Кіріспе

Әуе маневрі
Әуе маневрлері

Иммельманн бұрылысы термині неміс бірінші дүниежүзілік соғысының Эйндекер истребителінің лейтенанты Макс Иммельманның есімімен аталады. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әуе шайқасында Иммельманн бұрылысы – басқа ұшаққа шабуылдан кейін шабуылдаушы ұшақты келесі шабуылға дайындау үшін қолданылатын маневр еді. Қазіргі заманғы акробатикада Иммельманн бұрылысы (кейде жоғарыдан домалап түсу немесе жай ғана Иммельман деп те аталады) – жоғарырақ биіктікте қарама-қарсы бағытта тегіс ұшуға әкелетін акробатикалық маневр болып табылады.

Тарихи ұрыс маневрі

Бірінші дүниежүзілік соғыста Immelmann turn (неміс авиация шебері Макс Иммельманның есімімен аталатын) – қарсы ұшаққа шабуылдан кейін, шабуылдаушы ұшақты жаңадан шабуыл үшін қайта позициялауға қолданылатын маневр еді. Дұшпанға жоғары жылдамдықпен сүңгіп шабуыл жасағаннан кейін, шабуылдаушы дұшман ұшағынан өте шығып, ұшақты бұру үшін толық рульді пайдаланатын. Бұл оның ұшағын дұшпанға қарай бағыттап, тағы бір жоғары жылдамдықпен сүңгіп түсуге мүмкіндік берді. Бұл маневрді дұрыс орындау қиын, себебі ол ұшақты төмен жылдамдықта нақты басқаруды талап етеді. Жақсы жаттығудан және истребительдің барлық басқару элементтерін дұрыс пайдаланудан кейін, маневрді шабуылдаушы ұшақты кез келген бағытта қайтадан сүңгіп түсу үшін позициялауға болады. Қазіргі заманғы әуе акробатикасында, егер бұл маневр көтерілудің жоғарғы нүктесінде нөлдік емес бұрылу радиусымен орындалса, онда ол қанат айналысы (wingover) деп аталады. Егер рульді бұру ұшудың басталу кезінде орындалса, бұрылу ұшақтың қанаттарының арасындағы нүктеде болады және маневр ұшу бұрылысы (stall turn) немесе балғабас (hammerhead) деп аталады.

Аэробатикалық маневр

Аэробатикалық Иммельманн бұрылысы атын күрес тактикасынан алған, бірақ бастапқыдан өзгеше маневр болып табылады, ол қазір "қанат айналымы" немесе "шекеш" деп аталады. Қазіргі заманғы аэробатикада Иммельман бұрылысы (сондай-ақ, жоғарыдан домалап түсу немесе жай ғана Иммельман) – акробатикалық маневр. Көбінесе, ол жоғары қарай жартылай шеңберден және одан кейін жартылай домалақтан тұрады, нәтижесінде биіктігі жоғарылап, бағыты қарама-қарсы бағытқа өзгереді. Бұл Split S-қа керісінше, ол жартылай домалақтан басталып, жартылай шеңбермен аяқталады, нәтижесінде төменгі биіктікте қарама-қарсы бағытта тегіс ұшу қамтамасыз етіледі. Жоғарғы бұрылысты сәтті орындау үшін, ұшқыш ұшақты айналуға жеткілікті жылдамдыққа дейін үдетіп, көтерілуге түсіреді және ұшақ көтерілгенде басқаруды кері тартып ұстап тұрады. Жерден қарағанда, жартылай шеңбер тік болуын сақтау үшін руль мен элеронды қолдану қажет. Ұшақ көтерілу бағытынан өткен кезде, ол төңкеріліп, жартылай шеңбер аяқталуы керек. Биіктікті жоғалтпай, қалпына келтіру үшін жеткілікті жылдамдық сақталуы тиіс, содан кейін шеңбердің жоғарғы нүктесінде ұшқыш ұшақтың қалыпты тік күйін қалпына келтіру үшін жартылай домалақ жасайды. Соның нәтижесінде, ұшақ биіктігін көтеріп, бағытын 180 градусқа өзгертеді. Барлық ұшақтардың да осы маневрді жасауға мүмкіндігі немесе сертификаты жоқ, себебі жеткілікті қуатты қозғалтқыштары болмауы мүмкін, немесе қозғалтқыш конструкциясы төңкерілген күйде ұшуға мүмкіндік бермейді. (Бұл көбінесе ашық май резервуары бар поршенді қозғалтқыштарға қатысты. Дегенмен, дұрыс орындалғанда, ұшақ маневр бойы оң күшті сақтайды, бұл төңкерілген май жүйесінің қажеттілігін жояды.) Шындығында, көптеген ерте ұшақтардың бұл маневрді дұрыс орындау үшін жеткілікті дәл басқаруы болмады.