Кіріспе

1975 жылы жарық көрген шотландиялық газет

The Scottish Daily News (SDN) – 1975 жылдың 5 мамыры мен 8 қарашасы аралығында Глазго қаласында жарық көрген, солшыл бағытты күнделікті газет. Бұл Ұлыбританиядағы жұмысшылар бақылауындағы, кең таралған алғашқы күнделікті басылым ретінде танылды. 1974 жылдың сәуір айында Beaverbrook Newspapers шотландиялық Daily Express газетінің Шотландиядағы баспа жұмысын тоқтатып, Манчестерге көшірген кезде жұмыстан босатылған 1846 журналист, фотограф, инженер және баспа қызметкерінің 500-і бұл газетті жұмысшылар кооперативі ретінде құрды. Жұмыстан босатылғандар Scottish Daily News іс-қимыл комитетін құрып, газеттің құрылысына өздерінің жұмыстан босатылған ақшасынан 200 000 фунт стерлинг салым қосты. Британ үкіметі оларға Глазгодағы Scottish Daily Express ғимаратын сатып алуға мүмкіндік беретін 1,2 миллион фунт стерлинг несие беруге уәде берді. Бұл ғимарат Альбион көшесі, 195 нөмірде орналасқан және лондондық Флит-стритіндегі Daily Express газетінің қара шыныдан жасалған арт-деко кеңсесінің көшірмесі еді, оны «Қара Любянка» деп атады. Бірақ комитет тағы 275 000 фунт стерлинг жинаса ғана бұл мүмкін болатын. Оның шамамен 175 000 фунт стерлингі әрқайсысы 25 фунт стерлингтік үлестермен жеке тұлғалардан түсті, ал Pergamon Press иесі Роберт Максвелл 100 000 фунт стерлингке жуық қаржы бөлді. «Халықтың газетін оқыңыз және 500 адамды жұмыспен қамтамасыз етіңіз» деген ұранмен шығарылған газетті журналист Дороти Грейс Эльдер басқарыған шағын қызметкерлер тобы тағы алты ай бойы шығарды. Олар елдегі жалғыз газет жұмысын ұйымдастырып, газетті Глазго көшелерінде өздері жазып, сатты, жалақы алмады және Альбион көшесіндегі ғимаратты тастап кетпеді.

Кең парақ

Газеттің алғашқы 16 беттік басылымы, шотландтық Daily Express сияқты, 1975 жылғы 4 мамырда сағат 21:50-де Фред Силлито бас редакторлығымен, Эндрю Маккалум жаңалықтар редакторы және 500 қызметкер-акционер ретінде баспадан шықты. Албион көшесіндегі ғимараттың үшінші қабатында орналасқан журналистер аптасына 69 фунт стерлинг жалақы алуға, ал бас редактор 150 фунт стерлинг алуға келісті. Дороти Грейс Эльдер, кейіннен 1999 жылдан бастап Шотландия Парламентінің депутаты (MSP) болды, әйелдер бөлімінің редакторы болды. Алғашқы саны 300 000-нан астам данамен сатылды. Көптеген қызметкерлер кең форматты қателік деп есептесе де, есептер шотланд халқы таблоид форматын ұнататынын көрсеткендіктен, қазіргі атқару кеңесі немесе жұмыс кеңесі деп аталатын әрекет комитеті газеттің жаңалығы бітіп, үш апта ішінде тиражы 220 000-ға дейін төмендейді деп күтті. Алайда, тиражы күткеннен де жылдам төмендеді, үшінші аптада 190 000 данаға жетті. Қайтарылғандарды ескергенде, нақты сату көрсеткіші 180 000-нан кем болды, яғни қаржылық шығын басталып кетті. Кристофер Хирдтің "Жаңа интернационалист" басылымында айтқанынша, газет басылымға түсуден бұрын Стрэтклайд университеті жүргізген мүмкіндіктерді зерттеуі, орташа күндік сату 200 000 данаға жететінін көрсетті, ал шығындар мен күтілетін сатуды ескере отырып, бұл жоба табысты болмайды. 240 000 данасы 5 пенске сатылды. Жұмысшылардың көпшілігі таблоидты басып шығару тәжірибесіне ие емес еді, ал тамыз айының соңына қарай шығындар азайды, аптасына 17 000 фунт стерлингке дейін төмендеді, бірақ тиражы 170 000 данаға дейін түсті.

