Кіріспе
Антитело мен иммуногеннен өзгеше антиген арасындағы реакция. Кросс-реактивтілік, жалпы мағынада, күтілетін негізгі реакциядан тыс реакцияларды тудыратын агенттің реакциялық қабілеті. Бұл кез келген тест немесе анализ, соның ішінде медицинадағы диагностикалық тесттер үшін маңызды және қате оң нәтижелерге себеп болуы мүмкін. Иммунологияда кросс-реактивтілік иммундық жүйенің антигендерге реакциясын көрсетеді. Иммундық жүйе мен екі түрлі патогеннің антигендері арасында, немесе бір патоген мен патоген емес ақуыздар арасында кросс-реакция болуы мүмкін, бұл кейбір жағдайларда аллергияға алып келуі мүмкін.
Cross reactivity, in a general sense, is the reactivity of an observed agent which initiates reactions outside the main reaction expected. This has implications for any kind of test or assay, including diagnostic tests in medicine, and can be a cause of false positives. In immunology, the definition of cross reactivity refers specifically to the reaction of the immune system to antigens. There can be cross reactivity between the immune system and the antigens of two different pathogens, or between one pathogen and proteins on non pathogens, which in some cases can be the cause of allergies.
Медициналық сынақтарда
Медициналық сынақтарда, оның ішінде жылдам диагностикалық тесттерде, қиылысқан реактивтілік жағдайға қарай, шатастыратын немесе пайдалы болуы мүмкін. Жалған оң нәтижеге алып келетін шатастырудың мысалы – латекстік бекіту сынағында, қызығушылық тудыратын антигеннің орнына басқа антигенмен агглютинация орын алғанда. Пайдалы қиылысқан реактивтілікке гетерофильді антиденелерді анықтау сынағы жатады, ол Эпштейн-Барр вирусын басқа антигендерге қатыстылығы бар антиденелерді пайдалана отырып анықтайды. Қиылысқан реактивтілік иммундық және белок байланысуға негізделген ELISA және RIA сияқты тесттерді растау үшін де жиі бағаланатын параметр болып табылады. Бұл жағдайда, әдетте, сынақтың жауабы ұқсас аналиттердің диапазонымен салыстырылады және пайызбен көрсетіледі. Іс жүзінде, калибрлеу қисықтары байланысты қосылыстардың таңдалынына арналған белгілі бір концентрация диапазондарын қолдана отырып жасалады, содан кейін калибрлеу қисықтарының орта нүктелері (IC50) есептеліп салыстырылады. Нәтижесінде, мақсатты аналитке қатысты мүмкін болатын араласатын қосылыстарға сынақтың жауабының шамасы бағаланады.
Дәрілік препараттарды әзірлеудегі қолдану
Тіндердің қиылысқан реактивтілігін анықтау тәсілі – иммуногистохимияға негізделген стандартты әдіс болып табылады және емдік антиденелерді зерттеудің І фазасындағы адамдарға қатысты зерттеулерді жүргізу алдында міндетті түрде орындалады. Дәрілерді тексеру кезінде, зәрдегі дәрілерді тексерудің көптеген түрлері иммуноталдауды қолданғандықтан, белгілі бір деңгейде қиылысқан реактивтілік болуы мүмкін. Кейбір дәрі-дәрмектер немесе басқа химиялық заттар басқа бір дәрі тобына қатысты жалған оң нәтиже көрсетуі мүмкін.
Иммунологияда
Иммунологияда, қиылысқан реактивтілік – антидене мен иммуногеннен өзгешеленетін антиген арасындағы реакцияның тар мағынасы. Оны кейде тікелей иммунитет немесе тікелей қорғаныш иммунитеті деп те атайды, бірақ қиылысқан реактивтілік міндетті түрде тікелей қорғанышпен қамтамасыз етпейді. Кейбір жағдайларда, қиылысқан реактивтілік зиянды болуы мүмкін, ал бір патогенға иммундық жауап басқа патогенға иммундық жауапқа кедергі келтіруі немесе оны әлсіретуі мүмкін. Адаптивті иммундық жауап оны қоздырған антигенге (иммуноген деп аталады) қатысты нақты болады. Дегенмен, табиғатта кездесетін көптеген антигендер шындығында бірнеше эпитоптан тұратын макромолекулалардың (мысалы, патогендерден, токсиндерден, ақуыздардан немесе гүл тозаңдарынан) қоспасы болып табылады. Вирус сияқты күрделі антигенмен қарым-қатынас вирустың әртүрлі макромолекулаларына, сондай-ақ әрбір макромолекуланың жеке эпитоптарына бірнеше иммундық жауаптарды тудырады. Мысалы, тетанус токсині – бір ғана ақуыздық макромолекулалық антиген, бірақ белоктың үшіншілік құрылымында көптеген эпитоптар пайда болатындықтан, ол көптеген иммундық жауаптарды тудырады. Иммундық жауапты тудыратын токсинде реакцияны ынталандыратын эпитоп болады. Ақуызды денатурациялау оның қызметін «жоюы» мүмкін, бірақ иммундық жүйеге иммундық жауап беруге мүмкіндік береді, осылайша науқасқа зиян келтірмей иммунитет қалыптасады. Көптеген штаммдары бар тұмау вакцинациясында қиылысқан реактивтілік маңызды, өйткені бір штаммға жауап ретінде түзілген антигендер басқа штаммдарға қорғаныш бере алады. Дегенмен, қиылысқан реактивтілік тек жақын туысқан вирустар арасында ғана бола бермейді; мысалы, тұмау вирусына тән CD8+ T-жасушалары мен гепатит С вирусының антигендері арасында да қиылысқан реактивтілік бар.
Аллергия
Патоген мен патоген емес белок арасында да қиылысқан реакция болуы мүмкін (мысалы, тағам). Тіпті екі патоген емес заттар арасында да қиылысқан реакция болуы мүмкін; мысалы, гевеинге ұқсас ақуыз домендері латекс пен банан арасындағы аллергендік қиылысқан реакцияның себебі болуы мүмкін. Крос-реакция бір немесе әртүрлі түрлерге жататын байланыссыз белоктардағы бірдей көмірсулар құрылымынан туындауы мүмкін. Мұндай қиылысқан реакцияға түсетін көмірсулар детерминанттары (КРКД) аллергияны диагностикалауда маңызды мәселе болып табылады, онда барлық пациенттердің шамамен бестен бірінде Asn-мен байланысқан олигосахаридтерге (N-гликандар) қарсы, α1,3 байланысқан фукоза ядросы бар IgE антиденелері табылады. КРКД аллергиялық белгілерді тудырмағандықтан, КРКД-ге IgE байланысына негізделген in vitro тесттің оң нәтижесі жалған оң деп есептелуі керек.