Кіріспе
Австралиялық футболда баннер – әр команданың жанкүйерлер тобы жасаған үлкен қағаз және желім лентадан құралған ту. Ол матч басталар алдында көтеріледі және көбінесе командаға қолдау немесе қуаныш білдіретін жазуды көрсетеді. Ойыншылар алаңға шыққанда, олар баннерді жарып өтеді. Дәстүр бойынша, капитан немесе маңызды ойынға шыққан ойыншы команданы баннерді жаруға бастап келеді. Бұл дәстүр 1930 жылдарға дейін барып жетеді, Австралиялық футбол баннері әлемдік спорттағы бірегей құбылыс және барлық AFL матчтарында қалыпты жағдайға айналды.
Құрылыс
Баннерлер креп қағаздан және жабысқақ лентадан жасалады, екі ұзын бағанаға бекітіледі, олар ойыншылардың баннерден өтуі үшін оны ұстап тұрады. Баннерлердің ұзындығы кем дегенде 8–10 м, ал биіктігі 3,5 м немесе 4 м-ден жоғары болады – креп қағазы берік болмағандықтан, баннерді, әсіресе бағаналар тұсында біріктіру үшін көптеген жабысқақ лента қолданылады. Баннерлерді біріктірудің екі негізгі тәсілі бар: баннердің ұзындығы бойымен, оның бүкіл биіктігінде әр алты дюйм сайын параллель сызықтармен лентамен жабыстыру немесе; екі бағытта лентамен жабыстырып, 1 фут шаршы панельдер жасау. Шеттеріне және бағаналарға қосымша лента жабысқандықтан, баннер ойыншылардың бұзуына төтеп бере алатын жеткілікті берік құрылымға айналады. Баннердің жоғарғы жағында қалың лента, ал төменгі жағында жіңішке лента қолданылады. Бұл ойыншыларға баннерден өтіп, лентаға ілігіп қалмайтын мүмкіндік береді. Көптеген жанкүйерлік топтар 4 дюймдік лентаны ең қалың, ал 1 дюймдік лентаны ең жіңішке деп санайды. Кейбір жанкүйерлік топтар, мысалы, «Карлтон» командасы, матадан жасалған тұрақты жоғарғы бөлігіне ие, ал ойыншылардың өтетін төменгі бөлігіне ғана креп қағазын лентамен жабыстырады. Олар әр апта сайын жоғарғы бөлігін жаңа әріптермен жаңартады. 2014 жылы кейбір командалар креп қағазын пайдаланбастан, толығымен матадан жасалған перделер жасады. Төменгі орталық бөлігіндегі кішкентай тілік ойыншыларға одан өтуге мүмкіндік берді. Бұл матаны әр апта сайын қайта қолдануға болады, бұл ақша мен уақытты үнемдейді. Дегенмен, бұл дизайн мүмкіндіктерін шектейді. Көптеген баннерлерде бір негізгі түс болады, бұрын ол әрқашан команданың басты түсі болған, ал жазу команданың қосалқы түсімен немесе түстерімен жасалған; мысалы, қызыл лентасы бар қара киім киетін «Эссендон» командасының баннері қара түсті болып, жазуы қызыл түсті болады. Алайда, қазіргі уақытта командалар түстерді кері аудартуы да жиі кездеседі.