Шығындар

1975 жылғы 15 қыркүйекте 300 жұмысшы Роберт Максвелл ұйымдастырған шұғыл жиналысқа қатысты. Ол газет басшылығын жұмысшылардың жұмыстарын саяси мақсатта пайдалануда айыптады, оның сөзінше, олар менеджерлерге басқаруға мүмкіндік бермей, Максвеллдің пікірінше газетті сақтап қаларлық бағаның көтерілуіне бөгет қойып отырды. Жиналыстың нәтижесінде екі менеджер атқару кеңесінен алынып, олардың орнына Максвелл тағайындаған Дороти Грейс Эльдер мен Томми Кларк келді. 19 қыркүйекте Beaverbrook компаниясы ғимаратты сатудан қалған 59 000 фунт стерлингті қайтарып алу үшін сотқа жүгінген кезде шығындар одан да артты. Сот процесі газеттің қаржылық тұрақтылығын толығымен жойды және енді несие алу мүмкін болмады. Шоттар дереу төленуі керек болды, журналистер такси мен жанармайға несие ала алмады, фотографтар фотоматериалдар үшін алдын ала төлеуге мәжбүр болды, ал есеп бөлімі уайымдаған кредиторлардан төлем талаптарымен көміліп қалды.

Соңғы күндер

Газеттің соңғы күндері оның мазмұны өзіне бейілді болды, шотланд халқына өз газеттерін сақтауға шақырулар жасады. Редактор қызметтен босатылды, ал 6 қазанда коммунист және газеттің бұрынғы түнгі редакторы Натан Голдберг жаңа редактор болып тағайындалды. Оған бұл туралы не ойлайтынын сұрағанда, ол өзін "Титаник" кемесінің капитанымен салыстырды, содан кейін "Натан Айсберг" деп аталды. Уиттонның баламалары газетті жұмыс істеп тұрған кезде сату, жаңа инвесторлар табу немесе бөліп, активтерді сату болатын. Сот санкциялаған таратушының болуының артықшылығы – газеттің несиесі кепілдендіріліп, жалақы төлеуге мүмкіндік болды. Келесі күні, 21 қазанда атқару кеңесінің мүшелері премьер-министр Харольд Уилсонмен кездесіп, үкіметтің несие талаптарын жеңілдетуді тағы да сұрады, бірақ нәтиже болмады. 1 қарашада жұмысшылар "Күйм Хаус" портында митинг өткізді, онда бірнеше жүз қызметкер мен Шотландия Ұлттық партиясының (SNP) мүшелері қатысты. Митингте сөз сөйлегендердің арасында Консервативтік партиядан Тедди Тейлор, SNP-дан Марго Макдональд, Коммунистік партиядан Джимми Рид, Шотландия кәсіподақтар конгресінің өкілдері, сондай-ақ католик және протестант шіркеулерінің пасторлары болды. Төраға Алистер Блайт митингте былай деді: «Газет индустриясындағы кез келген адам сізге газеттің орнығуына, айналымын қалыпқа келтіруіне кем дегенде бір жыл уақыт керек екенін айтады. Бастапқыда бізге қаржы жетіспегені анық болды. Бұл, әрине, газетті дұрыс емес форматта шығарғанымызбен күшейді. 6 қарашада таратушы газетті екі күн ішінде жабатынын хабарлады.

Альбион көшесіндегі ғимарат

Албион көшесіндегі 195 нөмірлі А санатындағы тізімдегі ғимарат кейіннен Глазго кешкі Таймс газетінің және 1980 жылдың шілдесінен бастап Глазго Геральд газетінің кеңсесі ретінде пайдаланылды, осыдан кейін ол Геральд ғимараты деп аталды. 1937 жылы Beaverbrook салған және 1955 жылы кеңейтілген тоғыз қабатты ғимарат 2004 жылы 25 миллион фунт стерлинг сомасына жаңартылып, 149 пәтерден тұратын тұрғын үй кешеніне айналды.