Кіріспе

Релятивистік жылдамдықтың өлшемі

Жылдамдық – релятивистік жылдамдықтың өлшемі. Бір өлшемді қозғалыс үшін жылдамдықтар қосылады. Дегенмен, жылдамдықтар Эйнштейннің жылдамдықтарды қосу формуласы арқылы біріктірілуі тиіс. Төмен жылдамдықтарда жылдамдық пен жылдамдық дерлік пропорционалды, бірақ жоғары жылдамдықтарда жылдамдық үлкен мәнге ие болады, ал жарық жылдамдығы шексіз. Математикалық тұрғыдан алғанда, жылдамдық – бұл салыстырмалы қозғалыстағы екі координаттық жүйені ажырататын гиперболалық бұрыш, әр жүйе қашықтық және уақыт координаттарымен байланысты. Арттангенстің кері гиперболалық функциясын қолдана отырып, жылдамдық v-ге сәйкес келетін жылдамдық w былай анықталады: , мұнда c – жарық жылдамдығы. Төмен жылдамдықтар үшін w шамамен v / c-ға тең. Салыстырмалылық теориясында кез келген жылдамдық v – c < v < c интервалымен шектелгендіктен, v / c қатынасы −1 < v / c < 1 шартын қанағаттандырады. Кері гиперболалық тангенстің анықталу облысы (−1, 1) бірлік интервалы, ал мәндер жиыны – бүкіл нақты сандар осы. Яғни, −c < v < c интервалы −∞ < w < ∞ интервалына өтеді.

Тарих

1908 жылы Герман Минковский Лоренц түрлендіруін уақыт-кеңістік координаттарының гиперболалық айналуы ретінде, яғни жолға түсірілген бұрыш арқылы айналу ретінде қарастыруға болатынын түсіндірді. Осы бұрыш (бір кеңістік өлшемінде) екі санақ жүйесі арасындағы жылдамдықтың қарапайым қосылатын шамасын көрсетеді. Жылдамдықты ауыстыратын жылдамдық параметрін 1910 жылы Владимир Варичак пен Э.Т. Уиттакер енгізді. Бұл параметрге Альфред Робб (1911) жылдамдық атауын берді, және бұл термин Людвик Сильберштейн (1914), Франк Морли (1936) және Вольфганг Риндлер (2001) сияқты көптеген кейінгі авторлар тарапынан қабылданып алынды.

Гиперболалық сектордың ауданы

Грегоар де Сент-Винсенттің гиперболаның квадратурасы табиғи логарифмді гиперболалық сектордың ауданы немесе асимптотаға қарсы баламалы аудан ретінде орнатты. Уақыт-кеңістік теориясында жарық арқылы оқиғалардың байланысы ғаламды Өткенге, Болашаққа немесе Басқа жерге бөліп береді, бұл «Мұнда және қазір» негізінде анықталады. Кез келген кеңістік сызығында жарық сәулесі солға немесе оңға бағытталуы мүмкін. Оң сәуледен өткен оқиғалар үшін x осін, ал сол сәуледен өткен оқиғалар үшін y осін қабылдайық. Онда тыныш тұрған жүйеде уақыт диагональ бойында өтеді. Тікбұрышты гипербола жылдамдықтарды өлшеу үшін қолданылуы мүмкін (бірінші квадрантта). Нөлдік жылдамдық (1,1) нүктесіне сәйкес келеді. Гиперболадағы кез келген нүктеде жарық конусының координаттары болады, мұнда w – жылдамдық, ол (1,1) нүктесінен осы координаттарға дейінгі гиперболалық сектордың ауданына тең. Көптеген авторлар стандартты кеңістік-уақыт диаграммасындағыдай, параметр ретінде жылдамдықты пайдалана отырып, бірлік гиперболасына сілтеме жасайды. Онда осі сағат пен метрлік сызықпен, жақсы таныс өлшемдермен және кеңістік-уақыт теориясының негізімен өлшенеді. Сондықтан жылдамдықты сәуле кеңістігінің гиперболалық параметрі ретінде анықтау – біздің құнды трансценденттік функцияларымыздың XVII ғасырдағы бастауын еске түсіру және кеңістік-уақыт диаграммасын толықтыру болып табылады.