Кіріспе

Осман империясындағы конституциялық монархия кезеңі (1876–1878)

Осман империясының бірінші конституциялық дәуірі (; Birinci Meşrutiyet Devri) – 1876 жылғы Осман конституциясының (Kanûn ı Esâsî, قانون اساسى, Осман түрік тілінде «Негізгі заң» немесе «Базалық заң» деген мағына береді) жариялануынан бастап конституциялық монархия кезеңі. Бұл конституцияны жас османдардың мүшелері жазған. Ол 1876 жылғы 23 желтоқсанда басталып, 1878 жылғы 14 ақпанға дейін жалғасты. Бұл жас османдықтар Танзиматтан қанағаттанбай, Еуропадағыдай конституциялық үкімет құруға ұмтылды. Конституциялық кезең сұлтан Абдулазиздің тақтан түсірілуімен басталды. Оның орнына Абдул Хамид II солтан болды. Дәуір Осман Парламентінің және конституцияның Абдул Хамид II сұлтанмен тоқтатылуымен аяқталды, осылайша ол өзінің абсолюттік монархиясын қайта орнатты. Бірінші конституциялық дәуірде партиялық жүйе болған жоқ. Ол кезде Осман Парламенті (Осман империясының Бас Ассамблеясы деп белгілі) халықтың дауысы ретінде қарастырылды, бірақ саяси партиялар мен ұйымдар құру үшін арналған орын емес еді. Парламентке сайлау уақытша сайлау ережелеріне сәйкес өтті. Парламент (Осман империясының Бас Ассамблеясы; مجلس عمومي, Meclis i Umumi) екі кезеңнен тұрды. Екіпалаталы заң шығарушы органның төменгі палатасы – Депутаттар палатасы (مجلس مبعوثان, Meclis i Mebusan), ал жоғарғы палатасы – Сенат (مجلس أعيان, Heyet i Ayan) болды. Депутаттарды бастапқыда провинциялардың әкімшілік кеңестері (олар Meclis i Umumi деп те аталады) таңдады. Облыстық Бас Ассамблеялар құрылғаннан кейін, мүшелер ассамблея ішінде депутаттарды таңдап, астанада Депутаттар Палатасын құрды. Палатада 115 мүше болды және империядағы миллеттердің таралуын көрсетті. Екінші сайлауда 69 мұсылман миллетінің өкілі және басқа миллеттердің (яһудилер, фанариоттар, армяндар) 46 өкілі сайланды. Екінші орган – Сенат, оның мүшелерін сұлтан тағайындады. Сенатта барлығы 26 мүше болды. Ол порттың орнына құрылды, ал Ұлы визир Сенат спикері болды. Екі сайлау 1877 және 1878 жылдар аралығында өтті.

Бірінші мерзім, 1877

Мүшелердің алдағы соғысқа деген реакциясы өте күшті болды, және Сұлтан Әбділ Хамид II орыс-түрік соғысы (1877–1878) себептерін келтіре отырып, жаңа сайлаулар өткізуді сұрады.