Тарих
Қазіргі кезде баннер деп аталатын ескі термин – «жарыс» деп аталады, ол ойыншыларды ойын алаңына кіру үшін өтетін, жанкүйерлерден бөліп тұратын сымды туннельге байланысты. Бұл туннель «жарыс» немесе «ойыншылар жарысы» деп аталды. Жанкүйерлер «жарысты безендіретін», сондықтан осылай аталды. «Жарыстар» алғаш рет 1939 жылғы VFL Grand Final-да пайда болды, мұнда «Коллингвуд» ойыншылар жарысына тоқыма таспалардан жасалған еркін кебелектерді іліп, алаңға жүгірді. Бұл жүйе тоқыманың еркін түрінен тығыз тоқымаға ауысқанда дамыды. 1947 және 1949 жылдардағы «Эссендонның» VFL Grand Final жарыстары арасындағы айырмашылықты көрсетеді: біріншісі – еркін кебелек, екіншісі – тығыз тоқыма. Жарысты безендіру 1962 жылға дейін жалғасты: кейбір клубтар жарыстың үстіне клубтың эмблемасы бар белгі орнатып, оның көлемін және сұлулығын арттырды. Жарысқа ұқсас безендіру ретінде, көптеген жанкүйерлер өз командаларын қолдау үшін өз орындарының жанындағы қоршауларға түрлі ленталар тоқыды. Бұл әшекейлер кейіннен қоршауға ілінген кішкентай мата белгілеріне, содан кейін үлкен матадан жасалған қоршауға орнатылған баннерлерге айналды. 1960 жылы MCG Southern Stand-қа орнатылған алғашқы баннерлердің бірінде «Collingwood Forever» деп жазылған. 1961 жылы «Magpies» баннері MCG финалындағы ойын кезінде қақпа бағаналарының арасына тігілді, сол кезде «Карлтон» футбол клубының ойыншысы Джон Джеймс Браунлоу медалін алды. 1962 жылғы VFL Grand Final-да қоршаудың көп бөлігін жабатын ең алғашқы ұзын баннерлердің бірі болды. Онда «Кел, «Карлтон», күшті «блюз»!» деп жазылған, оның артында «Карлтон» жанкүйерлер тобы отырды. Жанкүйерлер тобы әдетте осындай ұзын баннерлер жасады және 1963 жылы көптеген клубтардың жанкүйерлер тобы өз клубтарының ойындары үшін қоршауға орнату үшін ұзын баннерлер жасады. Кейде VFL финалдарында бәсекелеспейтін команданың баннері пайда болуы мүмкін, себебі клубтың сол күні ертерек өткен ойында резервтік командасы болған. Мысалы, 1966 жылғы «Эссендон» мен «Сент-Килда» арасындағы VFL жартылай финалында «Коллингвуд» баннері көрсетілді. Қоршауға орнатылған жарнамалық плакаттардың пайда болуымен, жанкүйерлер тобының баннерлеріне орын қалмады. Баннерлерді қолданатын соңғы VFL ойындарының бірі 1982 жылғы Grand Final болды, онда MCG Southern және Ponsford Stands-те орнатылған ұзақ «Ричмонд» баннері болды. 1984 және 1985 жылғы Grand Final-да жарнамалар қоршауды толтырды, ал трибуна деңгейінде орын болса да, бірнеше баннерлер ғана орнатылды. 1986 жылғы Grand Final-да Понсфорд трибунасының шағын алаңында ешқандай баннерлер орнатылмады. 2011 жылы «Коллингвудтың» 2010 жылғы чемпиондық туы көтерілген кезде, «Ұлттың қызғанышы «Коллингвудтың» үстемдігі» деген баннердің қайта жасалған нұсқасы Ұлы Оңтүстік трибунасына орнатылды. Жанкүйерлер тобы да «флогерлердің» – клуб түстеріндегі таяқтарға бекітілген креп-ленталардың мөлшерін өзгертті, оларды командаларын қолдау үшін маусымдық түрде қолданды, бірақ 1978 жылы оларға тыйым салынды. 