Миллстоун Грит: Британия аймағының геологиялық құрылымы мен ландшафтысы
Millstone Grit
Мильстон Грит – Британия аралдарындағы карбон кезеңінің ірі дәнды құмтасы. Бұрын су тігірмендері үшін тас ұнтақтауға қолданылған. Геологиялық тобы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Миллстон Грит – Британ аралдарында кездесетін карбон кезеңіне жататын, ірі ұсақталған құмтастардың жиынтық атауы. Бұл атау оның бұрынғыда, негізінен су диірмендерінде қолданылатын диірмен тастарының жасалуына пайдаланылуынан шыққан. Геологтар әк тасты қабаттар мен аралық балшық тастарды қамтитын тау жыныстарының барлық жиынтығын Миллстон Грит тобы деп атайды. "Millstone Grit Series" термині бұрын Миллстон Грит тобының құрамына кіретін тау жыныстарын және оған жататын Edale Shale тобын білдіретін. "Гритстон" термині кез келген құмтасқа, оның дөңгелек емес, бұрышты ұсақ бөлшектерден тұратынына сипаттама береді және Пэннин таулары мен Солтүстік Англияның жақын маңайындағы осындай құмтастарды көрсетеді.
Millstone Grit is the name given to any of a number of coarse grained sandstones of Carboniferous age which occur in the British Isles. The name derives from its use in earlier times as a source of millstones for use principally in watermills. Geologists refer to the whole suite of rocks that encompass the individual limestone beds and the intervening mudstones as the Millstone Grit Group. The term Millstone Grit Series was formerly used to refer to the rocks now included within the Millstone Grit Group together with the underlying Edale Shale Group. The term gritstone describes any sandstone composed of coarse angular grains, and specifically refers to such sandstones within the Pennines and neighbouring areas of Northern England.
Географиялық орын алуы
Миллстон Грит тобына жатқан тау жыныстары Солтүстік Англияның кең аумағында тараған, онда олар тау жыныстары қатарының маңызды ландшафт құраушы элементі болып табылады. Олар сонымен қатар Солтүстік-шығыс Уэльстің және Солтүстік-батыс Ирландияның шағын бөліктерінде де кездеседі. Бұл топ құмтастардан, сазтастардан және балшықтастардан тұрады, олардың тізбегі әр аймақта әртүрлі болады. Олар аймақ бойынша жергілікті жерлерде "жиектер" деп аталатын көптеген тік беткейлерді және биік платоларды қалыптастырады, олардың көптегені мәдени тұрғыдан маңызды.
Rocks assigned to the Millstone Grit Group occur over a wide area of Northern England, where they are a hugely important landscape forming element of the rock succession. They also occur in parts of northeast Wales and northwest Ireland. The group comprises a succession of sandstones, mudstones and siltstones, the specifics of the sequence varying from one area to another. They give rise both to a number of escarpments, known locally as edges, and a series of high plateaux throughout the region, many of which are of considerable cultural significance.
Пенин таулары
Олар Пик округінің (Қараңғы шың) солтүстік бөлігінің және оның шығыс және батыс жақтарының Дербишир, Стаффордшир және Чешир графстволарындағы негізгі пейзаж құраушы тау жыныстары болып табылады. Блеаклоу мен Блэк Хилл айналасындағы кең далалар, бұзылған гранитті шөгінділермен шектеліп, осы аймақтың ерекшелігін көрсетеді. Пик округінің шығыс жиектері – Бамфорд Еджден бастап солтүстікке қарай орналасқан, батысқа қараған жартастардың тізбегі: Станадж Едж, Бурбедж Едж, Фроггат Едж, Кербар Едж, Баслоу Едж, Гардом Едж, Бирчен Едж, Добб/Чатсворт Едж, Харланд Едж және оңтүстікте Фаллинг Едж. Бұл жиектердің шығысында Шығыс Моорс деп аталатын салыстырмалы түрде тегіс далалық кеңістік орналасқан. Пик округінің батыс жиектерінде Киндер Скаут және Комбс Мосс жоталарын қоршаған, әртүрлі бағытта орналасқан жиектердің тізбегі бар, сондай-ақ оңтүстіктегі Роуч, Хен Клауд және Рамшоу Рокстің құлпытас жартастары да көзге түседі. Осы аймақта кенеттен қазылған Миллстон Гриттен жасалған диірмен тасы Пик округінің ұлттық паркінің символы ретінде қабылданған. Диірмен тасы бейнесі әдебиетте жиі кездеседі, ал ұлттық парктің көптеген кіреберістерінде осы тастардың өзі қолданылады. Бұл тау жыныстары солтүстікке қарай Ланкаширдің Оңтүстік Пеннинде және Батыс Йоркшир арқылы, ал батысқа қарай Россендейл және Батыс Пенниндегі орманға, сондай-ақ Ланкаширдегі Боуленд орманына дейін созылады. Йоркшир Дойлзінде олар оңтүстік-шығыс жиекті жабады, бірақ Крейвен жарылымдарының солтүстігінде, ауа райының әсерінен, олар жеке төбелердің бетін ғана жабады.
