Кіріспе

Хелмсли замогы (көне атауы Хамлейк) — Англияның Солтүстік Йоркшир графтығындағы Норт-Йорк Мурс ұлттық паркіндегі Хелмсли қаласында орналасқан ортағасырлық қамал.

Тарих

Хелмсли егістігі Норман жаулап алуынан кейін Мортен графы Робертке берілсе де, ол аймақта қамал салғандығына дәлел жоқ. 1120 жылы ағаштан салынған қаланы Уолтер Л’Эспек салған. Ол Раи өзеніне қарайтын жартасты үстіне орналасқан. Екі қабатты орларды қамтитын, тікбұрышты ішкі бекіністі қоршап тұрған қамал сол кездегі мотт және бекініс қамалдарына (мысалы, жақын маңдағы Пикеринг қамалы) көп ұқсамайды. Хелмслидегі қамал Риволькс аббаттығынан ғана болды және Уолтер Л’Эспек аббаттыққа жер берді. Аэльред, аббаттықтың алғашқы жаңадан келген шебері, Л’Эспектің істеріне (әскери және жеке) қатысқандығы белгілі болды, ал Хелмсли тұрақсыздық кезеңінде жиі қауіпсіз орын ретінде пайдаланылды. Уолтер баласыз болды, ал 1154 жылы қайтыс болғаннан кейін қамал Петер де Русқа үйленген қарындасы Аделинаға өтті. 1186 жылы Эверард де Ростың ұлы Роберт де Рос қаланы тасқа айналдыру жұмыстарын бастады. Ол екі басты мұнараны, дөңгелек бұрышты мұнараларды және қамалдың оңтүстік жағындағы негізгі қақпаны салдырды. Ол 1227 жылы қайтыс болып, қаланы өзінің үлкен ұлы Уильямға берді, ол 1227 жылдан 1258 жылға дейін сонда тұрды. Осы уақыт аралығында қамалға енгізілген жалғыз өзгеріс – ауладағы шіркеудің құрылысы. Уильямның ұлы Роберт қамалға мұрагер болып, 1258 жылдан 1285 жылға дейін Хелмслидің лорды болды. Оның Изабел д’Обиньимен (Белвуар қамалының мұрагері) некелесуі жаңа зал мен асхананың құрылысын, сондай-ақ қаланы нығайтуды қаржыландырды. Бұл 1227 және 1285 жылдар аралығында салынған таңғажайып оңтүстік барбиканның құрылысын қамтиды. Ол қаланы солтүстік және оңтүстік жаққа бөлетін қабырға салды, оңтүстік жартысы лорд отбасының жеке пайдалануы үшін жаңа зал мен шығыс мұнарада, ал солтүстік жартысында ескі зал үй басқарушысы және басқа да қамал қызметкерлері қолдануы үшін болды. Қамалдың нығайтылуы Роберттің ұлы Уильямның өмірінде де жалғасты. 1316 жылы Вильгельм де Рос II қайтыс болды. Шығыс мұнарасы 1334 жылы қалада бес күн болған король Эдуард III-нің сапары үшін ерекше биікке көтерілген болуы мүмкін. Хелмсли қамалы 1478 жылға дейін де Рус отбасының иелігінде болды, ол кезде Эдмунд де Рус оны кейіннен Ричард III болған Глостер герцогы Ричардқа сатты. Ричард қамалға ештеңе істемеді, оның орнына Миддлхэм қамалында қалды. Ричард III Босворт шайқасында қайтыс болғаннан кейін, Хелмсли қамалы Генрих VII Эдмунд де Русқа қайтарылды. Эдмунд 1508 жылы баласыз қайтыс болды, ал қамал оның ағайындысы сэр Джордж Маннерс Эталға өтті, оның 1513 жылы қайтыс болғанынан кейін оның ұлы Томас мұрагер болды. 1525 жылы Ратланд графы атағын алды. 1543 жылы Томас қайтыс болғаннан кейін оның орнын ұлы Генрих иеленді, бірақ оның немересі Эдуардтың билігі кезінде қамал келесі рет өзгертілді. Ол ескі залды Тюдор особнягіне айналдырды, 13 ғасырдағы шіркеуді ескі залмен жабық галерея арқылы байланыстыратын ас үйге айналдырды және жаңа залды бұзды. Сол кезде оңтүстік барбикан жайлы тұрғын үйге айналдырылды. 1578 жылдың сәуірінде жазылған хатта құрылысшының жұмысының баяу жүруі (және құрылысшыға 10 фунт стерлинг төлеу) және үйдің төбешігіндегі галерея үшін ағаш бар екендігі сипатталған. Эдуард 1587 жылы қайтыс болғаннан кейін оның ағасы Джон Маннерс қаланы мұра етті, содан кейін Джонның ұлы Роджер, содан кейін Роджердің кіші інісі Фрэнсис. 1632 жылы Фрэнсис қайтыс болғаннан кейін, қамал Джордж Вильерске, 1-ші Букингем герцогына Фрэнсистің қызы Кэтринге үйленген. Ағылшын Азамат соғысы кезінде 1644 жылы қаланы сэр Томас Фэрфакс қоршап алды. Сэр Джордан Кросленд патша үшін үш ай ұстап тұрып, кейін берілді. Парламент қаланы қарапайымдылыққа бөлуге бұйырды және қабырғалардың, қақпалардың және шығыс мұнараның бір бөлігі қиратылды. Алайда, сарай сақталып қалды. Бұл кезде қамалға мұрагер болып Джордж Вильерс, Букингемнің 2-ші герцогы, 1657 жылы Томас Фэрфакстың қызы Мэриге үйленді. 1687 жылы қайтыс болғаннан кейін, 1695 жылы қамал Чарльз Данкомбке сатылды. Ол 1699 жылы рыцарь атағын алған банкир және саясаткер болды және 1708 жылы Лондонның лорд-мэрі болды. 40,000 акрлық иемдену 90,000 фунт стерлинг (2018 жылы шамамен 11,000,000 фунт стерлинг) сомасына сатып алынды. Оның қарындасы Мэридің күйеуі Томас Браун 1711 жылы Чарльз қайтыс болғаннан кейін қаланы мұра етті. Томас есімін Дункомб деп өзгертті. Ол сэр Джон Ванбруның қорғауындағы Уильям Уэйкфилдті қамалға қарап тұрған Данкомб паркіне ел үйін салуға жалдады және қаланы қирауға қалдырды. Қалдық Данкомб паркіне көрнекті фон ретінде жоспарланған, тіпті ұлы Дж. М. У. Тернер оны суреттеген. Қамал құлдыраған сайын жергілікті қоғам осы орында мерекелер, шерулер және тіпті ауыл шаруашылық көрмелерін өткізуге мүмкіндік алды. Әулиелер шіркеуінің пасторы Чарльз Норрис Грей 19 ғасырдың соңында қамал ішінде жиі шаралар өткізді. Қамал 1923 жылы Жұмыс кеңсесінің қолына өтті (сэр Чарльз Пирс басшылығымен), ол осы орыннан қираған бөлшектер мен ағаштарды тазалауды бастады. Қамалдың ерекше топырақ жұмыстары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде танкке қарсы қорғанысқа бөлік ретінде жоспарланған. Қамал әлі де Данкомб паркінің Февершем лордының отбасына тиесілі болса да, қазірде Англия мұражайының қамқорлығында.