Кіріспе

Гомологиялық алгебра – математиканың гомологияны жалпы алгебралық ортада зерттейтін саласы. Бұл салыстырмалы түрде жас ғылым, оның бастаулары 19-шы ғасырдың соңында комбинаторлық топология (алгебралық топологияның алғы күші) және абстракт алгебра (модульдер мен сизигиялар теориясы) саласындағы зерттеулерге, негізінен Анри Пуанкаре мен Давид Гильбертке байланысты. Гомологиялық алгебра – гомологиялық функторлар мен олармен байланысты күрделі алгебралық құрылымдарды зерттейді; оның дамуы категориялар теориясының пайда болуымен тығыз байланысты болды. Тізбекті кешендер орталық ұғым болып табылады, оларды олардың гомологиясы мен когомологиясы арқылы зерттеуге болады. Гомологиялық алгебра осы кешендердегі ақпаратты алуға және оны сақиналардың, модульдердің, топологиялық кеңістіктердің және басқа да "нақты" математикалық объектілердің гомологиялық инварианттары түрінде ұсынуға мүмкіндік береді. Спектрлік тізбек мұндай зерттеулер үшін қуатты құрал болып табылады. Ол алгебралық топологияда маңызды рөл атқарды. Оның ықпалы біртіндеп кеңейіп, қазір коммутативтік алгебра, алгебралық геометрия, алгебралық сандар теориясы, бейнелеу теориясы, математикалық физика, операторлық алгебралар, комплекс анализі және дербес дифференциалдық теңдеулер теориясын қамтиды. K теориясы – гомологиялық алгебра әдістерін пайдаланатын тәуелсіз ғылым, Ален Коннның коммутативті емес геометриясы да осыған жатады.

Тарих

Гомологиялық алгебра 1800 жылдары топологияның бір саласы ретінде зерттеле бастады, ал 1940 жылдары ext функторы және tor функторы сияқты объектілерді зерттеу арқылы тәуелсіз ғылымға айналды.

Ұзақ

Ұзын дәл тізбек — натурал сандармен индексиленген дәл тізбек.

Бесінші лемма

Келесі коммутациялық диаграмманы кез келген абельдік категорияда (мысалы, абельдік топтар санаты немесе белгілі бір өрістегі векторлық кеңістіктер санаты) немесе топтар санатында қарастырыңыз. Бес леммасы бойынша, егер қатарлар дәл болса, m және p изоморфизмдер, l эпиморфизм, ал q мономорфизм болса, онда n да изоморфизм болады.