Кіріспе

Солтүстік Америкадағы спорт чемпионаттарының жүлдесі

Чемпионат сақинасы немесе премьерлік сақинасы – Солтүстік Американың кәсіби спорт лигалары мен колледж турнирлерінде жеңіске жеткен команда мүшелеріне табыс етілетін сақина. Чемпионат сақиналары көбінесе Солтүстік Америка спортына тән. Лига жеңімпаз командаға бір ғана чемпионат кубогын сыйлайтындықтан, чемпиондық сақиналар ойыншылар мен командалық қызметкерлерге жеңістерін есте сақтау үшін, өздеріне қалады. Олимпиадалық спорт түрлерінен және Премьер-лига, УЕФА Чемпиондар лигасы сияқты еуропалық клубтық футбол турнирлерінен өзгеше, Солтүстік Американың кәсіби спортында жеңімпаздар мен жүлдегерлерге медальдар тапсырылмайды. Чемпионат сақиналарын жеңімпаз команда таратады және төлейді (бірақ кейбір лигалар шығындардың бір бөлігін субсидиялай алады), ал медальдарды лига немесе жарысты басқарушы орган береді және төлейді. Чемпионат сақинасы Солтүстік Америка спорт терминологиясының бөлігі болып табылады. Спорт журналистері жеке жетістіктерді бағалау үшін чемпиондық кубоктардың санынан гөрі, чемпиондық сақиналарының санын жиі пайдаланады, себебі команданың/франшизаның/клубтың жеңіске жеткені, жеке тұлғаның емес, чемпиондық кубокты ұтып алғаны туралы жазу дұрыс (мысалы, бұрынғы НБА жаттықтырушысы Фил Джексон ұтып алған Ларри О'Брайен кубоктары емес, НБА чемпиондық сақиналарының саны). Солтүстік Америка спорт тілінде ойыншының "сақина" алуға ұмтылуы плей-офф лигасының чемпиондығын жеңумен тең, және бұл сөз тілге енген (зейнеткер баскетболшысы Шакил О'Нил: «Менің ұраным өте қарапайым: Патша үшін сақина жеңіңіз», – деген, ал бұрынғы НХЛ қақпашысы Патрик Рой: «Джеремидің не айтқанын ести алмаймын, себебі құлақтарымды екі Стэнли кубогы сақинасымен бітіп тастағанмын», – деп мәлімдеген). Солтүстік Америкадағы «Үлкен Төрт» ірі кәсіби спорт лигасының ең танымал (және қымбат) төрт чемпионат сақинасы: Меллиг Бейсболдың (MLB) Дүниежүзілік сериясының сақинасы, Ұлттық баскетбол қауымдастығының (NBA) чемпионат сақинасы, Ұлттық футбол лигасының (NFL) Супер Боул сақинасы және Ұлттық хоккей лигасының (NHL) Стэнли кубогы сақинасы. Солтүстік Америка спортында лига чемпионатының финалистеріне (жеңілгендер сақинасы деп аталады, олар киілмейді) және конференция чемпионатының жеңімпаздарына да сақиналар тапсырылады. All Star Game қатысушыларына және даңқ залына енгендерге де жеке сақиналар беріледі.

