Кіріспе

Магниттік таспадағы дыбыс жазу форматы радио хабарларын таратуда қолданылады.

"Фиделипак", көбінесе "NAB картриджі" немесе жай ғана "карт" деп аталады, радио хабарларын тарату үшін, эфир арқылы материалды ойнату үшін қолданылатын магниттік таспадағы дыбыс жазу форматы. Оған радио жарнамалары, джинглдер, станция таңбалары және музыка, сондай-ақ ішкі кеңістегі фонограммалар жатады. "Фиделипак" – индустрия стандартындағы аудиотаспа картриджінің ресми атауы. Оны 1954 жылы өнертапқыш Джордж Эш (кейбір деректер бойынша, "Фиделипак" картриджінің авторы "Автоматты таспа компаниясының" Верн Нолтесі де саналады) әзірледі, ал 1959 жылы "Collins Radio Co." компаниясы оны 1959 жылғы NAB конвенциясында коммерциялық тұрғыдан таныстырды. Бұл картридждер 1990 жылдардың соңына дейін радиостанцияларда кеңінен қолданылды, одан кейін MiniDisc және компьютерлік хабар тарату жүйелері сияқты форматтар басымдыққа ие болды.

Тарих

Fidelipac картриджі – коммерциялық түрде қолжетімді алғашқы аудиотаспа картриджі, ол 1952 жылы Бернард Кузино әзірлеген үздіксіз циклдік таспа картриджінің дизайны негізінде жасалған. 1950 жылдардың басында Эш Кузиноның электроника шеберханасында орын алған. Эш осы форматты өзі өндірмей, оның орнына Нью-Джерси штатының Черри-Хилл қаласындағы Telepro Industries компаниясына өндіруге лицензия берді. Содан кейін Telepro компаниясы Fidelipac таңбасымен осы форматты өндіріп, саудаға шығарды.

Таспаның пішімі

Fidelipac бастапқыда екі жолды аналогтық жазғыш таспа болды. Бір жолы монуарлық бағдарламалық дыбыс үшін, ал екіншісі – ойнатқышты басқаруға арналған белгі жолы ретінде қолданылды. Онда біріншілік белгі арбаны автоматты түрде тоқтату үшін, екіншілік белгі арбаны бағдарламалық материалдың басына автоматты түрде қайтару үшін жазылды (кейбір модельдерде екі екіншілік белгі: біреуі бағдарламалық материалдан кейін, екіншісі – алдынан, арба машинасы бағдарламаның соңындағы бос таспаны автоматты түрде жылдам орап өтуі үшін жазылды), немесе үшіншілік белгі, оны кейбір ойнатқыштар басқа арба ойнатқышын немесе сыртқы құралды іске қосу үшін пайдаланды. Кейінірек шыққан нұсқаларында үш жол қолданылды: екеуі стерео дыбыс үшін, ал үшіншісі – белгі жолы үшін. Радио хабарларын тарату саласында қолданылатын Fidelipac арбаларының стандарттық таспа жылдамдығы 7,5 дюйм/секунд (ips) құрайды, бірақ кейбір арба ойнатқыштары мен жазғыштарды 3,75 (Харрис және Broadcast Electronics) немесе 15 дюйм/секунд (ең танымал – Тынық мұхиты Tomcat) сияқты басқа жылдамдықтарда жазуға болады. Айырмашылығы – үш жолдың тең өлшемде болмай, белгі жолы 8 жол еніне дейін азайтылып, екі бағдарламалық жол ені ұлғайтылады.

Картридждің пішімі

1964 жылы Билл Лир жасаған 8 тректік картриджден айырмашылығы, Fidelipac картриджінің оң жақ төменгі алдыңғы бұрышында тесігі болды, онда плеерге орнатылған қысқыш ролик (pinch roller) таспаны жетекші дөңгелекке (capstan) қарсы ұстап тұру үшін жоғары көтеріліп, орналасатын еді. Кейінірек ATC, ITC, Harris және басқа да компаниялардың жасаған машиналарында ойнату түймесін басқанда қысқыш ролик автоматты түрде картриджге ілігіп, жұмыс істейтін (жетекші дөңгелек картридж енгізілген кезде-ақ айнала бастайтын), ал Sparta, Spot matic және басқа да ерте модельдерде оператор ойнатуды бастамас бұрын жеке рычагты итеру немесе тарту арқылы қысқыш роликті орналастыру қажет болды. 8 тректік картридждің таспа жылдамдығы төмен болды (3 3/4 ips, Fidelipac-тің 7 1/2 ips-імен салыстырғанда) және таспаны жеткілікті түрде қолдайтын бөліктері болмады, сондықтан ол «эфирлік сапада» болған жоқ. 8 тректік картридждердегі төмен жылдамдық және тар жолдар шудың көбеюіне және жиілік диапазонының төмендеуіне әкелді. Сондай-ақ, 8 тректік конструкциясында іздеу жолы (cue track) болмады. Fidelipac картридждерінің төрт өлшемі болды: бір дюйм ені және екі дюйм ұзындығындағы AA (бірліктік) өлшемі, ол 45 айналымды EP пластинкасындағы материал сияқты (әр жолақта алты минут) материалды тасымалдай алатын; 4 дюйм ені бар A өлшемі (Fidelipac Model 300, 350 және MasterCart), ол 7,5 ips жылдамдықпен 10 1/2 минутқа дейін ойнатуға мүмкіндік беретін стандартты 8 тректік өлшемдегі картридж (бұл Fidelipac картридждерінің ең көп таралған және кеңінен қолданылатын өлшемі); 6 дюйм ені бар B өлшемі (Fidelipac Model 600), ұзақ бағдарламаларды сақтауға арналған үлкен картридж; және одан да үлкен 8 дюйм ені бар C өлшемі (Fidelipac Model 1200), көбінесе Rowe Customusic сияқты фонограммалық қосымшалар үшін қолданылатын. A өлшемді Fidelipac картриджін 1963 жылы Эрл «Madman» Мунц Джордж Эшпен серіктестік құрып, өзінің Stereo Pak картридж жүйесіне (сонымен қатар 4 тректік картридж деп те аталады) бейімдеді. 2, 3 немесе 4 LP жинағын таспаға жазу үшін шектеулі уақытқа B және C өлшемді картридждер де шығарылды. Олар екі жағынан ерекшеленді: қолданылған жолдардың саны (бұл жағдайда төрт, бір уақытта екеуі ойнатылып, екі стерео аудио бағдарламасын қамтамасыз етеді) және таспа жылдамдығы (3 3/4 ips – 8 тректік картридждермен бірдей жылдамдық, Fidelipac-тің стандартты 7 1/2 ips жылдамдығынан өзгеше). Fidelipac плеерлері стационарлық басты қолданғаннан өзгеше, Stereo Pak жүйесі екі бағдарламаның арасында ауысу үшін жылжымалы басты қолданды (8 тректік форматта да төрт стерео бағдарламаны таңдау үшін жылжымалы бас қолданылды).