Кіріспе
Гомологиялық алгебра – математиканың гомологияны жалпы алгебралық ортада зерттейтін саласы. Бұл салыстырмалы түрде жас ғылым, оның бастаулары 19-шы ғасырдың соңында комбинаторлық топология (алгебралық топологияның алғы күші) және абстракт алгебра (модульдер мен сизигиялар теориясы) саласындағы зерттеулерге, негізінен Анри Пуанкаре мен Давид Гильбертке байланысты. Гомологиялық алгебра – гомологиялық функторлар мен олармен байланысты күрделі алгебралық құрылымдарды зерттейді; оның дамуы категориялар теориясының пайда болуымен тығыз байланысты болды. Тізбекті кешендер орталық ұғым болып табылады, оларды олардың гомологиясы мен когомологиясы арқылы зерттеуге болады. Гомологиялық алгебра осы кешендердегі ақпаратты алуға және оны сақиналардың, модульдердің, топологиялық кеңістіктердің және басқа да "нақты" математикалық объектілердің гомологиялық инварианттары түрінде ұсынуға мүмкіндік береді. Спектрлік тізбек мұндай зерттеулер үшін қуатты құрал болып табылады. Ол алгебралық топологияда маңызды рөл атқарды. Оның ықпалы біртіндеп кеңейіп, қазір коммутативтік алгебра, алгебралық геометрия, алгебралық сандар теориясы, бейнелеу теориясы, математикалық физика, операторлық алгебралар, комплекс анализі және дербес дифференциалдық теңдеулер теориясын қамтиды. K теориясы – гомологиялық алгебра әдістерін пайдаланатын тәуелсіз ғылым, Ален Коннның коммутативті емес геометриясы да осыған жатады.
Homological algebra is the branch of mathematics that studies homology in a general algebraic setting. It is a relatively young discipline, whose origins can be traced to investigations in combinatorial topology (a precursor to algebraic topology) and abstract algebra (theory of modules and syzygies) at the end of the 19th century, chiefly by Henri Poincaré and David Hilbert. Homological algebra is the study of homological functors and the intricate algebraic structures that they entail; its development was closely intertwined with the emergence of category theory. A central concept is that of chain complexes, which can be studied through their homology and cohomology. Homological algebra affords the means to extract information contained in these complexes and present it in the form of homological invariants of rings, modules, topological spaces, and other "tangible" mathematical objects. A spectral sequence is a powerful tool for this. It has played an enormous role in algebraic topology. Its influence has gradually expanded and presently includes commutative algebra, algebraic geometry, algebraic number theory, representation theory, mathematical physics, operator algebras, complex analysis, and the theory of partial differential equations. K theory is an independent discipline which draws upon methods of homological algebra, as does the noncommutative geometry of Alain Connes.
Тарих
Гомологиялық алгебра 1800 жылдары топологияның бір саласы ретінде зерттеле бастады, ал 1940 жылдары ext функторы және tor функторы сияқты объектілерді зерттеу арқылы тәуелсіз ғылымға айналды.
Ұзақ
Ұзын дәл тізбек — натурал сандармен индексиленген дәл тізбек.
Бесінші лемма
Келесі коммутациялық диаграмманы кез келген абельдік категорияда (мысалы, абельдік топтар санаты немесе белгілі бір өрістегі векторлық кеңістіктер санаты) немесе топтар санатында қарастырыңыз. Бес леммасы бойынша, егер қатарлар дәл болса, m және p изоморфизмдер, l эпиморфизм, ал q мономорфизм болса, онда n да изоморфизм болады.