Сипаттама

Чемпионаттық жүзіктер әдетте сары немесе ақ алтыннан жасалады, оларға алмаз және басқа да құнды тастар орнатылады. Жүзіктерде әдетте команданың аты, логотипі және чемпионат нөмірі (НФЛ Супер Боулының жеңімпаздары үшін көбінесе рим цифрларымен көрсетіледі) болады. Төрт ірі кәсіби лига арасында чемпионат жүзіктеріне қатысты саясат әртүрлі. НХЛ және МЛБ командаларының иелері жүзіктердің құнын төлейді. НФЛ Супер Боул жеңген командаларға 150 жүзікке дейін әрқайсысына 5000 долларға дейін төлейді. Командалар кез келген мөлшерде жүзік тарата алады, бірақ қосымша шығындарды өтеуі керек, сондай-ақ өздері қалаған жағдайда қарапайым жүзіктерді ұсына алады. НБА 1969 жылдан 1983 жылға дейін чемпионат жүзігінің стандарты болды; қазір жеңімпаз команда өз дизайнын таңдайды және лига жүзіктердің құнын төлейді. Жеңімпаз команда әдетте жүзіктерді өздері таңдаған адамдарға тарта алады, оларға әдетте, бірақ олармен шектелмейтін: ойыншылар (тізімдегілер немесе жарақат алғандар), жаттықтырушылар, тренерлер, басшылар, персонал және жалпы қызметкерлер кіреді. НХЛ-де Стэнли кубогында орын шектеулі және қатаң талаптар болғандықтан, жүзіктер көбінесе кубокқа есімдерін жазуға құқығы жоқ қазіргі ойыншыларға табыс етіледі. Кейбір командалар жеңімпаз команданың ресми мүшесі емес бұрынғы ойыншыларға да жүзік сыйлайды, олар титулды жеңіп алған маусымның бір бөлігінде тізімде болған, бірақ плей-оффтан бұрын сатылған немесе босатылған ойыншыларды қосады (Артур Родс, Бенги Молина және Лонни Смит сияқты МЛБ командалары арасында кең таралған практика, олар маусымның басында ойнаған командаға қарсы Әлемдік серияда ойнады, нәтижесіне қарамастан оларға Әлемдік серия жүзігі кепілдік берілді). Командамен ресми байланысы жоқ зейнеткерлерге, жаттықтырушыларға және басшыларға да жүзіктер берілді, әсіресе ұзақ жыл қызмет еткендерге және/немесе жанкүйерлердің сүйіктісі болғандарға. Кейде жүзіктер жеребеден шығарылып немесе аукционға қойылып, көбінесе қайырымдылық шарасының бөлігі ретінде жанкүйерлерге ұсынылады. Соңғы 15-20 жылда кеңсе қызметкерлеріне арналған жүзіктердің саны азайды. Бұлар әдетте "B" және "C" деңгейлі жүзіктер деп аталады және олар кішкентай болып келеді, оларда алмаз аз немесе жасанды алмаз бар. Бұның алғашқы мысалы - Redskins Super Bowl XVII жүзігі, онда кеңсе қызметкерлерінің көпшілігі таза алтын емес, кубикалық циркониядан (алмазға ұқсас) жасалған жүзіктер алды. Tampa Bay Super Bowl XXXVII жеңіп алған кезде ойыншылар мен жаттықтырушылар ортасында алмаз орнатылған Ломбарди кубогы бар жүзіктер алды. Кейбір қызметкерлерге металлдан жасалған Ломбарди кубогы және кубокты айнала қоршаған нағыз алмаз бар жүзіктер берілді, ал "C" деңгейлі жүзікте алмаз болған жоқ. Торонто Рапторс командасы 2019 жылғы НБА чемпионатын еске алу үшін бес деңгейлі жүзіктер жасады, олардың ішінде ойыншылар мен негізгі қызметкерлерге арналған 20 жоғары деңгейлі жүзік (әрқайсысы 100 000 CAD немесе 150 000 CAD құнында) және 20 000 бесінші деңгейдегі реплика жүзік (әрқайсысы шамамен 20 CAD құнында) 2019-20 маусымның үй ашылу салтанатындағы чемпионат туын көтеру рәсімінде Scotiabank Arena көрермендеріне таратылды. Жүзік өндіруші сонымен қатар чемпиондық жүзік дизайнынан алынған жүзіктердің, әшекейлердің және басқа да аксессуарлардың көшірмелерін жалпы жұртшылыққа сату үшін жасайды.

Өндiру

Массачусетс штатының Атлеборо қаласындағы Л. Г. Балфур және Миннесота штатының Миннеаполис қаласындағы Jostens компаниясы – төрт негізгі кәсіби спорт лигасының чемпиондық жүз сақиналарын жасаған екі компания.

