Көлікті бұрылыста газ педальден ажырату арқылы бақылау жоғалту, сырғанау қаупі. Траекториядан шығу себептері, жүргізушілерге ескертулер. Автокөліктердегі қауіпсіздік.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кенеттен мойынсыздану (сондай-ақ, газды босату кезіндегі мойынсыздану, газды тоқтату кезіндегі мойынсыздану немесе газды көтеру кезіндегі мойынсыздану) – кенеттен мойынсызданудың бір түрі. Бұрылыс кезінде, әдетте жоғары жылдамдықпен, жүргізуші газ педалін босату арқылы (демек, аяғын газ педалінен көтеру арқылы) тездетуді күрт тоқтатады, нәтижесінде дөңгелектерге түсетін тік жүктеме артқы жағынан алдыңғы жағына ауысады, бұл жүктеме ауысымы деп аталады. Арғы дөңгелектерге түсетін тік жүктеменің төмендеуі олардың жолмен жабысуын азайтады, осылайша бүйірлік күшін (қозғалыс бағытына перпендикуляр күш) төмендетеді, көлік құралын бұрылысқа тығыз түсуіне себеп болады. Яғни, жылдам бұрылыс кезінде газ педалін жеңілдеткенде, көліктің артқы дөңгелектері жолмен жабысуын мөлшерден тыс жоғалтып, жүргізуші бақылауын жойып, сыртқа қарай мойынсыздап, тіпті жолдан артқы жағымен шығып кетуі мүмкін. Мұндай бақылаусыз мойынсыздануды көлік құралын қасақана мойынсыздату спортымен шатастыруға болмайды.
Lift off oversteer (also known as , trailing throttle oversteer, throttle off oversteer, or lift throttle oversteer) is a form of sudden oversteer. While cornering, a driver who closes the throttle (by lifting a foot off the accelerator, hence the name), usually at a high speed, can cause such sudden deceleration that the vertical load on the tires shifts from rear to front, in a process called load transfer. This decrease in vertical load on the rear tires in turn decreases their traction by lowering their lateral force (that perpendicular to the direction of travel), making the vehicle steer more tightly into the turn. In other words, easing off the accelerator in a fast turn can cause a car's rear tires to loosen their grip so much that the driver loses control and drifts outwards, even leaving the road tailfirst. Such uncontrolled drifting should not be confused with the sport of intentionally drifting a motor vehicle.
Динамикасы
Оң жақтағы графиктер сол жақ бұрылыс ортасында газ педалін күрт босатудың симуляциялық әсерін көрсетеді. Бірінші екі секундтағы өзгерулер сынақтан туындаған, онда 0 секундте рульге қадамдық бұрылу (дөңгелек бұрышы) енгізіліп, тұрақты ұсталады. Тұрақты жылдамдықтағы бұрылыс шамамен 0,45 g көлденең үдеумен жүзеге асырылады, газ педалі 6 секундте босатылғанға дейін.
The graphs to the right show the simulated effect of lifting off the throttle in the middle of a left turn. The transients in the first couple of seconds are due to the test, in which a step steer input (wheel angle) is applied at 0 s and held constant throughout. The steady state cornering is at constant speed, with a lateral acceleration of 0.45 g approximately until the throttle is released at 6 s.
Бұрылу жылдамдығы графигі артқы дөңгелектердің жолмен байланысын жоғалтуынан туындаған артқы дөңгелектердің сырға қақпағын көрсетеді. 20 градус/с-тағы ыңғайсыз сілкіністен кейін көлік бұрылыс бағытында күрт айналады. Көлденең үдеу де 0,6 g-ға дейін өсіп, шамамен 0,55 g-ға дейін төмендейді, яғни радиус кішірейді (яғни бұрылыс тартылады). Сыртқы дөңгелектерге түсетін бүйірлік күштер артады, ал ішкі артқы (сол артқы) дөңгелек тіпті жерден көтеріледі, бұл жиі кездесетін жағдай. Газ педалін бұрылыстың ортасында күрт босату, көбінесе шамадан тыс жылдамдықпен бұрылысқа кірген тәжірибесіз жүргізушілерде кездеседі.
The yaw rate plot shows the oversteer due to the rear wheels losing traction after an uncomfortable jerk at 20 deg/s, the vehicle spins sharply in the direction of the turn. The lateral acceleration also spikes to 0.6 g and levels at about 0.55 g, meaning that the radius decreased (i. e., the turn tightened). The side forces on the outside wheels increase and the inside rear (LR) wheel even lifts off the ground, a common occurrence. Lift off oversteer is induced when the throttle is lifted while midway through a corner, often by inexperienced drivers who have entered the corner at an excessive speed.