1963 жылы «жарысқа» тасымалдауға мүмкіндік беру үшін таяқтар қосылды, ал тоқылған креп қағаз конструкциясы ойыншылардың жарысының соңынан аренаның ойын бетіне көшірілді. Бұл өзгеріс 1963 жылғы Grand Final-да жақсы көрінді, онда «Хоторнның» жарысы ойыншылардың жарысының соңына орнатылған ескі стильде болды, ал «Джилонгтың» жарысы жаңа портативті стильде болды. Әдетте, жанкүйерлер тобының мүшелері таяқтарды ұстап тұрды. Таяқтарды қолдану арқылы жарысты құру ойыншылардың жарысының көлемімен шектелмеді және 1960 жылдардың аяғында олар бірте-бірте үлкейді. Сөздер мен хабарламалар жарыста алғаш рет 1966 және 1970 жылдар аралығында пайда болды. 1970 жылдардың басына дейін әрбір ойын үшін жарыс жасалмады. Олардың құрастыруы қиын болғандықтан, олар тек арнайы жағдайлар үшін, мысалы, финалдық ойындар мен ойыншылардың маңызды оқиғалары үшін сақталды. Жанкүйерлер тобы шығындарды өздері төлегендіктен, барлық жанкүйерлер тобы апта сайын жарыс жасауға мүмкіндік алмайды. Терминология 1970 жылдардың ортасында өзгерді. «Жарыс» «өтпе жол» деп аталды. Атаудың өзгеруіне ешқандай себеп болмады, тек жанкүйерлер тобы мүшелерінің ұрпақ алмасуы болды. Алайда, 1960 жылдар мен 1970 жылдардың басындағы БАҚ есептерінде «баннер» атауы жиі қолданылды, бұл болашақ өзгерістердің алғышарты болды. 1970 жылдары өтпе жолдар кеңірек және биік болды. 1980 жылдардың басында өтпе жолдардың үлкейгеніне байланысты қосымша қолдау үшін арқандар қолданыла бастады. Әр апта сайын жанкүйерлер тобы жиналып, өтпе жолды креп қағаз бен жабысқақ лентадан жасады, оның әр жағында жігерлендіретін немесе қарсы команданы сынайтын хабарламалар жазылған. Қоршауға орнатылған баннерлер сирек қолданылғандықтан, өтпе жол терминологиясы «баннер» деп өзгерді. Баннерлер бірнеше метр биік болды және таяқтардың түбінен ұстап тұрған бірнеше жанкүйерлердің орнына әр таяққа жоғарғы жағынан бау сақтайтын үш жанкүйер және төменгі жағынан бес немесе алты жанкүйер орналастырылды. Ол әдетте қоршаудан 20 немесе 30 метр қашықтықта орнатылды. Дәстүр бойынша, капитан команданы өтпе жол арқылы жетектеп, командаластары оның артынан еріп келеді. 1980 жылдары командалар ойыншыларын баннердің алдына жинап, бірлесіп одан өтуге көшті, бұл олардың бірлігі мен командалық жұмысын көрсетті. Жарнама алғаш рет 1970 жылдардың соңында өтпе жолдарда пайда болды. Өтпе жолдың көлеміне байланысты шығындар артты, қосымша қаржыландыру қажеттігі туды. Бастапқы жарнама клуб түстерінде болды және көбінесе өтпе жолдың хабарламасына енгізілді. 2000 жылдан кейін жарнамалық логотиптер көбінесе өз түсінде пайда бола бастады. Егер клуб түстерінен өзгеше болса, бұл баннердің визуальдық әсерін төмендетті. Жігерлендіретін немесе қарсы командаға қарсы хабарламалар жарнамалық слогандармен ауыстырылды, бұл баннерге жаман әсер етті. 2014 жылы «Коллингвуд» футбол клубы жанкүйерлер тобын команданың баннерін жасаудан немесе ұстаудан тыйым салды. Клуб енді бұл жұмысты өзі атқарады. Олар дәстүрлі креп баннерді матадан жасалған пердеге ауыстырды. Терминология тағы өзгермек пе екені әлі белгісіз. Перде әдісі басқа клубтар тарапынан да қолданылады.
