Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыста Германиядағы одақтас әскери операциясы

"Бүркіт" операциясы Екінші дүниежүзілік соғыстың Еуропалық жарылысының соңында Рейн өзенінің батыс жағалауын басып алу және маңызды неміс қалаларын алу мақсатымен жүргізілген әскери операция болды. Бірінші АҚШ армиясы 1945 жылдың наурыз айында нацистік Германиядағы стратегиялық қалаларды басып алу және Рейн бойында одақтастарға бекініс орнату үшін операцияны бастады. Күтпеген нәтиже – Ремаген шайқасында Рейн өзені арқылы өтетін стратегиялық маңызы бар Людендорф теміржол көпірін басып алу болды. Неміс әскері көпірді жоюға тырысқанына қарамастан, одақтас күштері оны зақымсыз басып алып, оны понтондық және жылжымалы көпірлермен бірге көпірбас орнату үшін пайдаланды. Көпір 1945 жылдың 17 наурызында сағат 15:00-де он күн бойына авиациялық бомбалау, тікелей артиллериялық оқтар, жақыннан өткен оқтар және жарылыс әрекеттерінен кейін құлады.

Өмірбаян

Неміс әскері Рейн өзенін кесіп өтуге жасалған одақтастардың күш-жігерін бірнеше рет тойтарыс берді. 21-ші армия тобы Рейн бойында берік орналасқаннан кейін, АҚШ армиясының 12-ші армия тобының генералы Омар Брэдли «Ламберджек» операциясына дайындық жүргізді. Брэдлидің жоспары бойынша, АҚШ-тың Бірінші армиясы Ахр және Рейн өзендерінің қосылған жеріне оңтүстік-шығысқа қарай шабуыл жасап, кейін генерал-лейтенант Джордж Паттонмен оңтүстікте кездесуі керек еді. Паттонның АҚШ-тың Үшінші армиясы сол уақытта Эйфель арқылы солтүстік-шығысқа қарай жылдамдау жоспарланған. Егер операция сәтті аяқталса, «Ламберджек» Кельн қаласын басып алып, Кобленц аймағын қамтамасыз ететін болып, 12-ші армия тобын Мозель өзенінің солтүстігіндегі Рейнге жеткізер еді. 12-ші армия тобы көптеген неміс әскерін тұтқындауға да үміттенді. «Ламберджек» операциясынан кейін одақтастар Рейн бойында қысқа үзіліс жасауды жоспарлаған, ал Монтгомеридің 21-ші армия тобы Дюссельдорф және Голландия шекарасы маңында Рейн арқылы ірі, мұқият жоспарланған «Плундер» операциясын бастайтын. Монтгомери Германияның өнеркәсіптік орталығы – Рур аймағын басып алуға тиіс еді. «Ламберджек» операциясы барысында АҚШ армиясының 9-шы бронеттанқ дивизиясына Рейннің батыс жағалауында қоршалып қалған неміс әскерлерінің қалдықтарын тазалау және 9-шы армияның қанатын қорғау үшін қарсы шабуылға жол бермеу міндеті жүктелді. Олар Мозель және Дюрен-Кельн арасындағы аймақты бақылауға алып, неміс армиясының сол аймақта соғысу қабілетін жоюға тиіс болды. Бірінші армия Рейннің батысындағы барлық аймақты басып алуы керек еді. Кельн қаласын басып алғаннан кейін Бірінші армия оңтүстік-шығысқа бұрылып, Паттонның Үшінші армиясымен қосылатын еді. Паттон Эйфель тауларын, содан кейін Мозель аңғарын басып алып, Эйфель аймағында Германияның жетінші армиясының қалған бөлігін толықтай қоршауға тиіс еді.

