Кіріспе

Үш өлшемді кеңістіктегі қатты дененің қозғалыс түрлері

Алты еркіндік дәрежесі (6DOF) немесе кейде қозғалыстың алты дәрежесі – үш өлшемді кеңістіктегі қатты дененің қозғалыс еркіндігінің алты механикалық дәрежесін көрсетеді. Нақтырақ айтқанда, дене үш өзара перпендикуляр ось бойынша алға/артқа (итеру), жоғары/төмен (көтеру), солға/оңға (сырғу) трансляциясы арқылы позициясын өзгерте алады, сонымен қатар үш өзара перпендикуляр ось маңында айналу арқылы бағытын өзгерте алады, бұл көбінесе қисайту (нормаль ось), көлденең бұрылыс (көлденең ось) және домалану (бойлық ось) деп аталады. Үш еркіндік дәрежесі (3DOF) – көбінесе виртуалды шындық контекстінде қолданылатын термин, әдетте тек айналу қозғалысын қадағалауды білдіреді: көлденең бұрылыс, қисайту және домалану.

Робототехника

Кезекті және параллельді манипулятор жүйелері әдетте соңғы атқарушы құрылғыны алты еркіндік дәрежесімен орналастыру үшін жасалады, олардың үшi – аударма, үшi – бұрылу. Бұл, актуаторлардың орналасуы мен манипулятордың конфигурациясы арасындағы тікелей байланысты қамтамасыз етеді, ол манипулятордың тікелей және кері кинематикасымен анықталады. Робот қолдары олардың еркіндік дәрежесімен сипатталады. Бұл, жүйенің жалпы орналасу мүмкіндіктерін өлшейтін еркіндік дәрежесінің абстрактілі анықтамасынан өзгеше, практикалық өлшем. 2007 жылы Segway-ді ойлап тапқан Дин Камен, DARPA үшін 14 еркіндік дәрежесі бар робот қол прототипін таныстырды. Адам тәрізді роботтар әдетте 30 немесе одан да көп еркіндік дәрежесіне ие, әр қолға алты, әр аяққа бес немесе алты, ал дене мен мойынға тағы бірнеше дәрежелер қосылады.

Операциялық қоржынның түрлері

"Еркіндіктің алты дәрежесі" шеңберінде операциялық қабылдаудың үш түрі бар. Бұл типтер – тікелей, жартылай тікелей (шартты) және тікелей емес. Олардың барлығы маневрді орындау үшін қалған уақытқа, маневрді орындауға қалған энергияға және қозғалыс биологиялық объект (мысалы, адам), роботтық объект (мысалы, компьютер) немесе олардың біріктірілімі арқылы басқарылатынына қарамастан, қатысты. Тікелей тип: Дәрежеге ерекше шарттарсыз тікелей бұйрық беруге болады және бұл қалыпты жұмыс ретінде сипатталады. (Қарапайым ұшақтағы элерон) Жартылай тікелей тип: Дәрежеге белгілі бір шарттар орындалғанда бұйрық беруге болады. (Ұшақтағы кері жылдамдық) Тікелей емес тип: Дәреже оның қоршаған ортамен өзара әрекеттесуі арқылы жүзеге асырылады және оған бұйрық беру мүмкін емес. (Теңіздегі кеме иілу қозғалысы) Кейбір көлік құралдарында ауысу типі де кездеседі. Мысалы, ғарыш кемесі Жердің төменгі орбитасында жұмыс істеген кезде, ол толық тікелей алты деп сипатталды, себебі ғарыш кеңістігінде оның алты дәрежесі реакциялық дөңгелектер және RCS қозғалтқыштары арқылы басқарыла алатын. Алайда, ғарыш кемесі Жер атмосферасына қайта оралып, төмен түскен кезде, толық тікелей алты дәрежесі енді қолданылмайды, өйткені ол қанаттары мен басқару беттерін пайдалана отырып ауада қозғалады.

Ойын контроллері

Алты еркіндік дәрежесі бейне ойындардағы қозғалысты да білдіреді. Бірінші тұлғадан ату (FPS) ойындары әдетте бес еркіндік дәрежесін ұсынады: алға/артқа, солға/оңға, жоғары/төмен (секіру/қимылдау/жату), бұрылу (солға/оңға), және көтерілу/түсу (жоғары/төмен қарау). Егер ойын еңкеюді басқаруға мүмкіндік берсе, онда оны алтыншы DOF деп есептейді; алайда, бұл толыққанды дұрыс болмауы мүмкін, себебі еңкею – шектеулі ішінара айналу. 6DOF термині кейде еркін қозғалуға мүмкіндік беретін, бірақ толық 6DOF критерийлеріне сай келмейтін ойындарды сипаттау үшін қолданылады. Мысалы, Dead Space 2, сондай-ақ Homeworld және Zone Of The Enders ойындары да қозғалыс еркіндігін қамтамасыз етеді. Нақты 6DOF ойындарының мысалдары, барлық үш қозғалыс және үш айналу осін тәуелсіз басқаруға мүмкіндік береді: Elite Dangerous, Shattered Horizon, Descent франшизасы, Everspace франшизасы, Retrovirus, Miner Wars, Space Engineers, Forsaken және Overload (Descent-тің сол авторларынан). Vendetta Online ғарыш MMO-сында 6 еркіндік дәрежесі бар. 6DOF бас қозғалысын қадағалау үшін TrackIR сияқты қозғалыс ізін бақылайтын аппараттық құрылғылар және Eyeware Beam сияқты бағдарламалық қолданбалар қолданылады. Бұл құрылғы көбінесе ұшу симуляторларында және ойын кезінде жауды табу немесе жай ғана апаттан сақтану үшін кабинаға қарауды қажет ететін басқа да көлік симуляторларында қолданылады. 3DOF аббревиатурасы да кездеседі, ол үш өлшемдегі қозғалысты, бірақ айналуды білдіреді. Razer Hydra, PC үшін қозғалыс контроллері, екі сымды нунчактардың орнын және айналуын қадағалайды, әр қолға алты еркіндік дәрежесін ұсынады. SpaceOrb 360 – 1996 жылы шыққан 6DOF компьютерлік енгізу құрылғысы, бастапқыда SpaceTec IMC компаниясы (кейін Labtec, одан кейін Logitech сатып алған) өндірген және сатқан. Қазір олар 3Dconnexion 6DOF контроллерлерінің тізімін ұсынады, олар негізінен кәсіби CAD индустриясына бағытталған. HTC VIVE жиынтығымен келетін контроллерлер, контроллерлердің орнын анықтау үшін ұшу уақытын (TOF) технологиясын қолданатын маяк арқылы 6DOF ақпаратын ұсынады.