Ян Гийюдің "Ондскан" романы – 1950-ші жылдардағы Стокгольмдегі балалық зорлық, мектептегі қақтығыстар және күшті тұлғаның қалыптасуы туралы. Кітаптар, зейін қою.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ондскан ("Зұлым") — Ян Гиллоудың швед романы.
Ondskan ("The Evil") is a Swedish novel by Jan Guillou.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Эрик Понти – 1950 жылдары Стокгольмнің жартылай кедей топтамасында тұратын он төрт жасар ұл. Оның қатыгез әкесі оны жиі ұрады, анасы осы зорлық-зомбылыққа араласпайды, ал алты жасар інісі ахуалды өз пайдасына қолданады. Ол мектептегі қызығушылық тудыратын пәндерде өте жақсы оқиды: «Ол ең жылдам жүгіріп, ең көп гол соқты, қатты ұра алатын, алғашқы соққыда бар күшімен соқты және бәрінен бұрын бірнеше пәнде үздік оқушы болды», осының нәтижесінде ол топ жетекшісіне және ұстаздарының жартысының сүйікті оқушысына айналады. (Ол сыныпты қалған жартысына қарсы бүлікке көтеруге тырысады, олар оқушыларды ұрып-сапалайды.) Ол үйде де, мектепте де зорлық-зомбылықтың ішінде өмір сүреді және мектеп тобының қылмыстық әрекеттері салдарынан өмірі қиын жағдайға түскен кезде, ұрып-сапалағандарға деген ыстық сезім мен аяныш сезімін сезіне бастайды. Достарым деп ойлаған адамдарынан, топтан опасыздық көрген ол мектептен қуылды және оның ынталы және беделді директоры Стокгольмдегі барлық мектептерден «алдын ала» қуылды. Ол үйге әкесімен «соңғы рет» бетпе-бет кездесуге дайын келеді, бірақ таңқаларлықтай түрде қала сыртындағы пансионға, қымбат әрі эксклюзивті Стьярнсберг мектебіне жіберіледі. Әкесінен және оны білетін барлық адамдардан алыс, Эрик зорлық-зомбылықсыз жаңа өмір құруға бейімделген, бірақ мектеп дәстүрі оны тоқтатады. Жоғары сынып оқушыларының, әсіресе «жаңа келгендер мен көп сөйлейтіндердің» төмен тұрғандарын ұрып-сапалауды әдетке айналдырған зорлық-зомбылық пен психологиялық қысымды көтере алмай, ол бейхабар ұстаздар мен ересектердің көз алдында күшейе түсетін зорлық-зомбылық пен психологиялық қысым спираліне түседі. Мұрындар сындырылады, қорқытулар айтылады, иттің нәжісі лақтырылады және Эрик суық қысқы түні суға малып, жерге байланған күйінде өткізеді. Эрик пен оның досы және бөлмедесі Пьер жауыздықтың мәні, қарсы тұрудың маңыздылығы және күресу әдістері туралы терең пікірталас жүргізеді, жазғы және қысқы демалыстарын шетелде өткізеді. Эрик Финляндияның Савония аймағынан келген мектеп аспазы Марьямен рұхсатсыз қарым-қатынас жасайды және мектеп чемпионатында жүзуден жүлде жеңіп алады. Ол оны бұйрықтарға бағынуға мәжбүрлеу үшін командадан шығарылады және ашуын басу үшін ауыр атлетикамен айналыса бастайды, жоғары сынып оқушысына қол тигізсе қуылдыратынынан қорқады. Пьер Эрикті жазалау үшін зорлық-зомбылыққа мойын бұрып, мектепті тастап кеткенде, Эрик түнде орманды жасырын жүріп, оларды жалғыз тапқанда, жауаптылардың мұрны мен тістерін жүйелі түрде сындырады. Марья Эрикпен қарым-қатынасы күдік тудырғандықтан жұмыстан шығарылады, оған махаббат хаты жібереді, оны директор оны қуу үшін дәлел ретінде пайдаланады, бірақ отбасылық адвокат мырза Экенгреннің көмегімен Эрик поштасын тәркілеуге қарсы сотқа шағымданып, соңғы семестрін салыстырмалы тыныштықта аяқтауға рұқсат алады. Бірақ ол өзінің басты зорлық-зомбылық жасаушысын, студенттер кеңесінің төрағасы Отто Сильверхелмді орманға жалғыз шақырып, оны қорқытып, гистериялық жылап, құсуға мәжбүр етеді. Бастауыш білімін жоғары бағамен аяқтағаннан кейін, Эрик үйге оралып, әкесімен қарым-қатынасын түзетуге кіріседі.
