Кіріспе

Саву (, сондай-ақ Сабу, Хаву және Хаву деп те аталады) – Индонезияның шығыс провинциясы Шығыс Нуса-Тенгерадағы Тимордың батысында, Сумба және Роте аралдарының арасында орналасқан үш аралдың ең ірісі. Паромдар бұл аралдарды Сумбадағы Уайнгапу, Флорестегі Энде және Батыс Тимордағы Купангпен байланыстырады. Сонымен қатар, Суси Эйр авиакомпаниясымен Купанг, Энде және Уайнгапу қалаларынан Савуға ұшуға да болады.

География

Саву аралдарына (индонезиялық: Kepulauan Sawu) Рай-Хаву (немесе Саву), Рай-Джуа және Рай-Дана кіреді. Үш аралдың төңірегі коралл рифтерімен және құмды жағажайлармен қоршалған. Рай-Хаву – бас арал. Рай-Джуа – Рай-Хавудың батысындағы кішірек арал. Рай-Дана – Рай-Джуадан оңтүстік-батысқа қарай 30 км қашықтықта орналасқан, кішкентай, адам тұрмайтын арал. Сәуірден қазанға дейін терең теңізден келген үлкен толқындар оңтүстік жағалауды шайып өтеді. Жердің көп бөлігі шөптесін далалармен және пальма ағаштарымен жабылған. Бұл аралдың климаты тропикалық саванна (Aw) түріне жатады, жылдың көп бөлігінде құрғақ айлар болады, себебі Австралиядан құрғақ жел соғады. Жаңбырдың көп бөлігі қараша мен наурыз айлары аралығында жауады. Барлық жаңбырдың 82%-дан 94%-ына дейін батыс муссон кезінде жауады, ал тамыз бен қазан айлары аралығында жаңбыр мүлдем немесе өте аз жауады. Саву аралының орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 1019 мм құрайды. Құрғақ маусымда көптеген өзендер тартылып, жергілікті тұрғындар сумен қамтамасыз ету үшін құдықтарға тәуелді болады.

Вулканизм

Саву аралдары тектоникалық субдукция аймағында орналасқан, онда Индо-Австралиялық плита солтүстікке қарай жылжып, Еуразиялық плитаның астына сығады. Аралдар плиталардың қозғалысынан туындаған жанартаулық жарылыстар нәтижесінде пайда болған қыратта жатыр. Жер қыртысына енген шөгінділер қызып, магма ағындары түрінде жоғары көтеріледі, олар суынып, қатып, жанартаулық жыныстарды құрайды. Сумба қыраты қазіргі кезде жанартаулық белсенділік көрсетпейді, бірақ солтүстікке қарай Флорес аралында белсенді вулкандар бар. Екі тектоникалық плитаның қысылуы Саву аралдарының жылына шамамен 1 мм жылдамдықпен көтерілуіне себеп болады. Дегенмен, кейде тектоникалық плита кенеттен әлдеқайда үлкен қашықтыққа жылжып, жер сілкінісін тудырады. 1977 жылдың тамызында Рай-Жуадан 280 км батыс-оңтүстік-батысқа қарай 8,3 балдық жер сілкінісі болды. Бұл сілкініс Себаның жағалау жазығындағы құлпытас цунамиді тудырды, ол әуежай биіктігіне дейін жетті. Саву мен Рай-Жуада жоғалғандар туралы хабарлама түскен жоқ. Алайда, көршілес Сумба және Сумбава аралдарында қаза болғандардың саны 180 адамға жетті. 1970-2005 жылдар аралығындағы Шығыс Нуса-Тенгерадағы ірі жер сілкіністерін көрсететін интерактивті карта (Flash Player талап етіледі).

Қоғам

2020 жылғы санақ бойынша халық саны 89 327 адамды құрайды. Қоғам Джинги Тиу деп аталатын дәстүрлі анимистік сенімдерді сақтап келеді. Голланд миссионерлері протестантизмді таратты, ол бүгінге дейін аралдарда кең таралған. Савунестердің ерекше амалдасқан сәлемі бар: кездескенде екі адам бір уақытта мұрындарын біріне-бірі тигізеді. Бұл Саву халқының барлық кездесулерінде және маңызды салтанаттарда қолданылады, бұл қазіргі батыс мәдениетіндегі ресми қол алысқан сияқты мағынаға ие, тіпті онымен бірге қолданылуы мүмкін, Жаңа Зеландиядағы хонги сияқты.

Әкімшілік

Үш аралдан тұратын топ 2008 жылы Шығыс Нуса-Тенгера провинциясының Сабу Райжуа ауданы болып құрылды.