They are the major landscape forming rocks of the northern part of the Peak District (the Dark Peak) and of its eastern and western flanks in the counties of Derbyshire, Staffordshire and Cheshire. The great expanses of moorland around Bleaklow and Black Hill and fringed with broken outcrops of gritstone are characteristic of the area. The ‘eastern edges of the Peak District’ comprise a broadly north south arranged series of west facing cliffs from Bamford Edge in the north through Stanage Edge, Burbage Edge, Froggatt Edge, Curbar Edge, Baslow Edge, Gardom's Edge, Birchen Edge, Dobb/Chatsworth Edge, Harland Edge and Fallinge Edge in the south. To the east of these edges is a broad band of relatively flat moorland known as the Eastern Moors. Towards the western margins of the Peak District are a rather more broken series of edges, facing in a variety of directions, from those surrounding the high plateaux of Kinder Scout and Combs Moss to the imposing crags of the Roaches, Hen Cloud and Ramshaw Rocks in the south. A millstone shaped from Millstone Grit quarried in the area has been adopted as the emblem of the Peak District National Park. As an image, the millstone is widely visible on literature but use is made of the objects themselves at many of the entrances to the National Park. These rocks extend northwards through the South Pennines of Lancashire and West Yorkshire and westwards into the Forest of Rossendale and West Pennines and the Forest of Bowland, also in Lancashire. At the Yorkshire Dales they cover the south east edge, but north of the Craven Faults, due to weathering, they form only cappings to separate hills.
Солтүстік-шығыс Уэльс
Миллстон Грит тобының шағын аймағы Флинтшир және Врексем арқылы өтіп, Озуэстри маңындағы Шропширдің солтүстік-батыс бөлігіне дейін созылады.
A small area of Millstone Grit Group rocks stretches through Flintshire and Wrexham into the northwest corner of Shropshire near Oswestry.
Оңтүстік Уэльс
"Миллстон Грит" термині Оңтүстік Уэльсте де қолданылды, онда ұқсас жастағы және литологиялық құрамы бар тау жыныстары табылды. Алайда, осы аймақтың Миллстон Грит сериясы Британдық геологиялық қызметімен жақында ресми түрде Маррос тобы деп қайта аталды. Оның ішіндегі ең қалың құмтас қабаты Базальдық құмтас деп белгілі болған, бірақ қазір ол Twrch Sandstone деп аталады. Farewell Rock бұрын Оңтүстік Уэльстің Миллстон Грит сериясының жоғарғы бөлігі деп есептелген, алайда қазір ол Оңтүстік Уэльстің көмір қабаттарының құрамына кіреді.
The term "Millstone Grit" was also adopted in South Wales where rocks of similar age and lithology are found though the Millstone Grit Series of this region has recently been formally renamed by the British Geological Survey as the Marros Group. The thickest bed of sandstone within it was known as the Basal Grit and this has now been renamed as the Twrch Sandstone. The Farewell Rock was formerly considered to be the uppermost unit of the Millstone Grit series of South Wales though it is now included within the overlying South Wales Coal Measures.
Ирландия
Бұл термин Солтүстік-Батыс Ирландиядағы Слив Аниринде де қолданылады, Намурийден бастап жоғары қарай кездесетін тақтатас, құмтас және көмір қабаттарының тізбегін сипаттайды.
The term has also been adopted at Slieve Anierin in northwest Ireland, describing the series of shales, grits, and coal seams, occurring from the base of the Namurian upwards.