Erik Ponti is a fourteen year old boy living in the 1950s Stockholm lower middle class. His sadistic father beats him often, his mother rarely intervenes in the abuse and his six year old brother takes advantage of the situation. He excels in school subjects that interest him; "He ran the fastest and scored the most goals, could take a gargantuan beating, hit with full strength at the first punch and on top of all that he was the superior student in several subjects", which lends him a position as gang leader and favored student of half his teachers. (He compulsively leads the class to rebel against the other half, who beat the students.) He lives with violence both at home and at school and begins feeling sympathy and pity towards those he beats, when his life comes tumbling down because of the school gang's criminal activities. Betrayed by those he thought of as his friends, the gang, he is expelled from school and "pre emptively" expelled from every school in Stockholm by his zealous and influential principal. He comes home prepared to face his father "for the last time" but is surprisingly sent to a boarding school outside of the city, the expensive and exclusive Stjärnsberg school. Away from his father and everyone who knew him, Erik is determined to make a new life without violence for himself, but the traditions of the school stop him. Unable to abide the abuse of the senior students, who make it their habit to boss around and beat those below them, "especially new and mouthy kids", he begins a spiral of escalating violence and psychological abuse under the nose of unwitting teachers and adults. Noses are broken, threats are uttered, buckets of feces thrown around and Erik spends a cold winter night soaking wet and tied to the ground. Erik and his friend and roommate Pierre hold in depth discussions about the nature of evil, the importance of resistance and methods of fighting, while spending summer and winter breaks abroad. Erik develops a forbidden relationship with Marja, a school cook from Savonia, Finland, and wins a swimming trophy in a school championship. He is thrown out of the swimming team in an attempt to make him follow orders, and begins working out obsessively by weightlifting to vent his frustrations, panicked over the prospect of being expelled if he lays a hand on a senior student. When Pierre surrenders to the abuse directed at him to punish Erik and leaves the school, Erik takes to stalking the woods in disguise at night and systematically breaking the nose and teeth of those responsible, when he finds them alone. Marja, fired because of the suspicions of her relationship with Erik, sends him a love letter which the principal uses as grounds to have him expelled, but with the aid of Mr. Ekengren, the family lawyer, Erik threatens legal action over the confiscation of his mail and is allowed to finish his last semester in relative peace. Although not before tracking down his chief tormentor, the chairman of the students' council Otto Silverhjelm, alone in the woods and scaring him into hysteric crying and vomiting. Finishing his basic education with the highest possible grades—barring the lowest possible grade in conduct and behavior—Erik returns home and deals with his father.
Жартылай өмірбаяндық
Жан Гиллю Ондскан негізінен шын оқиғаға құрылған дейді. "Махаббат әуесінің кім екені, бассейдің орны сияқты кейбір мәліметтер оқиғаны жақсарту үшін өзгертілді. Бірақ сіз ойланып жүрген нәрсе – зорлық-зомбылық, қиындықтар, психологиялық қорқыту – бәрі де шындық." Дейін, Гиллю оқыған мектеп бітіргеннен кейін бірнеше жыл өткен соң газеттерде жаңжал тудырып, банкротқа ұшырады. Сондай-ақ, ол сұхбаттарында зорлық-зомбылыққа қатысты жеке тәжірибесі мол екенін айтады.
Jan Guillou has stated that Ondskan is basically a true story. "Some things, like the identity of the love interest, the placing of the swimming pool and such were changed to make the story better. But the stuff you're wondering about the violence, the crap, the psychological terror is absolutely true." Indeed, the school Guillou went to was scandalized in the newspapers and bankrupted a few years after his graduation, and he speaks in interviews of his extensive and personal experience of violence.
