Екінші дүниежүзілік соғыстағы «Ле-Паради» қырғыны

Кіріспе

Франциядағы нацистік СС әскерлері жасаған соғыс қылмысы

Ле-Парадиз қырғыны – 14-ші ротаның мүшелері, СС дивизиясы «Тотенкопф» құрамында, гауптштурмфюрер Фриц Кнохлейннің басшылығымен жасаған Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі соғыс қылмысы. Бұл оқиға 1940 жылдың 27 мамырында Франция шайқасы барысында, Дюнкерк шайқасы кезінде британдық экспедициялық корпусының (БЭК) Па-де-Кале аймағы арқылы шегінуге тырысқанда болды. Корольдік Норфолк полкінің 2-ші батальонының сарбаздары өз бөлімдерінен оқшауланып қалған. Олар Ле-Парадис ауылында Вафен-СС күштерінің шабуылына қарсы шаруа үйін басып алып, қорғады. Оқ-дәрісі бітіп қалғаннан кейін қорғаушылар неміс әскерлеріне тәлімдеді. Немістер оларды жол бойымен алып шығып, машиналық мылтықпен атқылап өлтірді. 97 британдық сарбаз қаза тапты. Екі сарбаз жараланып аман қалды және бірнеше күннен кейін неміс әскерлеріне тұтқынға дейін жасырынып жүрді. Соғыстан кейін Кнохлейн британдық әскери сотында қырғынға қатысқандығы үшін айыпталды, ал аман қалған екі сарбаз оған қарсы куәгерлік берді. Кнохлейн қырғынды тапсырғаны үшін өлім жазасына кесілді. Ол 1949 жылы дарға асылды.

Өмірбаян

1940 жылғы 10 мамырда Германия Төмен елдер арқылы Францияға басып кірді. А армия тобы оңтүстік Бельгия және солтүстік-шығыс Франция арқылы жорық жүргізді. 12 мамырда неміс күштері француз армиясын және Ұлыбритания экспедициялық корпусын (BEF) Мёзға ығыстырып, сол түні оны кесіп өтті. Одан кейін неміс әскерлері келесі апта ішінде Англия арнасына қарай жылдам ілгеріледі. 4-ші жаяу әскер бригадасының құрамында Корольдік Норфолк және Корольдік шотланд батальондарын қамтитын 2-ші жаяу әскер дивизиясына солтүстік Францияда неміс әскерлерінің ілгерілеуін баяулатуға тырысу тапсырылды. Германияның қатысқан бөлімдерінің бірі – 3-SS дивизиясы «Тотенкопф», командирі Теодор Эйке оны нацистік партия идеологиясына күшті сіңірген. Эйкенің адамы фанатикалық түрде оған және Германияға адал болды. «Тотенкопф» әскерлері наурыз бойы қаһарлы шайқасты, олардың өлім-жітім көрсеткіші басқа неміс күштерінен жоғары болды. Франция шайқасы – Екінші дүниежүзілік соғыста SS дивизиясы «Тотенкопфтың» алғашқы ірі қақтығысы. А армия тобының резервінің бір бөлігі болған дивизия 17 мамырда майданға шақырылды. Бөлім Камбрейдің солтүстігінде және шығысында одақтас күштерге қарсы «тазалау» операцияларына қатысты. Барлығы дивизия 16 000 тұтқынға алды, бірақ 19 мамырда олар Франция армиясының (Франция) 200 әскерінің капитуляциясын қабылдамады, оларды сол жерде өлтірді. Камбрей операциясы аяқталған кезде алғашқы неміс бөлімдері Англия арнасына жетті, бірақ 21 мамырда британдықтар Аррастың батысында қарсы шабуыл жасады, бұл күні бұрынғы шабуылға (Аррас шайқасы) жауап болды. «Тотенкопф» дивизиясы шабуылды тойтару кезінде 100-ден азырақ адамын жоғалтты. Содан кейін «Тотенкопф» Бетюн қаласына жіберілді және 24 мамырда британдықтардың атысы астында Ла-Бассе өзенін кесіп өтті. Алайда, дивизияға келесі күні Дюнкерктегі наурыз үшін танктерді сақтау және Люфтваффеге аймақтағы одақтас позицияларына шабуыл жасауға мүмкіндік беру үшін кері шегінуге бұйрық берілді. Осылайша, олар 26 мамыр түнінде қауіпті жолмен қайтадан кесіп өтуге мәжбүр болды және британдықтармен үйден-үйге шайқасып, Бетюнды басып алды. Корольдік Норфолктардың 2-ші батальоны, 8-ші Ланкашир фузилерлерімен (4 мамырдан бері 4-ші бригаданың үшінші батальоны) бірге Риз-дю-Винаж, Ле-Корне-Мало және Ле-Парадис ауылдарында одақтастардың қорғаныс шебін ұстады, батальон штабы Ле-Парадисте орналасқан. Батальонға немістерге қарсы мүмкіндігінше ұзақ уақыт тұруға бұйрық берілді, бұл BEF-тің Дюнкерктен эвакуациялануына уақыт беруге мүмкіндік берді.