Қолданылуы
Баннердің атқаратын бес негізгі функциясы бар. Екі жақты құрылым болғандықтан, көтермелеуші команда оны әдетте төрт бағытта көтереді, осылайша барлық жанкүйерлер екі жағын да оқи алады, сондықтан олардың көпшілігі әр апта сайын көрінеді. Шабытандыратын хабарламалар: олар көбінесе төрт тармақты ұйқастырып жазылған түрде кездеседі. Олардың болжауы оңай болуы мүмкін, әдетте команданы қарсыласын жеңіп, турнир кестесінде жоғары көтерілуге шақырады. Демотивациялық хабарламалар: қарсылас, әсіресе жақтырмайтын қарсылас, ауыр жеңіліске ұшырағанда немесе қиын жылды өткеріп жатқанда, көтермелеуші командалар қарсыластардың жанкүйерлерін қынжырту үшін баннерді пайдаланады. Бұл әсіресе Карлтон мен Коллингвуд, немесе Аделаида мен Порт-Аделаида сияқты қатысуы жоғары бәсекелестіктерде жиі кездеседі. Маңызды оқиғаларды тойлау: ойыншы өзінің 50-ші, 100-ші, 150-ші және т.б. AFL ойынында немесе клубтық ойынында, немесе рекордтық ойында ойнаса, оның есімін және көбінесе суретін баннерге түсіру арқылы осы еңбегін марапаттау стандартты тәжірибе. Мұндай жағдайларда, егер ойыншы капитан болмаса, капитанның орнына команданы баннер арқылы осы ойыншы жетектейді. Клуб шараларын жарнамалау: баннердің бір жағы алдағы отбасы күнін, үздік ойыншыны марапаттау кешін жарнамалау үшін немесе маусым басында жазылуға шақыру үшін қолданылуы мүмкін. Демеушілерді жарнамалау: бұл тарихи тұрғыдан жиі кездеспесе де, қазіргі уақытта клуб демеушілері баннерде өздерінің логотипі болуы үшін көтермелеушілерге ақы төлейді. Әдетте, демеушілердің аты пластик қаптамаларға жазылады, онда тіреулер орнатылады, ал баннер екеуінің арасына бекітіледі.
AFL-тен тыс баннерлер
Жас клубтар өз ойыншыларының бірі маңызды ойын ойнағанда шағын баннерлер дайындауды қалыпты жасайды. Бұл балалардың футболға келгенде баннерлерді өте жақсы көретініне және клубтар олардың тілектерін орындауға ұмтылатынына байланысты. Жасөспірімдер арасындағы маңызды ойындарға арналған баннерлер көбінесе 2×3 метрден аспайды, ал команда ойыншы баннерді жарып өтуге дейін оның құрметіне сап түзеп тұрады. 1983 жылы «Балраналд Рус» футбол клубы 7 метр биіктігі және 23 метр ені бар «Финалдық матч» баннерін жасады. Оның бір жағында «Тарих жасалып жатыр» деп жазылған, ал екінші жағында «Жеңісті үйге әкел» деген сөздер болды. Бұл баннерді зейнеткер VFL ойыншысы Джим Джесс, сол кезде «Балраналд» үшін ойнағандықтан, құрмет көрсету мақсатымен «Ричмонд» жақтас тобы жасаған. «Мельбурн Шторм» командасы өздерінің үй стадионы «AAMI Park» және бұрынғы стадионы «Olympic Park»-ке шығарда баннер арқылы өтеді. Баннерлер ешқашан NRL-дің бөлігі болған емес, бірақ Мельбурнның жақтас топтары AFL дәстүрін өздері қабылдаған спорт түріне енгізуге ниеттенді, себебі Виктория, әсіресе Мельбурн, Австралиялық футболдың орталығы болып табылады.