Кейіпкерлер
Эрик Понти – қатыгез өгей әкесімен қаталдыққа тонып өскен жасөспірім, ол адамдарға зиян келтіру үшін билігін пайдаланатын кез келген адамға қарсы шығады, теңдесі жоқ физикалық және интеллектуалдық қабілеттерімен күреседі. Ол Жан Гиллюдің автобиографиялық екінші жаны және кейінгі романдарда пайда болады. Фарсан (Әке) – Стокгольмдегі жоғары деңгейдегі мейрамханада официант болып жұмыс істейді және Эриктің әкесі. Эрикті ұру үшін кез келген сылтауды ойлап табатын, бірақ кіші інісіне ешқашан қол көтермейтін, ал екі алып доберманын жасырын түрде үйіне кірген кішкентай итті өлтіруге жіберіп, осыдан ләззаттанатын садист. Пьер Танги – семіз, дені салмақты, көзілдірік тақты және, мүмкін, Стернсберг мектебіндегі ең дарынды студент. Оны қорқытушылар "қауіпсіз" деп есептеп, көбінесе жалғыз қалдырады, бірақ Эрикпен достығы оны мақсатқа айналдырады. Мұғалімдердің оқушыларды зорлау ережесінен өзгеше, оны тарих мұғалімі "жағымсыз" сапаларды көрсету үшін денесін пайдаланып мазақтайды. Ол кейінгі романдарда да кездеседі. Отто Сильверхильм Эриктің Стернсбергтегі екінші жылында студенттер арасында ең жоғары билікке ие болып, өзінің бағыныштыларын физикалық жазалау үшін барлық мүмкіндікті пайдаланады. Оның құрбандары оны "Скитенхильм" (Шительм) деп атайды, ол адамдарды ұрудан ләззаттанады, бұл оның зұлым, садист немесе дұрыс бағытталмаған агрессияның құрбаны екендігі туралы пікірталастарға әкеледі.
Erik Ponti is a teenager hardened by his abusive stepfather, who rebels against anyone who would use their authority to hurt people, fighting with peerless physical and intellectual prowess. He is the autobiographical alter ego of Jan Guillou, and appear in later novels. Farsan (Dad) is a waiter at a high class restaurant in Stockholm and Erik's father. A sadist who habitually makes up excuses to beat Erik but never his little brother and secretly lets his twin large dobermanns loose to kill a small dog who enters his property, for his amusement. Pierre Tanguy is chubby, unathletic, bespectacled and maybe the most brilliant student ever at Stjärnsberg. He is mostly left alone by bullies who consider him "no challenge", until his friendship with Erik makes him a target. The exception to the rule against teachers abusing students, he is ridiculed by the history teacher who uses his body to point at examples of "undesirable" qualities. He also appears in later novels. Otto Silverhielm gains the highest authority among the students' ranks during Erik's second year at Stjärnsberg, and uses every opportunity to punish his subjects physically. Nicknamed "Skitenhielm" (Shitehelm) by his victims, he seems to enjoy hitting people, leading to discussions about him being evil, sadistic or a victim of misdirected aggression.
Қабылдау
Ondskan-ды екі миллионнан астам (он миллион шведтің арасында) шведтер оқыған.
Ondskan has been read by more than two million (out of ten million) Swedes.
Танымал мәдениетте
2002 жылы Клас Банг Аалборг театрының директорынан "Зұлымдық" (Ondskaben) атты монологты қоюға рұқсат сұрады, ол "Зұлымдық" туындысы негізінде жазылған. 2004 жылы театрдан кеткен соң Банг осы туындының құқығын сатып алып, монологты басқа театрларда орындау мүмкіндігіне ие болды. Ол бұл монологты шамамен 400 рет орындады, соның ішінде Дания, Швеция, Ұлыбритания, Германия және Оңтүстік Африкада ағылшын тілінде де қойды.
In 2002 Claes Bang asked the theatre director of the Aalborg Teater for permission to perform a monologue called Ondskaben, which is based on Evil. After leaving the theatre in 2004, Bang bought the rights to the work so he could perform the monologue at other theatres. He has performed the monologue almost 400 times, including an English language version in Denmark, Sweden, the UK, Germany, and South Africa.
Бейімделулер
1995 жылы Бенни Хааг "Ондскан" романын "Драматен" театры үшін пьесаға айналдырды. 1998 жылы Данияның "La Balance" театры бұл пьесаны Томас В. Габриэльссонның 70 минуттық монологы ретінде қойды. Клас Банг 2002 жылдан бері роман негізінде монолог орындап келеді. 2003 жылы роман бойынша фильм шықты. 2023 жылы роман негізінде телесериал жарық көрді.
In 1995 Ondskan was dramatized by Benny Haag from Dramaten. In 1998 the Danish Theatre La Balance converted the above play to a 70 minute monologue performed by Thomas W. Gabrielsson. Claes Bang has performed a monologue based on the book since 2002. A film based on the book was released in 2003. A television series based on the book was released in 2023.