Кіріспе

Лю Цюань (; 401 жылы қайтыс болды), әдепті аты Йунсю (永緒), сондай-ақ қайтыс болғаннан кейін Лианг императоры Лин (後涼靈帝) деп те белгілі, Қытайдың Ди тайпасынан шыққан Лианг әулетінің билеушісі, ол Көк патша ретінде таққа отырды. Ол негізін қалаушы император Лю Гуанның (Иу императоры) үлкен ұлы болғанмен, Лю Гуанның заңды мұрагері емес еді, себебі ол Лю Гуанның әйелі Ши принцессасынан тумаған. Бірақ 400 жылдың жаңа жылында Лю Гуан қайтыс болған соң, ол кіші інісі Лю Шаодан төңкеріс жасап, тақты басып алды. Лю Цюань тактикалық тұрғыдан шебер генерал саналды, бірақ жалпы стратегияда жетілмеген, және оның билігі кезінде Кейінгі Лянның күші, Лю Гуанның соңғы жылдарында болғандай, Солтүстік Лян және Оңтүстік Лян әулеттерінің шабуылдарынан әлсіреп жалғасты. Осыған қарамастан, Лю Цюань аң аулау және басқа да маңызсыз мәселелермен айналысып жүрді. 401 жылы ол өзінің туысы Лю Чао (呂超) тарапынан өлтірілді, ол кейін өзінің үлкен ағасы Лю Лонгты император етіп жариялады.

Лю Гуанның тұсында

Лю Цюань жас кезінде, Фу Цзянь билігі тұсында бұрынғы Цинь астанасы Чанъаньда университет студенті болғанда, садақ ату, атпен жүру және аң аулаумен шұғылдануды ұнатқан. 384 және 385 жылдары көптеген көтерілістердің кезінде бұрынғы Цинь құлағанда, Лю Цюань бастапқыда Шангуйге (上邽, қазіргі Тяньшуй, Гансу) қашып, содан кейін Гузанға (姑臧, қазіргі Уувей, Гансу) келді, онда оның әкесі Кейінгі Лянды құрып, астанасын орнатқан еді. Лю Цюань туралы алғашқы тарихи жазба 392 жылы жасалды, ол әкесі Лю Гуанның Батыс Цинь ханзадасы Цыфу Гангюиге қарсы жорығында генерал ретінде қызмет еткен кезде, бірақ Лю Цюань Цыфу Гангюиге шабуыл жасауға тырысқанда сәтсіз болды. 397 жылы императорлық титул алған Лю Гуан өзінің ұлы Лю Цюаньды (кейін Тайюань герцогы деп аталған) және інісі Лю Янды (呂延) бұрын вассал болуға келісіп, кейіннен ойын өзгерген Цыфу Гангюиге қарсы жіберді. Лю Цюань бастапқыда сәттілікке жетіп, маңызды Цзиньчэн қаласын (金城, қазіргі Ланчжоу, Гансу) басып алды, бірақ оның араласқан ағасы Цыфу Гангюи жасаған тұзаққа түсіп, жеңіліп қаза тапқаннан кейін Лю Цюань кері шегінуге мәжбүр болды. Лю Гуанның билігінің қалған бөлігінде Лю Цюань әкесінің ең сенімді генералы болды. 397 жылы Сяньби генералы Цзюйцю Мэнсюнь көтеріліс шығарғанда, Лю Гуан Лю Цюаньды оған қарсы жіберді, және Лю Цюань бастапқыда Цзюйцю Мэнсюньды жеңіп, қашуға мәжбүр етті. Алайда, Цзюйцю Мэнсюньнің туысы Цзюйцю Наньчэн (沮渠男成) Дуань Е-ді оларға қосылып Солтүстік Лянды құруға көндіргеннен кейін, Лю Гуан Гузанның өзінде, генерал Ян Гуй (楊軌) мен бақташы Гуо Нэннің (郭黁) бастаған үлкен көтеріліспен бетпе-бет келді. Лю Цюань Дуань Е-нің астанасы Цзяньканды (建康, қазіргі Чжанъе, Гансу) қоршауға алғанда, Ян мен Гуоға қарсы күресу үшін кері шегінуге мәжбүр болды, бұл Дуань Е-нің жаңа құрылған мемлекетінің сақталуына мүмкіндік берді. 398 жылы Лю Цюань мен оның ағасы Лю Хун (呂弘) күштерін біріктіріп, Ян мен Гуоны жеңіп, оларды тиісінше Оңтүстік Лян мен Батыс Циньге берілуге мәжбүр етті. 399 жылы Лю Цюань мен оның ағасы Лю Шао, Лю Гуанның таққа мұрагері, Солтүстік Лянға шабуыл жасады және бастапқыда сәттілікке жетті, бірақ Оңтүстік Лян ханзадасы Туфа Вугу Ян Гуй мен оның ағасы Туфа Лилугуды Солтүстік Лянға көмекке жібергеннен кейін, Лю Цюань мен Лю Шао кері шегінуге мәжбүр болды.