The German invasion of France through the Low Countries began on 10 May 1940. Army Group A fought its way through southern Belgium and north eastern France. German forces pushed the French Army and the British Expeditionary Force (BEF) to the Meuse on 12 May, crossing it that evening. From there, the German forces rapidly advanced to the English Channel over the course of the next week. The 2nd Infantry Division, which included within the 4th Infantry Brigade battalions of the Royal Norfolks and Royal Scots, were ordered to try to slow the German advance in northern France to buy time to evacuate troops at Dunkirk. One of the participating German units, the 3rd SS Division Totenkopf, had been strongly indoctrinated with the Nazi Party ideology by its commander, Theodor Eicke. Eicke's men were fanatically loyal to him and to Germany. The men of Totenkopf fought fiercely throughout the campaign, suffering higher death rates than other German forces. The Battle of France was SS Division Totenkopfs first major engagement of the Second World War. The division, part of the reserves of Army Group A, was called to the front line on 17 May. The unit was engaged in "mopping up" operations against Allied forces to the north and east of Cambrai. In total the division took 16,000 prisoners, but on 19 May they refused to accept the surrender of 200 soldiers of the [[Army of Africa (France), killing them on the spot. By the time the operation in Cambrai had finished, the first German units had reached the English Channel, but the British counter attacked just west of Arras on 21 May, following on from the counter attack of the day before (Battle of Arras). The Totenkopf division suffered casualties of just under 100 men in repelling the assault. The Totenkopf was then ordered to the town of Béthune and crossed the La Bassée river under British fire on 24 May. However, the division was ordered to retreat the next day to preserve tanks for the upcoming campaign in Dunkirk and to allow the Luftwaffe to attack Allied positions in the area. It thus had to make the hazardous crossing again on the night of 26 May, and took Béthune after heavy house to house fighting with the British, who withdrew to a line between Locon and Le Paradis. The 2nd Battalion of the Royal Norfolks, along with the 8th Lancashire Fusiliers (the third battalion of the 4th Inf Brigade since 4 May) were holding the Allied line at the villages of Riez du Vinage, Le Cornet Malo and Le Paradis, with the battalion headquarters based at Le Paradis. The battalions had been ordered to hold out for as long as possible against the Germans to give time for the BEF to evacuate from Dunkirk.

Ле-Парадистің шайқасы

Ле Корнет Малодағы қақтығыстан кейін 2-ші Корольдік Норфолк полкінің C және штаб-пәтер компаниялары Ле Парадис қаласының шетіндегі Корнет фермасындағы штаб-пәтерлеріне шегінді. Радио арқылы рота командирлеріне олардың бөлімшелерінің оқшауланғаны және ешқандай көмек күтпеу керектігі хабарланды. Шайқас барысында неміс әскері ферманы минометтермен, танктермен және артиллериялық оқтармен шабуылдады, нәтижесінде ғимарат қирап, қорғаушылар сиыр қорасына көшуге мәжбүр болды.