Шайқас

Брэдли 1 наурызда "Ламберджек" операциясын бастады. Солтүстікте Бірінші армия Ерф өзені арқылы жасалған көпірбастарды жылдам пайдаланып, 4 наурызда Эускирхенге, ал 5 наурызда Кельнге енді. 7 наурызға қарай Кельн АҚШ армиясының бақылауына өтті. Бірінші армия одан кейін Ахр өзені аңғарына қарай жылжыды, бұл неміс армиясының LXVI және LXVII корпустарының қалдықтары үшін шегінуге ықтимал бағыт болды. Бонннан өзен жоғары ағысында олар күтпеген жерден Людендорф теміржол көпірінің бұрынғыдай тұрғанын көрді.

Ремаген шайқасы

1945 жылы 7 наурызда "Ламберджек" операциясы барысында АҚШ армиясының 9-шы бронетанкті дивизиясының "B" жауынгерлік командасы мен 9-шы бронетанкті инженерлік батальоны өзенге жеткенде, теміржол көпірінің бұрынғысынша тұрғанын көріп, үлкен қызығушылық білдірді.

Соғыс жоспарларына әсері

Көпірді басып алу Батыс Еуропадағы одақтас жоғары қолбасшылықты генерал Бернард Монтгомеридің «Операция Плондер» жоспарына, британдық 21-ші армия тобын Рейн арқылы Солтүстік Германияға жеткізу жоспарына басымдық бермей, Рур өңіріндегі неміс өнеркәсібін қоршауға болатынына көндірді. Германияның соңғы маңызды табиғи кедергісі және қорғаныс шебі болған Рейн өзенінің алғашқы ірі өткелінің күтпегендей қолжетімділігі одақтас жоғары қолбасшысы Дуайт Эйзенхауэрді соғысты аяқтау жоспарларын өзгертуге мәжбүр етті. АҚШ әскерлері Рейннің шығыс жағалауында тез бекініс орнатып, Германияға күш жіберуге мүмкіндік алды. Бұл АҚШ әскерлеріне Рур өңіріндегі неміс өнеркәсібін қоршауға жағдай жасады. 17 наурызда Людендорф көпірі басылып алынғаннан кейін он күн өткен соң құлағанға дейін одақтастар Рейн арқылы алты дивизияны өткізе алды. Жиырма бес сарбаз қаза тапты немесе хабарсыз жоғалып кетті, ал үшеуі кейіннен алған жарақатынан көз жұмды; тағы 63 адам жарақат алды. Көпір құлағанға дейін бес американдық дивизия оны және оған іргелес екі тактикалық көпірді Германияға өту үшін пайдаланып, солтүстікте Бонннан оңтүстікте Кобленцке дейін созылған, терең бекініс құрды. Соғыс аяқталғаннан кейін көпір қайта салынбады. Дегенмен, көпірдің тіректері сақталды және 1980 жылы жұртшылыққа бейбітшілік мұражайы ашылды.

Салдары

"Ағаш кесуші" операциясы Рейн өзенінің Мозельдің солтүстігіндегі неміс әскерлерін тазартты. Одақтастар неміс әскерлерінің 15-ші және 7-ші армияларының төрт корпусын жойды. Ремагендегі көпірді басып алу Рейн өзенін кесіп өту жоспарын күлдіреген күтпеген жетістік болды.

Танымал мәдениетте

Бұл шайқас Кен Хечлердің "Ремагендегі көпір" романында бейнеленген, кейін сол атпен фильмге түсірілген. Бұл шайқас Call of Duty: WWII видео ойынының соңғы бөлімі болып табылады, алайда ойындағы мәліметтер тарихи нақтылыққа сай келмейді.

Басқа дереккөздер

Чарльз Макдональд, Соңғы шабуыл, Вашингтон: GPO, 1973. Георг Тессин, Verbände und Truppen der deutschen Wehrmacht and Waffen SS 1939–1945, 2-том, Оснабрюк: Библио Verlag, 1973 жыл. Георг Тессин, Verbände und Truppen der deutschen Wehrmacht and Waffen SS 1939–1945, 4-том, Оснабрюк: Библио Verlag, 1975 жыл.