Инерция сәті
Көтергішпен артық бағыттау ортада орналасқан қозғалтқышы бар, артқы жетектегі (MR) көліктерде ең көп кездеседі. Ортада орналасқан қозғалтқышы бар көліктердің бұрылу инерциясы алдында немесе артқы жағында қозғалтқышы бар көліктерге қарағанда әлдеқайда төмен. Ортада орналасқан қозғалтқышы бар көліктердің төмен бұрылу инерциясы оларды алдында немесе артқы жағында қозғалтқышы бар көліктерге қарағанда әлдеқайда жылдам бұруға себеп болады. Егер күтпеген болса, бұрылыс кезінде жүргізушіні алаңдатып, көлікті басқарудан айыруы мүмкін.
Lift off oversteer is most common with mid mounted engine, rear wheel drive (MR) vehicles. Mid mounted engine vehicles have a much lower rotational inertia than vehicles with a front mounted or rear mounted engine. The lower rotational inertia of mid mounted engine vehicles causes the vehicle to spin much faster than a front or rear mounted engine vehicle. If unexpected, it can catch the driver off guard when cornering, ultimately leading to loss of control of the vehicle.
Қайтару
Көлік құралының жол бетінде артқы дөңгелектерінің жолмен байланысын жоғалту жағдайында, жағдайды түзету үшін дұрыс амал – рульді айналу бағытына қарама-қарсы бұру (кері басқару). Мысалы, егер көліктің алды солға қарай бұрылса, рульді оңға бұру басқаруды қайтаруға көмектеседі. Нақтырақ айтқанда, дөңгелектерді қажетті бағытта бағыттау керек. Егер айналу өте күшті болса, ең қауіпсіз нәрсе – рульді көліктің бағытына тура бағытта бұру. Бұл тәжірибесіз немесе қорқып қалған жүргізушілер үшін көбінесе оңайырақ болады.
As in all situations where the vehicle experiences loss of rear tire traction on the road surface, the proper maneuver to recover is to turn the steering wheel in the opposite direction of the spin (Countersteering). e. g. If the front of the vehicle is spinning to the left, countersteering to the right will help recover control. More specifically aiming the wheels in the desired direction of travel. In the case of a very violent spin the safest thing to do is turn the wheel so the tires are pointing straight forward with respect to the vehicle. This is often easier to accomplish for inexperienced/panicked drivers.
Нақты өмірдегі оқиғалар
Көтерілу кезіндегі артық рульдік бұрылыс (lift off oversteer) көбінесе автоспортта, әсіресе жылдам беттерде (мысалы, раллиде) бұрылыстарды жылдам өту үшін қолданылады, себебі басқарылғанда, ол машинаның алғы бөлігін бұрылыс шегіне бұрып, көлікті сәл жанына бұрады, бұл бұрылыстан шығу кезінде қуатты ертерек қосуға мүмкіндік береді. Формула-1 жүргізушісі Джим Кларк кеш тежеу техникасын қолданып, ортада орналасқан қозғалтқышты жарыс машиналарындың көтерілу кезіндегі артық рульдік бұрылыс сипаттамаларын пайдаланып, жоғары жылдамдықпен бұрылыстардан өтуге қол жеткізді. Бұл техника бұрынғы төрт дөңгелекті дрифт техникасын жетілдіріп, стандартты жарыс жүргізу әдісіне айналды. 2010 жылдың 10 сәуірінде Consumer Reports журналы 2010 жылғы Lexus GX 460 SUV-ды "Сатып алуға болмайды: қауіпсіздік тәуекелі" деп бағалады, себебі олардың сынақ инженерлері тобы авариялық жағдайлардағы басқаруды стандартты түрде бағалау кезінде көліктің көтерілу кезіндегі артық рульдік бұрылысқа бейім екенін анықтады. Сынақ жоғары жылдамдықпен бағыттан шығу кезіндегі жағдайларды, мысалы, тас жолдан шығу рампасынан өтуді симуляциялайды.
Lift off oversteer is often exploited in motorsportparticularly on loose surfaces (e. g. in rallying)as a method of cornering faster as, when controlled, it has the effect of turning the nose into the apex and the car slightly sideways which allows early application of power on exiting the corner. Formula One driver Jim Clark's late braking technique exploited the lift off oversteer characteristics of mid engined race cars to attain higher cornering speeds. It became standard competition driving technique as an enhancement of the four wheel drift technique that preceded it. On April 10, 2010, Consumer Reports magazine rated the 2010 Lexus GX 460 SUV a "Don’t Buy: Safety Risk," as their panel of test engineers determined the vehicle was subject to excessive lift off oversteer during a standardized evaluation for emergency handling. The test simulates scenarios such as transiting a highway exit ramp while traveling with excessive speed.