Луо да Лю Чаомен қарсы тұруға тырысты, бірақ ол оларды да өлтірді. Лю Цюаньның әйелі, императрица Ян, сақшыларды Лю Чаоға қарсы жұмылдыруға тырысты, бірақ сақшылар оны тастап кетті, ал Лю Чао өзінің інісі Лю Лонгты Лю Цюаньның орнына император етіп тағайындады. Лю Цюаньның басын кесіп, халыққа көрсетті, бірақ кейін Лю Цюаньға императорлық лақап берілді, бірақ ол жағымсыз болды.
Lü Zuan initially entrusted Lü Hong with all governmental matters, and also tried to show generosity by pardoning Qi Chong and Lü Chao. However, Lü Zuan and Lü Hong soon became suspicious of each other, and in spring 400, Lü Hong rebelled with his troops. Lü Zuan defeated Lü Hong's rebellion, and permitted his troops to pillage even the capital city Guzang itself, rewarding the women of the secondary district Dongwan (東苑, eastern half of Guzang) to his soldiers—including Lü Hong's wife and daughters. While he later relented and cancelled those orders under suggestion of Fang Gui (房晷), the damage had been done. When Lü Hong was subsequently captured during his flight to Southern Liang, Lü Zuan had him executed cruelly—by having his ribs repeatedly bounded. Also in 400, Lü Zuan created his wife Lady Yang empress. Lü Zuan soon started a campaign against Southern Liang, whose prince was by now Tufa Lilugu, but he was quickly defeated by Tufa Lilugu's brother Tufa Rutan. In summer, he started another campaign against Northern Liang, which was initially successful, as he put Northern Liang's new capital Zhangye (張掖, in modern Zhangye, Gansu) under siege, but as the official Jiang Ji (姜紀), who tried to persuade him not to carry out the campaign, predicted, Tufa Rutan made a major attack and even entered the city of Guzang before retreating, forcing Lü Zuan to end his campaign against Northern Liang. Despite these military defeats, Lü Zuan spent much of his time drinking and hunting. When his official Yang Ying (楊穎) tried to persuade him to change his ways, he thanked and apologized to Yang, but could not change his ways. In 401, Lü Chao, without prior approval from Lü Zuan, attacked the Xianbei chief Sipan (思盤). Sipan sent his brother Qizhen (乞珍) to file a protest with Lü Zuan, and Lü Zuan summoned Lü Chao and Sipan both to Guzang, which got Lü Chao nervous. Once Lü Zuan met with both, he threatened Lü Chao with death—but had no intent to carry the threat out; rather, he intended only to scare Lü Chao. He then held a feast for Lü Chao and Sipan, intending to create peace between them. During the feast, Lü Chao's brother Lü Long repeatedly offered Lü Zuan wine, and Lü Zuan was soon drunk. He sat on a man pulled cart and gave Lü Chao and Sipan a tour of the palace. When the cart came to a threshold between two palaces, the cart could not roll over the threshold, and Lü Zuan's guards Dou Chuan (竇川) and Luo Teng (駱騰) left their swords on the side in order to lift the cart across. As they did, Lü Chao took their swords and attacked Lü Zuan. Lü Zuan tried to combat Lü Chao, unarmed, but Lü Chao quickly pierced him with a sword. Both Dou and Luo tried to combat Lü Chao but were also killed by him. Lü Zuan's wife Empress Yang tried to mobilize the guards to combat Lü Chao, but the guards soon abandoned her, and Lü Chao made his brother Lü Long emperor to succeed Lü Zuan. Lü Zuan's head was cut off and shown to the populace, but Lü Zuan was still later given an imperial posthumous name, albeit an unflattering one.