Лю Шаоға қарсы төңкеріс

400 жылы Лю Гуан ауыр сырқатқа шалдықты. Ол Лю Шаоға «Аспан әмірі» (Тянь Ванг) лауазымымен таққа отыруын бұйырды, ал өзі зейнеткер император атанды. Лю Цуань әскери күштерге, ал Лю Хун үкіметке жетекшілік етті. Лю Гуан олардан бірігіп жұмыс істеуді және Лю Шаоның бауырларына сенуін талап етті. Сондай-ақ, Лю Цуань мен Лю Хунға Лю Шаоның қабілетсіз болғанымен, заңды мұрагер екенін, оған адал қызмет ету керектігін айтты. Лю Гуан сол күні дүние салды. Бастапқыда Лю Шао жау шабуылынан сақтану үшін Лю Гуанның өлімін дереу жариялауға батыл бармады, бірақ Лю Цзюань есікті бұзып, сарайға күшпен кіріп, аза тұтты. Лю Шао қорқып, Лю Цюаньға тақты ұсынды, бірақ ол бас тартты. Лю Шаоның туысы Лю Чао (呂超) Лю Шаоға Лю Цзюаньды тұтқындап, өлім жазасын беруді ұсынды, бірақ Лю Шао оған да келіспеді. Бірақ, көп ұзамай (сол күні немесе ең көп дегенде бірнеше күн ішінде) Лю Шао өзінің көмекшісі Цзян Цзиді (姜紀) Лю Цюаньды таққа таласуға итермелеу үшін жіберді. Түнде Лю Цюань жеке күзетшілерін бастап сарайға шабуыл жасады. Лю Хун да оған қосылды. Лю Шаоның күзетшілері бастапқыда қарсылық көрсетті, олардың бірі Ци Конг (齊從) Лю Цюаньның басына қылышпен соқты, бірақ оны өлтіре алмады. Лю Чао да Лю Шаоға көмектесуге тырысты, бірақ олардың күштері Лю Цюаньға қорқып, ыдырады. Лю Шао екінші сарайға қашып, өз-өзіне қол жұмсады. Лю Цюань таққа отырды.

