Кіріспе

Асимметриялық диметилргинин (АДМА) – қан плазмасында табиғи түрде кездесетін химиялық зат. Ол барлық адам жасушаларының цитоплазмасындағы үнемі жүріп жатқан белок өзгерту процестерінің метаболизміндегі қосалқы өнім болып табылады. ADMA, шартты түрде маңызды аминқышқылы – L-аргининмен тығыз байланысты. ADMA, эндотелийдің қалыпты функциясына және, соның салдарынан, жүрек-қан тамырлар жүйесінің денсаулығына қатысты маңызды химиялық зат – азот оксидінің (NO) өндірісіне кедергі келтіреді.

Ашылу

Патрик Валланс және оның лондондық әріптестері асимметриялық диметилргининнің әсер ету рөлін алғаш рет 1990 жылдардың басында байқады. Бүгінде биохимиялық және клиникалық зерттеулер жүрек-қан тамырлары аурулары, қант диабеті, эректильді дисфункция және бүйрек ауруларының белгілі бір түрлерінде ADMA-ның қандай рөл атқаратынын зерттеуде.

Организмдегі синтез және реттеу

Асимметриялық диметилргинин белоктың метилденуі кезінде пайда болады, бұл белоктың трансляциядан кейінгі модификациясының кең таралған механизмі. Бұл реакцияны аргинин протеіні N-метилтрансферазалары 1 және 2 (сонымен қатар S-аденозилметионин протеіні N-метилтрансферазалары I және II деп те аталады) ферменттерінің жиынтығы катализдейді. ADMA құру үшін берілетін метил топтары метил тобының доноры S-аденозилметиониннен, гомоцистеин метаболизмінің аралық өнімінен алынады. (Гомоцистеин – қанның маңызды химиялық көрсеткіші, себебі ол жүрек-қан тамырлары ауруларының белгісі болып табылады). Синтезденгеннен кейін ADMA жасушадан тыс кеңістікке, содан кейін қан плазмасына өтеді. Асимметриялық диметилргининнің деңгейі жоғары өнімді сұйық хроматография арқылы өлшенеді. ADMA концентрациясы табиғи немесе тотыққан ТЖЛ (LDL) холестеринінің әсерінен айтарлықтай жоғарылайды. Осылайша, эндотелийдегі ТЖЛ деңгейінің жоғарылауы ADMA деңгейінің өсуіне алып келеді, бұл өз кезегінде тамыр кеңеюіне қажетті NO өндірісін тежейді. ADMA организмнен зәрмен шығарылады және диметилргинин диметиламиногидролаза (DDAH) ферментімен метаболизмге ұшырайды. Гомоцистеиннің жүрек-қан тамырлары ауруларының қауіп факторы ретіндегі рөлі гомоцистеиннің организмдегі DDAH өндірісін төмендетуі арқылы жүзеге асырылады деп саналады. Полифенол антиоксиданттары да гомоцистеин деңгейін төмендетуге қатысады.