Баннерлік оқиғалар, әдет-ғұрыптар мен ырымдар
Крептік қағаз бен жабысқақ лентаның беріктігімен танымал болмағандықтан, жалаушалар көбінесе жарылып кетеді, тіпті ауа райы қатты желді немесе ылғалды болса, толығымен бұзылып қалуы мүмкін. Қарсыластың байрағының жыртылып түскенін көру жанкүйерлерге әрқашан қызық болады, бұл қарсыласты күлкіге ұшыратуға мүмкіндік береді. 1971 жылы Сент-Килданың жанкүйерлер тобы Оңтүстік Мельбурнға қарсы матчта нашар өнер көрсеткен қарсыластарын мазақ етті, олардың жалаушасында «Оңтүстік Мельбурн – жеңілмейтін шеберлер және жоғарғы жеңімпаздар» деп жазылған, ал ар жағында «ағаш қасық» деген сөздер болды. Оған жауап ретінде Сент-Килда капитаны Росс Смит және бірнеше ойыншы жүгіру жолынан емес, оның айналасынан жүгірді. 1972 жылы Эссендон жақтаушысы Виктория Паркіндегі Коллингвудтің жүгіру жолынан өтіп, қауіпсіздік қызметкерлерімен ұсталды: Коллингвуд жанкүйерлері алаңға басып кірді және оқиғаға жауап ретінде Эссендонның жүгіру жолын қиратты. 1975 жылы Коллингвуд Хоторн капитаны Питер Кримминсті қатерлі ісікпен күресуде қолдап, «Коллингвуд Кримминсті қолдайды» деген қарапайым хабарлама жариялады. Кейін сол жылы Коллингвуд бұрынғы ойыншысы, содан кейін Эссендонның бас жаттықтырушысы Дес Тудденхэмді «Сержант Туддидің жалғыз торттар клубы» деп жазылған жалаушамен мазақ етті, бұл Beatles әнінің атауымен ойын еді. 1980 жылы Коллингвуд Карлтонның жаңа бас жаттықтырушысы Питер «Перси» Джонсты «Перси Джонс – Ларунделді іске қосқан ой» деген жалаушамен мазақ етті, бұл жақын маңдағы Бандора қалашығындағы психиатриялық ауруханаға сілтеме жасады. 1981 жылы «South Melbourne Cheer Squad» клубының Сиднейге көшірілуіне қарсылық білдіріп, қара түсті «аза» жалаушасын жасады. Олардың капитаны мен бірнеше ойыншылар жалаушаның айналасын жүгірді, өйткені ол Оңтүстік Мельбурнның қызыл және ақ түстерінде болмады және оның өздеріне арналғанын түсінбеді. Сол жылы тағы бір Оңтүстік Мельбурн жалаушасында «Оңтүстік Мельбурн, сен жаныңды саттың» деп жазылған. 1981 жылы көптеген чемпиондық ойыншы және жаттықтырушы Рон Барасси Мельбурнға бас жаттықтырушы болып оралды. Соңғы турға келген кезде «Demons» 120 ұпаймен Футскрейден бір ойын артта қалды, бірақ көрсеткіші жақсы болды: егер олар жеңіп, «Bulldogs» жеңіліп қалса, «Bulldogs» есебінен «ағаш қасықтан» құтылуға мүмкіндік алады, әйтпесе Барасси өзінің мансабында алғаш рет «ағаш қасықты» жеңіп алады. Маусымның соңғы ойынында Хоторнға қарсы ойын басталғанда, Хоторн жанкүйерлері осы жағдайды мазақ етіп, «Бірінші қасық үшін құттықтауымыз Рон» деп жазылған жалаушаны көрсетті, Барасси оған күлімсіреп жауап берді. Хоторн 53 ұпаймен жеңіске жетті, яғни Мельбурн «ағаш қасықты» жеңіп алды. Кевин Бартлетттің 400-ші ойынына 1983 жылы Ричмонд жанкүйерлері 10 метр биіктігі және 20 метр ені бар жалауша жасады. 1984 жылы Карлтонның жанкүйерлер тобына өздерінің жалаушаларын жасау үшін әлеуметтік клубтың бөлмесін пайдалануға рұқсат берілмеді. Ойын күні олар наразылық білдіріп, екі бағананы көтеріп, жалаушасыз қалды. 