Билік

Лю Цюань бастапқыда Лю Хонға барлық үкіметтік істерді сеніп тапсырды, сондай-ақ Ци Чонг пен Лю Чаоға кешірім беріп, жомарттық көрсетуге тырысты. Алайда, Лю Цюань мен Лю Хун тез арада бір-бірінен күдіктенді, ал 400 жылдың көктемінде Лю Хун өз әскерлерімен бүлік көтерді. Лю Цюань Лю Хонның бүлігін жеңіп, әскерлеріне тіпті астана Гузаңды тонауға рұқсат берді, сондай-ақ екінші реттік округ Донгуаньның (東苑) әйелдерін сарбаздарына сыйлады – оның ішінде Лю Хонның әйелі мен қыздары да болды. Кейіннен ол Фан Гуидің (房晷) кеңесімен бұл бұйрықтарды жойды, бірақ салдары болды. Лю Хон Оңтүстік Лянға қашып бара жатқанда тұтқындалған соң, Лю Цюань оны қатыгездікпен – қабырғаларын қайта-қайта байлап өлтірді. Сондай-ақ 400 жылы Лю Цюань әйелін, Ян ханымды императрица етіп жариялады. Лю Цюань көп ұзамай Оңтүстік Лянға қарсы жорық бастады, ондағы князь қазір Туфа Лилугу болды, бірақ ол Туфа Лилугудың інісі Туфа Рутаннан жеңілді. Жазда ол Солтүстік Лянға қарсы тағы бір жорық бастады, ол бастапқыда сәтті болды, өйткені ол Солтүстік Лянның жаңа астанасы Чжаньеге (張掖, қазіргі Чжанье, Гансу) қоршау салды, бірақ науқанды жүргізуге көндіруге тырысқан шенеунік Цзян Цзидің (姜紀) болжағандай, Туфа Рутан күшті шабуыл жасап, тіпті Гузаң қаласына еніп, кейін шегінді, бұл Лю Цюаньды Солтүстік Лянға қарсы жорығын аяқтауға мәжбүр етті. Осы әскери жеңілістерге қарамастан, Лю Цюань көп уақытын ішімдік ішу мен аң аулауға жұмсады. Оның шенеунігі Ян Ин (楊穎) оны өзгертуге көндіруге тырысқанда, ол Янға алғыс айтып, кешірім сұрады, бірақ өз мінезін өзгерте алмады. 401 жылы Лю Чао, Лю Цюаньның алдын ала рұқсатынсыз, Сянбей басшысы Сипанға (思盤) шабуыл жасады. Сипан інісі Цизженді (乞珍) Лю Цюаньға наразылық білдіру үшін жіберді, ал Лю Цюань Лю Чао мен Сипанды Гузаңға шақырды, бұл Лю Чаоны алаңдатты. Лю Цюань екеуімен де кездескеннен кейін, Лю Чаоға өлім жазасын беріп қорқытты, бірақ оны орындауға ниеті болмады, тек Лю Чаоны қорқытуды көздеді. Содан кейін ол Лю Чао мен Сипан арасында бейбітшілік орнату үшін той ұйымдастырды. Той кезінде Лю Чаоның інісі Лю Лонг бірнеше рет Лю Цюаньға шарап ұсынды, және Лю Цюань тез арада мас болды. Ол Лю Чао мен Сипанға сарайды көрсету үшін адамдар тартып жүрген арбаға отырды. Арба екі сарайдың арасындағы табалдырыққа келгенде, табалдырықтан өте алмады, ал Лю Цюаньның сақшылары Ду Чуан (竇川) мен Луо Тен (駱騰) арбаны көтеру үшін семсерлерін жанына қойды. Сәтімен, Лю Чао олардың семсерлерін алып, Лю Цюаньға шабуыл жасады. Лю Цюань қарусыз Лю Чаомен қарсы тұруға тырысты, бірақ Лю Чао оны бірден семсермен жаралады. Ду мен Луо да Лю Чаомен қарсы тұруға тырысты, бірақ ол оларды да өлтірді. Лю Цюаньның әйелі, императрица Ян, сақшыларды Лю Чаоға қарсы жұмылдыруға тырысты, бірақ сақшылар оны тастап кетті, ал Лю Чао өзінің інісі Лю Лонгты Лю Цюаньның орнына император етіп тағайындады. Лю Цюаньның басын кесіп, халыққа көрсетті, бірақ кейін Лю Цюаньға императорлық лақап берілді, бірақ ол жағымсыз болды.