Ауыл шаруашылығы

Савуне мәдениеті мұндай шөлейтті ортаға экологиялық тұрғыдан үйлесімді. Жерді басқару және суды бөлу жөніндегі дәстүрлі рулық келісімдер жердің мұқият басқарылуын және оның тым көп пайдаланылмауын қамтамасыз етеді. Олардың бақшалары түрлі ағаштар мен көлеңке беруші өсімдіктермен тропикалық орманды еске түсіретін жақсы құрылымдалған экологияны құрайды. Савудағы ауыл шаруашылығы өнімдеріне жүгері, күріш, түйіртектер, бұршақ, мал (ет/сүт) және 1990-жылдардың басында жапондық тараптар енгізген теңіз балдыры кіреді. Ауылдарда шошқа, ешкі және тауықтар көптеп кездеседі. Аралас егістіктерге немесе бұршақ далаларына тәуелді шаруалар жаңбыр аз болған кезде жақсырақ сақтай алады, бірақ жаңбыр мол болғанда олардың жетістікке жетуі қиын. Жүгері Савудағы басты азық-түлік болып табылады, бірақ көптеген шаруалар кем дегенде бір сәтті өнім алу мүмкіндігін арттыру үшін бірнеше түрлі егістіктерді отырғызуға тырысады. Рай-Джуадағы басты өнім – мақта, ондағы тұрмыс деңгейі Савудан төмен. Ол дәстүрлі тоқымалар жасауға қолданылады. Жүгері қарашаның соңында, желтоқсанда немесе қаңтардың басында егіледі және ақпаннан наурызға дейін жиналады, ал күріш пен бұршақ кейінірек, әдетте қаңтарда, топырақ жаңбырмен толыққан соң егіледі. Эль-Ниньо жылдары шаруалар бастапқы жаңбырларға қателеуі мүмкін, олар үміт береді, бірақ кейін тоқтап қалады. Егер шаруалар ылғалды маусымда екінші рет егіп отырғызуға мәжбүр болса, олар тұқымның бір бөлігін сақтап алады. Шаруалардың тұқымдық қорында үшінші рет егіп отырғызуға жеткілікті тұқым көбінесе болмайды, және үшінші рет егіп отырғызу қажет болған кезде, сәттілікке үміт аз болады. Наурыздың ортасында жаңбыр азая бастайды және жақсы өнімді күтіп жүгері егу мүмкін болмайды. Жүгері жиналғанға дейін халықтың кедей топтары негізінен маниок, кейбір тәтті картоп, ормандық ямс және лонтар пальмасынан алынған қанттан тұратын қор жинағына сүйенеді. Бұл кезең "қалыпты аштық" деп аталады. Алайда, құрғақшылық кезінде, жүгері егісі кейінірек егіліп, жиналымы да кешіксе, "қалыпты аштық" ұзарады және "қалыпты аштық" "ерекше аштыққа" айналады. Көптеген отбасылар күніне бір рет азырақ тамақтанады. Адамдармен бірдей жағдайға тап болған малдар азық-түлік сатып алу үшін сойылады немесе сатылады. Адамдар көкөніс ретінде желетін жасыл папайя мен тамаринд тұқымдарын пайдаланады. Құрғақ маусымда ауыз су табу қиынға соғады және оны су іздеп келген жануарлар ластайды. Әйелдер мен кіші қыздар отбасыларына су тасуға бұрынғыдан да көп уақыт жұмсайды. "Ерекше аштық" кезеңінің анық белгісі – асқазан-ішек ауруларының күрт өсуі. Балалар ерекше осал.

Сау теңіз ұлттық паркі

Теңіз және балық шаруашылығы министрінің (Surat Keputusan Menteri Kelautan dan Perikanan) 2009 жылғы 18 мамырдағы № 38 шешім хатына сәйкес, Laut Sawu теңіз ұлттық паркі (MMAF) құрылды, MPA коды: 75, жалпы ауданы: 3 521 130,01 гектар. Оның ішінде: Сумба аймағының, Батыс Сумба аймағының, Орталық Сумба аймағының, Оңтүстік-Батыс Сумба аймағының, Мангарай аймағының, Батыс Мангарай аймағының 567 170 гектары және Тимор Роте Сабу Батек теңіз аймақтарының 2,95 миллион гектары (Шығыс Сумба аймағында, Роте Ндао аймағында, Купанг аймағында, Оңтүстік Орталық Тимор аймағында және Купанг қаласында). Бұл паркте 63 339,32 гектар мұражайлық рифтер, 500 түрлі маржан, 5 019,53 гектар мангр, 5 320,62 гектар теңіз шөптері және 1 769,1 гектар эстуарийлер орналасқан. Әлемдегі алты түрлі теңіз тасбақасының бесеуі Саву теңізінің экожүйесінде кездеседі, сондай-ақ 30 түрлі теңіз сүтқоректілері (киттер мен дельфиндер) бар, оның ішінде жойылу қаупі төніп тұрған сперматозоидты кит және көк кит, оларды осы аймақта кездестіру оңай, олар пелагикалық және демерсальді түрлерге жатады.

Еуропалық байланыстар

Алғашқы байланыс 1648 жылы голландтық Vereenigde Oost Indische Companie компаниясымен болды. Саву туралы кездесетін мәліметтердің бәрі савулық сарбаздар, жалдамалы әскерлер немесе құлдар туралы болып келеді. 1674 жылы голландтық шлюп экипажы кемесінің жағаға отырғаннан кейін Шығыс Савуда қырғынға ұшырады. Голландтықтар Себа раджасымен одақтасып, жауап ретінде әскер жіберді. Бірақ олар Шығыс Савудың Болу ауылындағы Хурати бекінісіне енуге қол жеткізе алмады, себебі бекініс үш қорғаныс қабырғасымен қоршалған еді. Абыройын сақтау үшін голланд әскері құлдар, алтын және мұжұқтар түрінде өтемақы қабылдады. 1770 жылы капитан Джеймс Кук Савуға сапар шекті, үш күн қонақтап, содан кейін Батавияға жол тартты. Бұл ғалымдармен бірге жасалған алғашқы еуропалық саяхат болды. Үш жылдық экспедиция барысында ботаниктер Джозеф Бэнкс және Дэниел Соландер 3500-ден астам өсімдік түрін, сондай-ақ жануарлар, минералдар мен этнографиялық материалдарды жинады, олар Еуропаға оралғаннан кейін еуропалықтарды қызықтырды. Кук Савуға қысқа ғана сапар жасады, және Банкс пен ол арал және оның халқы туралы толық жазбалар жасағанмен, олардың есебі көбінесе сол кезде Савуда орналасқан Голландтық Шығыс Үндістан компаниясының неміс өкілі Ланге берген ақпаратқа негізделген.