Салдары

Қаза болғаннан кейінгі күні, 28 мамырда, Вафен СС журналисі Гюнтер д’Алькен, СС Тотенкопфтың заң кеңесшісінің орынбасары Туммен бірге оқиға орнына келді. Д’Алькен көргендерін баяндады: жолдан артқы аулаға көруге болады – британдық формадағы мәйіттер ғимараттардың жанындағы аулада жатыр екен. Олар машиналық мылтықтан атылғандай жағдайда жатыр еді, сол себепті олардың осылайша қаза тапқанын болжауға болады. Бірден көзге түскені, өлген сарбаздардың каскалары мен жабдықтары жоқ екендігі болды. Мен өлген денелердің және бүкіл шаруашылықтың суретін түсірдім. Тумның өтініші бойынша, олар дивизияның қарамағына берілді. Мен көлікте отырғанда, Тум маған жаңадан келген далада, атылған британдық сарбаздардан алынған жабдықтар үйіліп жатқанын айтты, содан ол олардың жазаланғанын түйіндеді. Сол күні қырғын орнында болған майор Фридкерр фон Риднер: «Бұл адамдардың көбісі жақыннан атылған оқтан бас жарақатын алған. Кейбіреулерінің бас сүйектері мүлдем қираған, мұндай жарақатты тек мылтық ағашымен немесе осыған ұқсас нәрсемен соққы беру арқылы келтіруге болады» деді. Қырғын туралы хабар көршілес неміс дивизияларына тарады, соңында Франциядағы неміс күштерінің қолбасшысы генерал Эрих Хопнерге жетті. Ол СС-ті, әсіресе Эйкке ұнатпады және егер тұтқындарды қатыгездікпен немесе өлтірумен айыптаса, оны қызметтен босатуға ниеттенді. Бірақ, ешқандай тергеу сәтті аяқтамады. Одақтас елдер 1943 жылдың жазына дейін қырғын туралы ешқандай ақпарат алмады, ол кезде Пули, қырғын кезінде алған жарақаттарынан үш жыл неміс ауруханасында жатқаннан кейін, денсаулығына байланысты елге қайтарылды. Британдық билік Пулидің айтқанына сенбеді, неміс армиясы британдық әскерлерге қарсы мұндай қатыгездікке баруға қабілетсіз деп ойлады. Әскери тұтқын лагері босатылғаннан кейін 1945 жылы ғана Әскери О’Кэллахан Ұлыбританияға оралды. Оның Пулидің айтқанын растауы ресми тергеуді бастады. 1942 жылы француздықтар қаза тапқандардың денелерін эксгумациялады, бірақ 97 адамның ішінде тек 50-сін ғана анықтау мүмкін болды. Денелер Le Paradis шіркеуінің зиратына қайта жерленді, ол қазір Комонвелл Соғыс қабірлері комиссиясы басқаратын Le Paradis әскери зиратының бөлігі болып табылады. 1970 жылы қырғын болған қораның қабырғасына ескерткіш тақта орнатылды, содан кейін шіркеудің жанында үлкен ескерткіш орнатылды. 2021 жылы Норфолк қаласындағы Норвич соборында қырғында қаза тапқандарды еске алу үшін ескерткіш тас орнатылды.