Шығу тегі
Теміршік тас топырағы карбон кезеңінің Намурия қабатына жатады. Осы кезде Британ аралдары аймағында бірнеше оқшауланған жоталар болған. Солардың бірі, шығыстан батысқа қарай созылған құрлық Уэльстен Англияның Мидлендс және Шығыс Англия арқылы континентке дейін жеткен, қазір Уэльс-Брабант жотасы деп аталады, бірақ бұрын Сент-Джордж жері деп аталған. Миллстон Гриттің бастапқы материалына айналатын эрозияға ұшыраған басқа да жоталар аймақтың солтүстігі мен солтүстік-шығысында орналасқан. Пеннин алабына құм мен саздың көп бөлігі солтүстікке қарай ағып жатқан өзендер арқылы келген. Уэльс-Брабант жотасынан солтүстікке қарай ағып жатқан өзендер Пэннин алабының оңтүстік бөлігіне, Солтүстік Уэльстен Пик ауданына дейін материал жинақтаған. Осы құрлықтың оңтүстігіне қарай ағып жатқан өзендер Оңтүстік Уэльстегі Миллстон Грит / Маррос тобының қалыптасуына жауапты болды. Көміртек кезеңінің көп бөлігінде әлемдік теңіз деңгейі Оңтүстік полюс маңындағы континенттердегі үлкен мұздықтардың өсуі мен азаюына байланысты ауытқып отырды. Британия экваторлық аймақта жатқан. Теңіз деңгейі жоғары болғанда, Пэннин алабында саз бен лай жиналды, ал теңіз деңгейі төмендегенде, аймақта ірі дельталар қалыптасып, Миллстон Грит тобының қалың құмтас қабаттарын қалдырды.
The Millstone Grit dates to the Namurian Stage of the Carboniferous Period. At this time a series of isolated uplands existed across the British Isles region. One particular east west aligned landmass stretched from Wales through the English Midlands and East Anglia to the continent and is now known as the Wales Brabant High, though was formerly referred to as St George's Land. Other uplands the erosion of which would provide the source material for the Millstone Grit lay to the north and northeast of the region. The Pennine Basin received input of sand and mud largely from southerly directed rivers from these northern landmasses. Rivers running north off the Wales Brabant High deposited material in the southern parts of the Pennine basin from northeast Wales to the Peak District. Southerly flowing rivers from this same landmass were responsible for the Millstone Grit/Marros Group succession in South Wales. During much of the Carboniferous Period, world sea levels were fluctuating in response to the growth and decline of a series of major ice caps over the continents then clustered around the South Pole. Britain lay in the equatorial region. At times of high sea level, silt and mud accumulated within the Pennine basin whilst at times of low sea level, major deltas prograded across the region, their legacy being the thick sandstone beds of the Millstone Grit Group.
Стратиграфиялық
Миллстон Грит тобында отыздан астам жеке аталатын құмтастар бар, олардың кейбіреулері аймақтық сипатта, ал басқалары жергілікті таралуға ие. Араласқан балшық тастар мен күйіс тастар көбінесе атаусыз, бірақ олардың ішіндегі маңызды теңіздік қабаттар аталады. Ең ежелгісі, демек, тізім бойынша төменде орналасқаны – Ланкаширдің орталық бөлігіндегі қалың Пендл Грит. Одан кейін әртүрлі атаулармен белгілі құмтастар келеді: Бреннанд Грит, Уорли Уайз Грит және Грассингтон Грит. Бұлардың барлығы Пендлей (E1) дәуіріне жатады – Намурияның ең төменгі қосалқы кезеңі. Төменгі Фоллифут Грит, Silver Hills құмтасы, Ноттедж Крэг Грит, Марчоп Грит, Red Scar Грит, Уордс Стоун құмтасы, Коклетт Скар құмтастары және Дур Клау құмтастары келесі Арнсберг қосалқы кезеңіне жатқызылады. Киндерскоутиан құрамында Киндер Грит, Лонгнор құмтастары, Шейл Грит, Тодмордэн Грит, Парсондж құмтасы, Хейшам Харбор құмтасы, Элдрот Грит және Эллл Крэг құмтасы бар. Намурия тізбегінің келесі қосалқы кезеңі – Марсдениан, және оған Чатсворт Грит, Хаддерсфилд Уайт Рок, Холкомб Брук Грит, Грета Грит, Роуч Грит, Эшвер Грит, Горпли Грит, Пуле Хилл Грит, Флетчер Банк Грит, Бруксботтом Грит, Five Clouds құмтастары және Шиен құмтастары жатқызылған. Намурияның соңғы қосалқы кезеңі Йедония, оған Lower Haslingden Flags және Миллстон Грит тізбегінің соңғы құмтасы – Rough Rock кіреді. Бұл кең таралған бірлік, оның қалыңдығы шамамен 45 метрге жетеді, бірақ көбінесе 15 метрді құрайды.