1985 жылы клубпен дау кезінде Коллингвуд жанкүйерлер тобы Сент-Килдаға қарсы матчқа жалауша жасаудан бас тартты. 1986 жылы Сент-Килда жанкүйерлері өздерінің күресіп жатқан клубы Брисбенге көшірілетіні туралы ақпараттарға «Сент-Килда мұнда қалады, және бұл соңғы сөз» деген жалаушамен жауап берді. Бір жылдан кейін, Брисбен Аюлары мен Батыс жағалауы қабылданғаннан кейін, Киелілер «VFL емес, NFL» деген тағы бір жалаушаны көрсетті. 1989 жылы Футскрей мен Фицройдың бірігуі туралы әңгімелер пайда болғанда, Рон Барасси Футскрейдің нашарлап жатқанын айтты, өйткені қала маңы есірткі және азиялық халықтың өсуіне байланысты өзгерді. Оған жауап ретінде, жанкүйерлердің жалаушасында «Барасси, біз Батыс Овалды және этникалық және азиялық қауымдастығымызды жақсы көреміз. Бізді жалғыз қалдырыңыз» деп жазылған. 1996 жылы 16-шы турда Фицрой жанкүйерлері Брисбеннің клубты басып алуына (солтүстік Мельбурнның ұсынысы құлдырағаннан кейін) қарсылық білдіріп, «Солтүстікпен азғырылған, Брисбенмен зорлаған, AFL-мен бұзылған» деген жалаушаны көрсетті. 2005 жылы бірінші турда Мельбурн мен Эссендон Boxing Day цунамисінде қаза тапқан Мельбурн ойыншысы Трой Броудбриджге құрмет көрсетіп, арнайы жалаушамен шеру жасады. Екі жанкүйерлер тобы жалаушаларын қанаттың ортасына қойып, бір минут үнсіздік сақтағаннан кейін бірден жалаушаларын бұзып өтті. Бірлескен жалаушалық құрмет 2013 жылы қайталанды, ол кезде Коллингвуд пен Порт-Аделаида екі команданың бұрынғы ойыншысы Джон Маккартиді еске алу үшін бір жалаушадан өтті, ол өткен қазан айында қайтыс болды. Футбол клубының бас жаттықтырушысы Филип Уолш қайтыс болған шілде айындағы турдың барлық ойындарында жалаушалар қолданылмады және клуб әндері ойналмады. Аделаида Порт-Аделаидаға қарсы XXXIX Showdown ойынында екі команда да жарнамалық логотиптері жоқ үлкен қара жалаушадан өтті, бір жағында Уолштің сүйікті сөзі «Жұмысты аяқта» деп жазылған, екінші жағында «Vale Phil Walsh» деп жазылған. Уолш Аделаиданың бас жаттықтырушысы болмас бұрын Порт-Аделаидада көмекші жаттықтырушы болып жұмыс істеген. Кейбір ойыншылар жалаушаға қатысты сенімдері немесе әдеттері бар. Мұндай сенімдердің бірі – кейбір ойыншылар жалаушадан бірінші болып өтуді ұнатады. Капитанның (немесе маңызды ойыншының) команданы жалаушадан өткізуі әдеттегідей болғанымен, көбінесе сенімді ойыншы жетекші капитанмен бірге жалаушаға жақындап, қағазға бірінші болып тиеді. Басқа ойыншылар, әсіресе Мэттью Ричардсон және Брендан Февола, жалаушаға тиюден жалтарды. Олар жалаушадан өтеді, бірақ көбінесе соңғы қатарда болады және кез келген ілініп тұрған қағаздан қашуға тырысады. Ричардсонның сенімі оның 150-ші ойынына арналған арнайы жалауша жасалуына әкелді – оның ортасында Ричардсонның тікелей өтуіне мүмкіндік беретін үлкен ашылу болды. Басқа әдеттерге жалаушаға футболды лақтыру немесе жалаушадан емес, оның айналасынан немесе астынан жүгіру кіреді.