On the day after the massacre, 28 May, Gunter d'Alquen, a journalist in the Waffen SS, arrived at the scene with Thum, the SS Totenkopf deputy legal advisor. D'Alquen made a report of what he saw:

It was possible to look into the back yard from the road the corpses in British uniform were lying in the yard near the buildings. They were lying in such a position that one can assume they were killed by machine gun bursts. It struck me at once that the dead soldiers were not wearing helmets, nor did they have any equipment on them I took pictures of the dead bodies, and the whole farm. At Thum's request these were to be placed at the disposal of the division I believe I was already sitting there in the vehicle when Thum told me that in the field, from which he had just returned, the equipment taken from the shot British soldiers was lying in a heap, from which he had come to the conclusion that a summary trial had taken place. Major Friedkerr von Riedner, who was also at the scene of the massacre on that day, reported that "These people had almost all suffered head wounds from shots that must have been fired at close range. Some had their whole skull smashed in, an injury that can almost only be caused by a blow from a gun butt or similar means." News of the massacre spread to neighbouring German divisions, eventually reaching General Erich Hoepner, commander of the German forces in France. He disliked the SS, especially Eicke, and was determined to have him dismissed if charges of mistreatment or murdering of prisoners could be brought. However, none of these investigations were ever successful. The Allies received no information about the massacre until the summer of 1943, when Pooley, who had spent the previous three years in a German hospital due to the injuries he had suffered in the massacre, was declared medically unfit and repatriated. British authorities did not believe Pooley's story on his arrival; it was not thought that the German army were capable of such atrocities against British troops. Private O'Callaghan did not return to the United Kingdom until 1945, after the liberation of his prisoner of war camp. His confirmation of Pooley's story prompted an official investigation. The bodies of those killed in the massacre were exhumed in 1942 by the French, but only about 50 of the 97 were successfully identified. The bodies were then reburied in Le Paradis churchyard, which now forms part of the Le Paradis War Cemetery administered by the Commonwealth War Graves Commission. In 1970, a memorial plaque was placed on the barn wall where the massacre took place and a large memorial was subsequently erected beside the church. In 2021 a memorial stone was erected at Norwich Cathedral in Norfolk to commemorate the men killed in the massacre.

Кнохлейннің соты

Соғыстан кейін О'Каллаханның куәліктері және СС басқарған жойқын лагерьлердің табылуы британдық билікті есептерді зерттеуге итермеледі. Британдық соғыс қылмыстарын тергеу бөлімі, подполковник А. П. Шотландия басшылығымен, екі жылдық тергеу жүргізіп, оқиғаны анықтау үшін куәгерлерді іздестіріп, сұраққа тартылды. Олардың ішінде аман қалғандар, француз азаматтары мен полициясы, сондай-ақ СС әскери тұтқындары болды. Кнохлейн 1948 жылдың тамызында соғыс қылмыстары бойынша айыпталды, бірақ ол өзін кінәлі деп мойындамады: «Айыпталушы Фриц Кнохлейн, неміс азаматы, Гамбург гарнизонының бөлімшесінде қызмет етеді, соғыс қылмыскерлерін соттау ережелерінің 4-тарауына сәйкес, 1940 жылдың 27 мамырында немесе шамамен сол кезде Францияның Па-де-Кале аймағындағы Парадис маңында, соғыс заңдарын және әдет-ғұрыптарын бұза отырып, Корольдік Норфолк полкінің және басқа британдық бөлімшелердің шамамен тоқсан әскери тұтқындарын өлтіруге қатысқандығы айыпталады». Кнохлейннің қорғанысы оның оқиға орнында болмағанын алға тартты, бірақ оның адвокаттары оқиғаның болғанын жоққа шығармады. Олар сондай-ақ британдықтар шайқас кезінде «думдум» оқтарын қолданды және бітім туралы туды дұрыс пайдаланбады деп мәлімдеді, бірақ прокуратура бұл айыптауларды күшпен жоққа шығарды. Соттың он екінші күні адвокаттың қорытынды сөзінде судья британдықтардың заңсыз оқ-дәрі қолданғаны немесе бітім туралы туды бұзғаны маңызды емес екенін айтты; неміс әскерлерінің әскери тұтқындарды әділ сотсыз өлім жазасына кесуге ешқандай құқығы жоқ. 25 қазан күні сағат 11:30-да сот төрағасы айыпталушының соғыс қылмыстарында кінәлі деп танылды деген үкім шығарды. Оның адвокаты, доктор Ухде, сотқа Кнохлейннің әйелі мен отбасының жағдайына байланысты мейірімділікке шақыру жасады, олар сот процесінің барлық күндеріне қатысты: «Менің айта алатыным – соттың санасында қандай да бір күмәндер қалған болуы мүмкін, бұл оларға ең қатал жазаны тағайындамауға мүмкіндік береді. Айыпталушының өмірін сақтаңыз. Оның әйелі мен төрт баласы бар, олар оның күтіміне мұқтаж. Сондай-ақ, ол әскер адам екенін және соттың британдық армиядан құралғанын ескеріңіз. Мен соттан клиентімнің түрмеден ертерек шығуына мүмкіндік беретін үкім шығаруға жүгінуге құқылымын деп санаймын». Бұл өтінішке қарамастан, сағат 15:00-де ол аспанға тігіліп өлім жазасына кесілді, ол 1949 жылдың 28 қаңтарында Хамелинде орындалды. Осы қырғынға қатысқандығы үшін басқа неміс сарбаздары мен офицерлері сотталған жоқ. Подполковник Скоттланд кейіннен рядовой Пуллидің репатриацияланған кезде сөзіне сенбегеніне ашуланды: егер оның оқиғаның нұсқасы сол кезде дұрыс тергелген болса, Женевадағы Халықаралық сот арқылы дереу тергеу «СС қылмыстарына бүкіл әлем назарын аударған болар еді». Ол мұндай назар соғыс аяқталуына дейін халықаралық құқық бұзушылықтарына толық тоқтама беруі мүмкін деп есептеді.