The Millstone Grit Group comprises over thirty individually named sandstones, some of regional extent, others more local in their occurrence. The intervening mudstones and siltstones are not generally named though important marine bands within them are named. The oldest, and hence lowermost in the succession is the thick Pendle Grit of central Lancashire. It is succeeded by the sandstone known variously as the Brennand Grit, Warley Wise Grit and Grassington Grit. These are all of Pendleian (E1) age – the lowermost sub stage of the Namurian. The Lower Follifoot Grit, Silver Hills Sandstone, Nottage Crag Grit, Marchup Grit, Red Scar Grit, Ward’s Stone Sandstone, Cocklett Scar Sandstones and Dure Clough Sandstones are all assigned to the following Arnsbergian sub stage. The Kinderscoutian includes the Kinder Grit, Longnor Sandstones, Shale Grit, Todmorden Grit, Parsonage Sandstone, Heysham Harbour Sandstone, Eldroth Grit and Ellel Crag Sandstone. The next sub stage of the Namurian succession is the Marsdenian and it is to this that the Chatsworth Grit, Huddersfield White Rock, Holcombe Brook Grit, Greta Grits, Roaches Grit, Ashover Grit, Gorpley Grit, Pule Hill Grit, Fletcher Bank Grit, Brooksbottom Grit, Five Clouds Sandstones and Sheen Sandstones are assigned. The closing sub stage of the Namurian, the Yeadonian includes the Lower Haslingden Flags and the last sandstone in the entire Millstone Grit succession known as the Rough Rock. It is a widespread unit which attains a thickness of around 45m though is more generally 15m thick.
Экономикалық маңызы
Миллстоун Грит құмтастының әртүрлі қабаттары құрылыс тасы, еден төсеу тақталары және шатыр материалдары үшін қазылған. Оның жер бетінде шығатын аймақтардағы құрғақ тас қабырғаларын салуда кеңінен қолданылуы едәуір. Жақын орналасқан әктас аймақтарында, бұрын қақпа бағаналары мен есіктердің жобалары ретінде гритстоун жиі қолданылған. Тастың аты оның астық ұнтақтағыштарында кеңінен қолданылуынан шыққан, онда ол ұнтақтау тастары үшін қолайлы болып шықты. Сондай-ақ, ол малға су ішуге арналған ауыл шаруашылығында да қолданылды. Мұндай мақсаттар үшін қазылған карьерлердің көп бөлігі Пик округінің шығыс жиектерінде орналасқан. Миллстон Едж маңызды көз болды, ал тасталған диірмен тастары Станадж, Фроггат және Баслоудың төменгі жағында көрінеді. Брамли Фолл тасы – Лидс қаласына жақын Брамли ауылының маңынан алынған Миллстоун Гриттің ерекше түрі. Кейбір құмтастар жергілікті сумен жабдықтау үшін көптеген ұңғымалар мен тереңдіктерге салынған су жинағыштар ретінде қызмет етеді. Уатылған гритстоун жолдар мен жол құрылысында инерт материал ретінде де қолданылады.
Various of the sandstone beds of the Millstone Grit have been quarried for building stone, paving flags and roofing material. Its use in the construction of dry stone walls across the areas where it outcrops is considerable. In neighbouring limestone areas, gritstone has often been preferred in the past for use as gateposts and lintels. The very name of the rock derives from its widespread use within cornmills where it proved suitable for grinding stones. It also found agricultural use as drinking troughs for animals. The majority of the quarrying for such use took place along the eastern edges of the Peak District. Millstone Edge was a significant source whilst abandoned millstones can be seen below the edges at Stanage, Froggatt and Baslow. Bramley Fall stone is a notable type of Millstone Grit sourced from around the village of Bramley, near Leeds. Some of the sandstones serve as aquifers into which numerous wells and boreholes have been sunk to provide local water supplies. Crushed gritstone is also used as aggregate in path and road construction.
Тау-кенге көтерілу
Батыс Йоркширдің қиыршық тас жартастары мен Пик округінің тасқа өрмелеу үшін Ұлыбританиядағы ең танымал аймақтардың бірі болып табылады. Осы жартастарға өрмелеуге қоғамдық қолжетімділік, жиырмасыншы ғасырдың бірінші жартысында Пенниннің жоталарына серуендеуге қолжетімділікпен бірге дамыды. Олардың ірі елді мекендерге жақын орналасқандығы олардың өрмелеу орындары ретінде жылдам дамуына себеп болды.
The gritstone edges of West Yorkshire and the Peak District provide one of the classic areas in Britain for rock climbing. Public access to these edges for climbing developed at much the same time as access for walkers to the moors of the Pennines was established during the first half of the twentieth century. Their proximity to large centres of population resulted in their rapid development as climbing venues.