Тенденцияның тарихы мен өсуі

Монреаль хоккей клубы 1893 жылы Стэнли кубогын жеңгеннен кейін ойыншылары үшін алғашқы чемпиондық сақиналарын тапсырыс берді, сақиналар әйелдерге арналған сақиналарға ұқсас болды және екі қиылысқан хоккей таяқшаларымен безенді. ХХ ғасырдың басында бірнеше НХЛ командалары чемпиондық сақиналарын тапсырыс бергенімен, Стэнли кубогын жеңген командалардың чемпиондық сақиналарын тапсырыс беруі НХЛ-де 1960 жылға дейін жыл сайынғы дәстүрге айналмады. 1923 жылы «Янкилер» әлем чемпионатын жеңген кезде ойыншыларына естелік қалта сағаты сыйланды. «Янкилер» алғаш рет 1927 жылғы Әлемдік сериядан кейін ойыншыларына сақиналар берді. Сақиналар 1930 жылдары жыл сайынғы дәстүрге айналды, себебі 1932 жылдан бері әрбір Әлемдік серия жеңімпазы өз ойыншыларына сақиналар беріп келеді. Бірінші Әлемдік серия чемпиондық сақинасына дейін, ХХ ғасырдың басындағы бейсболшылар көбінесе сақинаның орнына басқа заттарды сұрады, олардың ішінде манжеткалар мен галстук қысқыштары болды. 1922 жылғы Әлемдік серияға дейін Әлемдік серия жеңімпазы командасының ойыншыларына естелік сыйлықтар, мысалы, брошка немесе қалта сағатының тізбегі берілді. Фрэнки Кросетти мен Томми Хенрих Әлемдік сериядан кейін «Янкилерден» мылтық сұрады. Гровер Кливленд Александр 1926 жылғы Әлемдік серия сақинасын кепілге бергені хабарланды. «Патриотс» командасының қорғаушысы Дже’Род Черри 2008 жылдың қараша айында Африка мен Азиядағы балаларға көмектесетін бірнеше қайырымдылық ұйымдарына көмектесу үшін XXXVI Супер Боулдан алған сақинасын лотереяға салды. Шеннон Шарп өзінің алғашқы Супер Боул сақинасын жарақат алған ағасы Стерлингке сыйлады. 2011 жылы 1960 жылдары «Грин-Бэй Пэкерс» командасының желілік ойыншысы болған Стив Райтқа тиесілі Супер Боул сақинасы аукционда 73 000 доллардан астамға сатылды. Бұрынғы «Рейдерс» командасының ұлы ойыншысы Рей Гайға тиесілі үш Супер Боул сақинасы аукционда 96 000 доллардан астам ақша әкелді. 2012 жылы Лоуренс Тейлордың ұлы әкесінің 1990 жылғы Супер Боул сақинасын 250 000 доллардан астамға сатты. 2005 жылы Ресей президенті Владимир Путиннің «Нью-Ингланд Патриотс» командасының иесі Роберт Крафттан Супер Боул сақинасын алғаны туралы хабар тарады, бұл шағын халықаралық оқиғаға әкеп соқты. Крафт дереу Путинге Ресей халқы мен Путиннің басшылығына деген «құрметі мен қадір-қасиеті» үшін сақинаны сыйға бергенін мәлімдеді. Кейіннен Крафт бұрынғы мәлімдемесінің шындыққа сай келмейтінін және Ақ үйдің қысымымен жасалғанын айтты. Сақина қазір Кремльде басқа «сыйлықтармен» бірге қойылған.

Солтүстік Америкадан тыс жерлерде

Солтүстік Американың кәсіби спорт түрлерінен өзгеше, жеңімпаздар медальдары (және күміс жүлдегерлер медальдары) Олимпиадалық командалық спорт түрлерінде және Премьер-лига мен УЕФА Чемпиондар лигасы сияқты Еуропалық клубтық футбол турнирлерінде табыс етіледі. Ұлттық регби лигасы (NRL) – регби лигасы футбол клубтары үшін Австралия мен Жаңа Зеландиядағы ең басты жарыс. NRL Grand Final жеңімпаздарының ойыншылары мен бапкерлеріне де сақиналар сыйланады. 2004 жылғы NRL Grand Final-да «Бульдогс» жеңіске жеткеннен кейін, олардың ойыншыларының бірі Джонтан Терстон, жарақаттарына байланысты шешуші матчты өткізбеген командаласы Стив Прайске премьерлік сақинасын сыйлады. «Мельбурн Сторм» 2007 және 2009 жылдары чемпиондық атағынан айырылды, бірақ осы чемпиондыққа қатысқан ойыншылар өздерінің сақиналарын сақтап қалуға рұқсат алды. 2014 жылғы NRL премьерлік сақинасының құны 8000 австралиялық долларын құрады және оны Zed N Zed Jewellery жасады. 2024 жылы Австралия футбол лигасы (AFL) AFL және AFL әйелдер лигасы (AFLW) чемпиондарына чемпиондық сақиналар ұсынуды қарастыра бастады. Бұл сақиналар чемпиондық маусымда кем дегенде бір ресми ойында қатысқан ойыншыларға беріледі; мысалы, 2023 жылғы AFL чемпионы «Коллингвуд» футбол клубы өз ойыншыларына 37 чемпиондық сақина таратады. Австралия суперкросс чемпионатының жеңімпазы да чемпиондық сақина алады. Еуропа лигалары мен жарыстарындағы американдық футбол командалары да чемпиондық сақиналар жасайды, бірақ олар көбінесе командалардың бюджеті шектеулі болғандықтан, арзан материалдардан жасалады. «Circuiti Gioielli» атты итальяндық спорттық әшекейлер дизайнері World SBK-ның Бен Спиес және MXGP-нің Антонио Каироли сияқты бірнеше чемпиондарға Солтүстік Америка стиліндегі сақиналар жасап берді. Бұл бұйымдар әшекейлерді жарнамалау мақсатында жасалды және ешқандай басқарушы орган немесе команда тапсырысы бойынша жасалмады.

Халықаралық іс-шаралар

Халықаралық жарыстардағы жүлделі медальдардан өзге, кейбір басқарушы ұйымдар өз чемпиондарына естелік жүздіктер сыйлаған жағдайлар болған. Мұз хоккеінен Америка, Канада, Чехия және Ресей федерациялары осы тәжірибені бір немесе бірнеше рет қолданған.