After the war, O'Callaghan's evidence and the discovery of the SS run extermination camps prompted the British authorities to look into the reports. The British War Crimes Investigation Unit, led by Lt Col A. P. Scotland, carried out a two year probe, tracking down and interviewing witnesses to uncover the events. These included the survivors, French civilians and police, and SS prisoners of war. Knöchlein was arraigned on charges of war crimes in August 1948, to which he pleaded not guilty:

<blockquote>The accused Fritz Knöchlein, a German national, in the charge of the Hamburg Garrison Unit, pursuant to Regulation 4 of the Regulations for the Trial of War Criminals, is charged with committing a war crime in that he in the vicinity of Paradis, Pas de Calais, France, on or about 27 May 1940, in violation of the laws and usages of war, was concerned in the killing of about ninety prisoners of war, members of The Royal Norfolk Regiment and other British Units. Knöchlein's defence hinged on the claim that he was not present at the massacre, although his lawyers did not deny that the event took place. They also claimed that the British had used dumdum bullets during the battle and misused a flag of truce; all of which were vigorously denied by the prosecution. On the twelfth day of the trial, during his summation, the Judge Advocate said that whether the British had used illegal ammunition or abused a flag of truce was irrelevant; the German troops still had absolutely no right to execute prisoners of war without a fair and proper trial. On 25 October at 11:30, the president of the court pronounced the verdict that the defendant had been found guilty of war crimes. His lawyer, Dr Uhde, made the following plea to the court for clemency on account of Knöchlein's wife and family, who had attended every day of the trial:

All that is left for me to say is that some little doubt may have remained in the minds of the Court which will enable the members not to award the extreme penalty. Spare the life of the accused. He has a wife and four children who are dependent upon him for support. Consider also the fact that he is a soldier, and the Court is composed of members of the British Army. I believe I am entitled to appeal to the Court to pronounce a sentence which will enable my client to come out of prison at an early date. Despite this plea, at 15:00 he was sentenced to death by hanging, which was carried out on 28 January 1949 in Hamelin. No other German soldiers or officers were prosecuted for their roles in the massacre. Lieutenant Col Scotland later expressed anger that Private Pooley had not been believed when he was repatriated: had his version of event been properly investigated at the time, an immediate investigation through the International Court in Geneva would have shone 'a worldwide spotlight on the crimes of the SS'. He considered that such attention might have brought a halt to the more savage breaches of international law before the end of the war.